Qazir álemde halyq sany artyp, qalalar úlkeıip, kólik aǵyny ulǵaıǵan saıyn kóshede júrýge yńǵaıly, kepteliste turmaıtyn, erkin qozǵalýǵa múmkindik beretin elektrli samokattar úlken suranysqa ıe. Bul úrdis keıingi kezde elimizde de aıqyn baıqalyp jatyr. Kóshede samokat mingender qatary qalyńdap keledi. Degenmen keıingi kezde depýtattar tarapynan trotýarda samokat aıdaýǵa tolyq tyıym salý týraly bastamanyń kóterilýi qoǵamnyń pikirin ekige jardy.
Depýtattardyń aıtýynsha, elektrli samokattar jaıaý júrginshilerdiń ómirine qaýip tóndiredi. Sondyqtan ony qoldaný men jyldamdyǵyna qosymsha shekteýler engizý qajet.
Resmı derekterge súıensek, osy jyldyń alǵashqy 9 aıynda elimizde 30 myńnan asa adam jolda jaraqat alǵan. Onyń ishinde avtokólikterde – 28 646, avtobýstar – 1 145, mopedter men skýterlerde – 897, velosıpedterde – 238, elektrli samokattarda 123 adam zardap shegipti. Bul málimetter samokattyń joldaǵy eń qaýipsiz kólik túri ekenin aıǵaqtaıdy. Degenmen olardy qoldanýǵa jańa shekteýler engizýdiń máni nede?
Birer jyl buryn Májilis «Jol erejesi týraly» zańǵa elektrli samokattar qozǵalysyn retteıtin tuńǵysh ózgeristerdi engizgeni belgili. Zań jobasy avtorlarynyń biri, depýtat Ekaterına Smyshlıaeva sol ýaqytta bul ymyraǵa kelýden týǵan qadam, ıaǵnı «kompromıss» ekenin atap ótken edi. Alaıda arada bir jarym jyl ótkende depýtat trotýarda samokat aıdaýǵa tolyq tyıym salýdy, qoldanýshylarǵa júrgizýshi kýáligin, saqtandyrý polısin, shlem men jaryq shaǵylystyrǵysh kıim kııýdi mindetteýdi usynyp otyr. Sonymen qatar jalǵa beriletin samokattardy nómirleý men ereje buzǵandardy beınebaqylaý arqyly tirkeý máselelerin de kóterdi.
E.Smyshlıaeva sherıngilik kompanııalardyń buǵan deıin elektrli samokattardyń jyldamdyǵyn 6 km/saǵatqa deıin shekteýge daıyn bolǵanyn aıtady. Alaıda bul talaptyń ózi mamandar arasynda qyzý pikir qaıshylyǵyna alyp keldi. О́ıtkeni jyldamdyqty osynsha deńgeıde shekteý elektrli samokattardy qoldaný tájirıbesine teris áser etýi múmkin.
Mamandardyń aıtýynsha, bul jerdegi másele – ınfraqurylymnyń nasharlyǵynda. Samokat qoldanýdy shekteýmen problema sheshimin tappaıdy. Eń aldymen qala kóshelerinde kólik aǵynyna da, adamdardyń júrýine de kedergi keltirmeıtin múmkindikti qarastyrǵan jón. Jol erejesine qatysty zańǵa alǵash ózgeris engizilgen kezde depýtat E.Smyshlıaevanyń ózi de bul máseleni atap ótkeni belgili. «Biz qalalarda velojolaqtardyń paıda bolýy men basqa da balama kólik túrlerine arnalǵan jaǵdaılardyń jasalýy úshin jumys isteı beremiz. Bul múmkindik jaıaý júrginshiler jolaǵy ǵana emes, avtokólik joldary esebinen de qarastyrylýy múmkin», degen edi ol.
2023–2024 jyldardaǵy Jol erejesi týraly zań jobasy boıynsha jumys tobynyń múshesi, mobıldilik jónindegi sarapshy Ánýar Júsipovtiń aıtýynsha, samokattar jyldamdyǵyn saǵatyna 6 shaqyrymǵa deıin túsirý – tehnıkalyq jaǵynan múmkin emes. «Klassıkalyq samokattar turǵan ornynan ózdiginen qozǵala almaıdy. Adam ıterip jyldamdyqty údetip jiberýge tıis. Al bunyń ózi 6 km/saǵat jyldamdyqtan joǵary. Sondyqtan jolda mundaı aqyryn qozǵalyspen júrý múmkin emes», deıdi ol.
