Damýdyń draıverine aınalǵan óńir

Baıandamasynyń álqıssasyn oblys ákimi ekonomıkanyń negizgi baǵyttaryndaǵy ósim­niń turaq­tylyǵynan bastady. Jalpy óńirlik ónim kólemi 3,4 trln teńgeden 6 trln teńgege deıin ósip, 10-orynnan 5-orynǵa kóterildi. 2024 jyl­dyń qorytyndysynda oblys­tyń res­pýblıkadaǵy ishki jalpy ónimdegi úlesi 4,4%-ǵa artsa, bıylǵy alty aıda 4,8%-ǵa jetti. О́ńir basshysy iri ónerkásiptik óndirisi myǵym oblystardan ozyp, shıkizattyq emes ekonomıkaǵa arqa súıeýmen de órleýdiń draıverine aınal­ǵanyna toqtaldy.

«Bıylǵy 10 aıdyń qorytyn­dysynda qysqamerzimdi ekono­mıkalyq ındıkator 109,7%-ǵa jetti. Barlyq negizgi salalarda oń úrdis jalǵasyp jatyr. О́ner­kásip salasy aıryqsha ósim kór­setip, óndiris kólemi 108,7%-ǵa artyp, 2,1 trln teńgege jetti. Jalpy ónerkásip óndirisiniń 90%-y óńdeý sektorynyń úle­sine tıesili. Osylaısha, agrar­lyq baǵytpen ǵana shektelmeı, ınnovasııalyq tehnologııalar men óńdeý óndirisin damytatyn jetekshi óńir atandyq. О́ńirlik ónimniń úshten biri ónerkásipke tıesili bolǵandyqtan, bul sala ınvestısııa tartýdyń negizgi kózi. 2022 jyly tartylǵan ınves­tısııa mólsheri 614 mlrd teń­ge bolsa, byltyr 1 trln teńge­den asty. Jyl sońyna deıin 1,3 trln teńgege jetkizý kózdelip otyr», degen óńir basshysy iske qo­sylǵan iri jobalardy da atady. Onyń ishinde «Focus Logistics» iri logıstıkalyq parki (70 mlrd teńge), «Altyn taǵa» beton ónimderi zaýyty (35 mlrd teńge), «LC Waikiki» kóterme-saýda ortalyǵy (30 mlrd teńge), «Shın-laın» balmuzdaq fabrıkasy (18 mlrd teńge), «Qapshaǵaı Bıdaı О́nimderi» dándi jáne maıly daqyldardy tereń óńdeıtin agrokesheni (12 mlrd teńge), «KegenMıasProm» et kombınaty (3,5 mlrd teńge) bar. Bıylǵy jeltoqsannyń sońyna deıin A klassyndaǵy «MP Solution» (80 mlrd teńge), «Kusto Logistics» (28 mlrd teńge), «Eýrazııalyq logıstıkalyq park» (22 mlrd teńge), «Imagine Apple Logistics» (16 mlrd teńge) iri logıstıkalyq keshenderi paıdalanýǵa berile­tinin jetkizdi.

О́ńirge ınvestorlardy qyzyq­­tyrýdyń tıimdi baǵyty – ındýs­­trııalyq aımaqtardy qurý. Byl­tyr ashylǵan «Qaırat» ındýs­t­rıal­dyq aımaǵynda 47 mlrd teńgege 4 joba iske qosylsa, 66 mlrd teńgege 19 jobanyń qury­lys-montajdaý jumystary júrgizi­lip jatyr. Osyndaı oń tájirı­beni jalǵastyryp, taǵy 15 ındýstrıaldyq aımaq ashýdy kózdeıtinin aıtty.

Aýyl sharýashylyǵyn damytý – oblystyń basym ba­ǵyt­tarynyń biri degen M.Sultan­ǵazıev agrarlyq salanyń jalpy ónim kólemi 682,3 mlrd teńgege jetip, óńirlik ónimniń 7%-yn qamtyǵanyn jetkizdi. Aýylsharýashylyq ónimderin eksporttaý isi de jolǵa qoıylǵan, Saýd Arabııasy, Reseı, Qytaı, Ortalyq Azııa elderine jónelti­letin taýardyń kólemi jyldan-jylǵa artyp keledi. Oblys aýyl sharýashylyǵyna alatyn sýbsıdııasynyń somasy jóninen 8-orynda turǵanymen (38,2 mlrd teńge), ónim óndirýde 5-orynda eken. Memlekettik qoldaý aıasyn­da alǵan 1 teńgege 17 teńgeniń óni­min shy­ǵaryp, respýblıkada Túrki­s­tan oblysymen ıyqtasa 1-orynda turǵanyn maqtanyshpen aıtty.

