Baýyr eti balasynyń kóz jasynan qoryqpaıtyndar áli de bar. Tipti jetimdi jylatyp, memleket tarapynan berilýge tıis qoldaýdy qıǵysy kelmeıtinderdiń kezdesetini alańdatady.
Munaıly óńirde otbasynyń shyrqyn buzyp, álsizderge turmystyq zorlyq-zombylyq kórsetetin áperbaqandar azaımaı otyr. Jyl basynan beri judyryǵyn ala júgiretinderdiń saldarynan daǵdarys ortalyǵyn 5 áıel men 11 bala panalaýǵa májbúr boldy. Al ozbyrlarǵa qatysty 2 700-den asa qorǵaý nusqaýy berilipti.
Oblystyq jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasy otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres bóliminiń ınspektory Áıgerim Muratovanyń málimdeýinshe, jyl basynan beri «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekstiń 73-babymen 3 232 ákimshilik quqyq buzýshylyq tirkelip otyr. Otbasy múshelerine zorlyq-zombylyq kórsetetin 700 adamǵa erekshe talaptar belgilendi.
«Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» jáne Qylmystyq kodekske engizilgen ózgeristerge sáıkes jábirlenýshi aryz jazbasa da, polısııa quqyq buzýshyǵa qatysty ákimshilik is qozǵaı alady. Bul – zorlyq-zombylyq qurbandaryn qorǵaýǵa zor múmkindik beretin quqyqtyq qadam. Kóp jaǵdaıda quqyq buzýshylyq ekonomıkalyq sıpatta bolady. Mysaly, er adamdar tabysyn otbasyna bermeı, oıyn avtomattaryna nemese ishimdikke jumsaıdy. Psıhologııalyq qysym da keń taralyp otyr. Mundaıda áıelge qol kóterilmegenimen, júıeli túrde til tıgizý, kemsitý sekildi áreketter jıi kezdesedi. Turmystyq zorlyq-zombylyqqa ákeletin negizgi sebepterdiń biri – alkogolge, qumar oıynǵa jáne esirtkige táýeldilik», dedi Á.Muratova.
Al oblystyq prokýratýranyń málimetine súıensek, Atyraý qalasynda uzaq ýaqyt boıy balalaryn asyraý jónindegi mindetin oryndamaǵan 9 ata-ana anyqtaldy. Alıment úshin tólenbegen qaryzdyń jalpy somasy 46 mln teńgeden asady. Barlyq derekke qatysty Qylmystyq kodekstiń 139-babymen sotqa deıingi tergep-tekserý tirkeldi.
«Kámeletke tolmaǵandardyń quqyn qorǵaý prokýrorlardyń basty nazaryna alyndy. Eki boryshker 12,9 mln teńge kóleminde alıment tólemegeni úshin sottaldy. Olarǵa 1 jyl merzimge bas bostandyǵyn shekteý túrindegi jaza taǵaıyndaldy. Basqa ata-analarǵa qatysty tergeý áreketi júrgizilip jatyr. Prokýratýra ata-analyq mindetin oryndamaý tek ákimshilik emes, qylmystyq jaýapqa ákep soqtyratynyn eskertedi», dep habarlady oblystyq prokýratýradan.
Atyraý qalasynyń prokýratýrasy kámeletke tolmaǵan 200-den asa balanyń quqyn qorǵady. Jergilikti atqarýshy organdar men polısııanyń 24 qyzmetkerin tártiptik jaýapqa tartty.
«Máselen, polısııa qyzmetkerleri kámelet jasyna tolmaǵandarǵa qatysty qorǵaýshynyń qatysýynsyz ákimshilik hattamalar jasaqtaǵan. Prokýratýranyń narazylyǵy negizinde 197 hattamanyń kúshi joıyldy. Al múgedektigine baılanysty úıden oqıtyn balalarǵa járdemaqy tólenbeı kelgen. Zańmen belgilengen normalarǵa sáıkes jetim balalardy memlekettik turǵyn úı qorynan beriletin páter kezegine qoımaǵany týraly derekter anyqtaldy. Prokýrorlyq qadaǵalaý aktileri negizinde 3 jetim bala turǵyn úı alýǵa kezekke turǵyzyldy. Úıden bilim alatyn 7 múgedek balaǵa járdemaqy tólendi», dep málimdedi oblystyq prokýratýradan.
Buǵan qosa prokýrorlar teris mazmundy jáne óz-ózine qol jumsaý, esirtki quraldaryn nasıhattaıtyn 85-ten joǵary zııandy ınternet-saıttardy, chattardy jáne áleýmettik jelidegi paraqshalardy buǵattady.
Jelikken júrgizýshiler kámeletke tolmaǵandardy arnaıy jolaqtan ótkizbeı, kóligimen qaǵatyndar jıi kezdesedi. Atyraý qalalyq polısııa basqarmasynyń aǵa ınspektory Ashat Shodymovtyń aıtýynsha, jaıaý júrginshilerdiń, ásirese balalardyń jol-kólik oqıǵasynan zardap shegýi alańdatarlyq jaǵdaıǵa aınalyp otyr.
«Máselen, 1 shilde kúni saǵat 18.30 shamasynda «Kia Sorento» avtokóligin aıdap kele jatqan 47 jastaǵy júrgizýshi 2023 jylǵy balany qaǵyp ketti. Aýyr jaraqat alǵan balaqaı oblystyq balalar aýrýhanasynyń jansaqtaý bólimine jatqyzyldy. Osy tektes oqıǵa 3 shilde kúni saǵat 18.50 shamasynda tirkeldi. «Lada Granta» avtokóliginiń júrgizýshisi 2020 jylǵy balany qaǵyp, densaýlyǵyna zaqym keltirdi. Bala aýrýhananyń jansaqtaý bólimine tústi», deıdi A.Shodymov.
Mundaı oqys derektiń tirkelýine ata-ananyń da kinási bary anyq. О́ıtkeni ata-analar balalaryn qaraýsyz jiberedi. Baqylaýsyz júrgen balalar sońy ókinishke uryndyratyn oqıǵaǵa tap bolady. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń bas mamany Dýman Úmbettiń málim etýinshe, 3–9 jastaǵy balalarǵa terezeden qulaý qaýpi jıi tónedi.
«Bıyl jyl basynan beri jeti bala kópqabatty úıdiń terezesinen qulady. Ata-analary zardap shekken 3–9 jastaǵy balalardy páterinde qaraýsyz qaldyryp ketken. Páterdegi terezege taıaý tusqa jıhaz qoıylǵan. Al terezeni moskıtti torǵa senip, ashyq qaldyrǵany anyqtaldy. Bul – ata-analar tarapynan bolǵan salǵyrttyqtyń saldary», deıdi D.Úmbet.
Kámeletke tolmaǵandardyń kózine jas úıirgen derektiń bir parasy osyndaı. Teginde júregine meıirim uıalaǵan jandar balany jylatqannyń baǵy janbaıtynyn túsinetin shyǵar. Al júregi etten emes, quddy temirden jaralǵandaı qatygezdik tanytatyndar balany jylatýdy doǵara qoıar ma eken?
Atyraý oblysy