Sıtomatrısa ortalyǵy ashyldy

Ortalyqty qurý Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Janseıit Túımebaevtyń bastamasymen qolǵa alynyp, byltyr maýsym aıynda doktor Táttim Sháıkenniń qatysýymen kelisim jasalǵan bolatyn.

Ashylý rásiminde rektor Janseıit Túımebaev adamzat densaýlyǵyn jaqsartýda ǵylymnyń áleýetin zamanaýı tehnologııalarmen ushtastyrýdyń mańyzyna toqtalyp, sońǵy otyz jylda Amerıkada ǵylymmen aınalysyp júr­gen qara shańyraqtyń túlegi Táttim Sháı­kenniń ǵylymdaǵy jolyna toqtaldy.

«Bul bastama Qazaqstan men AQSh-tyń bilim, ǵylym jáne joǵary tehnologııa­lar salasyndaǵy yntymaqtastyǵynyń nátıjesinde iske asyp otyr. Aýqymdy joba amerıkalyq ǵalymdarmen qaterli jasýshalar bıologııasyna baılanysty birlesken ǵylymı zertteý jumysyn júrgizý maqsatynda júzege asty. Aldaǵy ýaqytta ǵylymı zertteý nátıjelerin qaterli isikke qarsy terapııada ınno­vasııalyq tásilderdi engizý men ázirleý jáne joǵary bilikti ǵylymı mamandardy  daıarlaý isinde paıdalaný josparlanyp otyr», dedi rektor.

Jasýsha bıologııasy salasynda uzaq jyldar boıy zertteýler júrgizgen professor T.Sháıken Amerıkadaǵy «Peri-Nuc Labs LLP» bas dırektory. Ol sıtoplazmany serpimdi qatty sıtoplazmalyq jáne tutqyr suıyq sıtozolge bólýge bolatynyn anyqtady. Ǵalymnyń ǵylymı jańalyǵy qaterli isik pen basqa da aýrýlardyń sebepterin zertteýge, sondaı-aq emdeý tehnologııalaryn ázirleýge jol ashyp otyr. Osylaısha, professor qaterli aýrýdy kletkalyq deńgeıde zerttegen álemdegi sanaýly ǵalymdar qataryna kirdi. Ǵalymnyń bul jańalyǵy patenttelip, endi klınıkalyq synaqtar ótkizetin bolady.

Professordyń aıtýynsha, Sıtoma­trısa ortalyǵy onkologııalyq aýrý­larǵa qarsy zertteýler júrgizip, far­makogenetıkalyq jáne molekýlalyq dıagnostıkalyq testileý múmkindikterin keńeıtedi. Nátıjesinde, qaterli aýrýdy emdeýge jáne aldyn alýǵa jol ashylady.

– Qaterli derttiń damý kezeńi klet­kalyq gomeostazǵa áser etetin genetıkalyq ózgeristerden, mýtasııa­dan, epıdemııalyq ózgeristerden bas­talady. Ekinshi kezeńi – aerobty glıkolız, energetıkalyq beıimdelý Barbýrg effektisi retinde belgili sút qyshqylynyń bólinýine ákeledi. Úshinshi kezeńinde – sıtomatrısa mehanıkasy ózgeriske ushyraıdy. Tórtinshi kezeńde – hımııalyq úrdis jedeldeıdi, ol bıomassanyń jınalýyna, kletka mólsheriniń ózgerisine alyp keledi. Qaterli dert kletkasy ádettegi kletkaǵa qaraǵanda áldeqaıda belsendi. Sondyqtan olarǵa kóbirek qorektik zat qajet. Bul aýrý ádette birneshe kezeń arqyly damıdy. Eger osy kezeńderdiń birin toqtatar bolsaq, qaterli isiktiń der­tiniń damýyn da toqtatamyz. Al kletkanyń ishki qurylymy kúrdeli jáne bir mezette mıllıondaǵan hımııalyq úrdis júredi. Onyń qalaı júzege asatyny osy kezge deıin qupııa bolyp keldi. Biz sonyń sheshimin taptyq, – deıdi T.Sháıken.