Agroónerkásip kesheniniń turaqty damýy sý resýrstaryn tıimdi paıdalanýmen tikeleı baılanysty. О́ńirdegi ózekti máseleniń biri – 9 myń shaqyrym ırrıgasııa jelileriniń 60%-y tozyp, sý shyǵyny 50%-ǵa jetken. Túıtkildi máseleni sheshýge keleshekte Islam Damý Banki­nen 255 mlrd teńge qarajat qaras­­tyrylyp otyr. Nátı­jesin­de, Balqash, Eńbekshi­qazaq, Jambyl, Raıymbek jáne Uıǵyr aýdan­daryn­­da sýarý jelileri jań­ǵyr­ty­lyp, 111 myń gektar jer el ıgili­­gi­ne aınalady. Sý únemdeý teh­­no­­lo­gııalaryn qoldanýdy ynta­­lan­­dyrý maqsatynda oblys­tyq bıýd­­jetten jyl saıyn 1 mlrd teńge kó­leminde sýbsıdııa bóli­nip, 3 jyl ishinde osy tehnologııa­ny qol­d­anatyn jer kólemi 20 myń gek­­t­a­rdan 65 myń gektarǵa ulǵaıǵan.

«2022–2025 jyldar araly­ǵynda 528 myń gektar paıdalanylmaıtyn jer memleket menshigine qaıtarylyp, onyń 340 myń gektary yntaly azamattarǵa berildi. Jeke qosal­qy sharýashylyqtar men koope­ratıvterdi damytýǵa, turǵy­ndardy kásipkerlikke baýlý baǵy­tynda «Aýyl amanaty» baǵ­dar­lamasymen 11 mlrd teńgege 1 373 sha­ǵyn nesıe berildi. Aýyl halqy­nyń ortasha tabysy 22,7%-ǵa artyp, 311,4 myń teńgege jetti. О́sim qarqyny joǵary qu­ry­lys salasy bıylǵy 10 aıda 21%-ǵa ósip, 948 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. 2024 jyly 1 281 otbasy bas­­panamen qamtylsa, bıyl áleý­­met­­tik osal toptaǵy 2 236 otbasyna páter beriledi. 30 jylda Úki­met tarapynan eshqandaı úı salyn­baǵan shalǵaı aýdandarda, onyń ishinde Narynqol, Qaınar, Kegen, Úlken Aqsý, Baqanas aýyldaryn­da memlekettik baǵdarlama aıasynda jańa úıler salynyp, turǵyn­dar satyp alyp jatyr. Mem­­le­ket­tik qyzmetkerler, bıýd­­jettik uıym­dar men sport sala­­sy ókilderine arnalǵan «Alataý» óńirlik ıpo­tekalyq baǵ­dar­­­lamasyna 3,1 mlrd teńge bóli­nip, 120-dan astam azamat baspana kiltin bıyl alady. Byltyr 55 ot­basy úıli boldy», dedi M.Eleýsizuly.

Sýmen jabdyqtaý júıe­leriniń 570 shaqyrymy qaıta jańartylady. Nátıjesinde, aýyz­sýmen qamtý deńgeıi edáýir jaqsarmaq. Oblys turǵyndaryn aýyzsýmen qamtý 93,6% bolsa, bıylǵy jospar jyl sońyna deıin tolyqtaı oryndalǵanda 99,6%-ǵa jetpek. Gaz tartý jumysy da qarqyn alyp keledi degen óńir basshysy 1,2 mln-nan astam turǵyn kógil­dir otynmen qamtamasyz eti­le­tinin, elektr jelilerine bólin­gen qarajat esebinen tozý kór­set­­­kishi 72%-dan 66%-ǵa tómen­dege­nin aıtty. 2000 jyldar­dan beri jóndeý kórmegen avto­mo­bıl joldarynyń shuryq-tesigi bútindelip, «Qapshaǵaı – Baqanas – Qaroı», «Narynqol – Súmbe», «Qar­qara – Ereýil», «Esik – Saıma­saı», «Almaty-1 Shamalǵan – Uzyn­aǵash», «Almalybaq – Jetisý» baǵy­­tyn­­daǵy avtomobıl joldaryna jańa asfalt jamylǵysy tóselgen.

О́ńirge kelgen týrıster sany 2,2 mln adamǵa jetip, ótken jyl­men salystyrǵanda 36%-ǵa artqan. «Qapshaǵaı sý qoımasy Qonaev qalasynyń negizgi demalys or­talyǵyna aınalyp, jazǵy maýsym­da 2 mıllıonǵa jýyq adam tynyq­qan. 83,2 mlrd. teńge qarjy jumsa­lyp, Aqtas ústirtindegi

«Oi-Qaragai» taý-shańǵy kýrortyn keńeı­tý jobasy júzege asyryldy. Taý shań­ǵy kýrorty jyl on eki aı toqtaý­syz jumys istep, 600 myńǵa jýyq tý­rıstke qyzmet kórsetip otyr. Qap­shaǵaı kóli jaǵal­aýyn­da quny 11 mlrd teńge bolatyn ASP-Arena kóp­fýnksıonaldy týrıs­tik keshen, hal­yqaralyq deńgeıdegi sport arenasy, 4 myń oryndyq sta­dıon iske qosyldy. Bul jerde Orta­lyq Azııadaǵy eń úlken muz aıdyny qonaqtardy qabyldaýǵa daıyn. Qaıyńdy kóline baratyn 9 km jolǵa kúrdeli jóndeý bastaldy. Bul baǵytqa kelgen týrıster sany 1,6 ese ósip, 600 myń adamǵa jetti», dedi.

Úsh jylda barlyq salada 176 myńnan astam jumys orny ashylyp, ataýly áleýmettik kómek alýshylar úsh esege tómendep, 57,4 myńnan 18,9 myńǵa deıin qysqarǵan. 2022 jyldan beri 45 jańa mektep pen 6 japsarjaı salyndy, sondaı-aq 55 mektep kúrdeli jóndeýden ótti. Onyń ishinde ınvestorlar esebinen – 11, «Keleshek mektepteri» jobasymen salynǵan 20 bilim oshaǵy bar. Jyl sońyna deıin taǵy 6 mektep ashylyp, 20 mektepte kúrdeli jóndeý júrgiziledi. Oblysta úsh aýysymda bilim beretin mektepterdiń sany 52-den 28-ge deıin qysqarǵanyn aıtqan M.Sultanǵazıev áli de qajet mektep salý isin otandyq hám sheteldik ınvestorlardy qoldasa degen buıymtaıyn da irkip qalmady. Mádenıet pen sport nysandary da paıdalanýǵa berilip, 7 mádenıet úıi, 6 sport kesheni, memlekettik arhıv jáne óner mektebi salyndy. Densaýlyq saqtaý salasyna tıesili 356 nysan bar, olardyń tozý deńgeıi 54%. 2022–2025 jyldar aralyǵynda 55 nysannyń qurylysy aıaqtalyp, 6 mlrd teńgege 153 birlik medı­sınalyq jabdyq satyp alynǵan. Oblys ákimi óńirdiń sıfrlyq ekojúıesin damytýdyń taǵy bir basym baǵyty – ınternet ınfraqurylymyn keńeıtý ekenin aıtyp, 368 aýyldyń 350-ine, ıaǵnı 95%-yna keń jolaqty ınternet jelisi tartylǵanyn jetkizdi.

Almaty oblysynyń áleýmet­tik-eko­nomıkalyq damýyn baıan­daǵan M.Eleýsizuly jýrnalıster saýalyna retimen jaýap berdi. О́z tarapymyzdan alty aı qystyń qursaýynda taýly óńirde tirshilik etetin Raıymbek, Kegen aýdandaryna qashan gaz jetetinin sura­dyq. Ázirge aqjoltaı jańalyq­tyń aýyly alys sekildi. Oblys ákimi shekaralyq aýdandarǵa úsh taý asyryp gaz tartý aýqymdy joba ekenin aıtty. Dese de tý­rızm salasyn órkendetýge qolaı­ly aýdandarǵa kógildir otyn tartylsa, údere kóshýge toqtam bolyp, jumys oryndarynyń ashylýyna da septigi tıetinin de jetkizdi.