Byltyr qazan aıynda doktor Sháıken «Baylor Scott & White Health» densaýlyq saqtaý júıesiniń bólimi Baylor medısına kolledjiniń zertteýshi professory laýazymyna qabyldanyp, kolledj basshylyǵymen zamanaýı ǵylymı zerthana ashý uıǵaryldy. Tehastaǵy jáne AQSh-tyń ońtústigindegi eń iri densaýlyq saqtaý júıeleriniń biri «Baylor Scott & White Health» 2013 jyly «Baylor Health Care System» (negizi 1903 jyly qalanǵan) jáne «Scott & White Healthcare» birigýi nátıjesinde quryldy. Quramyna Tehas shtatyndaǵy 50-den astam aýrýhana, júzdegen me­dısınalyq ortalyq, klınıka jáne medısınalyq mekeme kiredi. Munda jalpy medısınalyq, joǵary mamandandyrylǵan hırýrgııalyq kómek kórsetilip, kúrdeli aýrýlar emdeledi.

 «Ecomed» klınıkasynyń ǵylymı dırektory, bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Saltanat Baıqosh­qarovanyń aıtýynsha, el ǵylymynyń halyqaralyq deńgeıde moıyndalýy – batyl bastamalardyń, uzaq jylǵy izdenistiń nátıjesi. Osy oraıda professor T.Sháıkenniń ásirese uıqy beziniń qaterli dertin emdeýge baǵyttalǵan zertteýleri, emdeý ádisteri elimiz medısınasynda tyń salalardy ıgerip, zertteýler júrgizýge yqpal etedi. Professor Saltanat Berdenqyzy onkologııamen aýyrǵan naýqastardyń emnen keıin bala súıý múmkindigine ıe bolýy úshin reprodýktıvti fýnsııasyn saqtaý maqsatynda onkofertıldi baǵyttyń tıimdi paıdalanylyp kele jatqanyn atap ótti. О́ıtkeni hımııalyq, sáýleli terapııa, operasııa barysynda jynys kletkalaryn saqtap qalýda onkofertıldi ádisterdi qoldaný óte mańyzdy. Adam urpaǵyn órbitý ortalyǵy qandaı da jaǵdaı bolsyn ana men áke bolý baqytyn syılaý maqsatynda sońǵy 30 jylda reprodýktıvti medısına, zamanaýı dıagnostıkalyq ádister men qosalqy reprodýktıvti tehnologııa­lardy paıdalanyp, bedeýliktiń eń kúrdeli túrlerimen aýyratyn jaǵdaıda myńdaǵan otbasyǵa kómektesti. Saltanat Berdenqyzynyń aıtýynsha, QazUÝ-da jańa ortalyqtyń ashylýy jańa býyn kadrlaryn daıarlaýǵa yqpal etedi. Sondaı-aq medısına salasynda eńbek etý úshin bakalavrdy bıologııa fakýltetinde, ári qaraıǵy bilimdi medısınalyq baǵytta jalǵastyrýdyń nátıjesi úlken jemisin berip otyrǵa­nyn jetkizdi. Aıtýynsha, professor T.Sháı­kenniń elimizde mamandar daıarlaý isine qatysyp, álemdik medısına, bıologııadaǵy jetistikterdi elge ákelýi qýantarlyq jaǵdaı.

Qazaq onkologııa jáne radıologııa ınstıtýty basqarma tóraǵasynyń orynbasary, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor Gúlmıra Jurabekova Sıtomatrısa ortalyǵy zamanaýı mamandar daıarlaý isine serpilis beredi degen senimde. Aıtýynsha, elimizde sońǵy jyldary qaterli dertpen aýyratyndar sany ulǵaıǵan. Alaıda ólim-jitim kórset­kishi azaıǵan. Bul naýqastardy emdeý tásilderiniń salystyrmaly túrde alǵanda áldeqaıda jaqsy nátıjesin berip jatqanyn kórsetedi. Degenmen qaterli isikte erte kezeńde anyqtaý asa mańyzdy. Bul baǵytta ǵalymdar men medısına salasy mamandarynyń birlesken kúsh-jigeri qajet. Jańa ortalyq osyǵan jol ashady.

ALMATY