Sonymen qatar sarapshy qozǵalysy qalyń qalanyń ishinde GPS-tiń dálsizdigi saldarynan trotýarlarda jyldamdyqty shekteý de tehnıkalyq jaǵynan múmkin emes ekenin aıtady. О́ıtkeni GPS-tiń ortasha dálsizdigi 10 metrdi quraıdy, al trotýardyń eni ári degende 2-3 metrden aspaıtyny belgili.
«GPS-aımaq jasaý úshin trotýar kishkentaı. Skverler men parkter bolsa bir jón. Sondyqtan Dýbaı, Máskeý qalalaryndaǵy sekildi jyldamdyqty saǵatyna 15-16 shaqyrymmen shekteýge múmkindik bar. Al 6 km/saǵat degenińiz – tolyqtaı tyıym salǵanmen birdeı», deıdi ol.
Á.Júsipov elektrli samokattardyń qozǵalysyn retteý máselesinde shynaıy tehnıkalyq múmkindikti esepke alyp, sarapshylar taldaýyna júgingen abzal ekenin jetkizdi. Al samokat aıdaıtyndardyń júrgizýshi kýáligin alýyna qatysty pikir bildirgen ol qazirde elimizdegi avtokólik ıeleriniń qolynda kýáligi bolǵanyna, zańnyń jumys isteıtinine qaramastan, keıingi 3 jylda JKO sany 3 esege artqanyn eske saldy.
Bul oıdy depýtat Oljas Quspekov te qoldaıtynyn aıtty. Onyń aıtýynsha, saladaǵy reforma keshendi túrde júzege asýǵa tıis. Iаǵnı ınfraqurylym, normalar men tehnıkalyq múmkindikter qatar alǵa jyljýy kerek. «Biz mıkromobıldi kólikter úshin ınfraqurylym jasaý boıynsha ákimdikterdiń mindetterin, jańa qurylym normalaryn bekittik. Bul jumys 3 jylǵa eseptelgen. Qazir Memleket basshysynyń tapsyrmasyn syltaý etip, asyǵystyq jasap, samokattardy jolǵa shyǵarý – halyqty ólimge ıtermeleý», dedi ol.
Osy máselege qatysty Ishki ister mınıstrligi de óz ustanymyn aıtqan bolatyn. Mınıstrdiń orynbasary, polısııa general-leıtenanty Igor Lepehanyń aıtýynsha, joldaǵy samokat qozǵalysyna ony qoldanýshylar, sherıngilik kompanııalar men ákimdikter úsh taraptan jaýapty bolýǵa tıis. Atap aıtqanda, kompanııalar parkıng, salmaq, jyldamdyq, marshrýtty baqylaý júıesin engizýge, ákimdikter shekteý nemese tyıym salynatyn aımaqtardy belgileýge mindetti. «Árıne, qazir jol erejesin buzý jaǵdaılary bar, alaıda mınıstrlik samokatqa tolyq tyıym salýdy quptamaıdy», dedi ol.
Sózimizdiń basynda aıtqanymyzdaı, elektrli samokattar qaladaǵy kólik qozǵalysynyń ajyramas bóligine aınalyp úlgerdi. Sondyqtan ony retteýdi jol sapasy men ınfraqurylym máselesinen bólek qarastyrý qıyn. Velojolaqtar, qaýipsiz marshrýttar men naqty erejeler jasalmasa, kez kelgen shekteý jańa qaterlerge ákep soqtyrýy bek múmkin.
Samokat ekologııaǵa oń yqpal etetin qural bolýmen qatar, qala ishindegi keptelisterdi azaıtýǵa da óz kómegin tıgizetinin atap ótken jón. Ol árbir turǵynǵa qoljetimdi. Jaqyn jerdegi sharýalardy sheshý úshin kólikke mingennen góri samokatpen tez jetken yńǵaılyraq. Degenmen, árıne, eń aldymen qaýipsizdik máselelesin sheshken mańyzdy. Ol úshin tek tyıym salý tásiline júginbeı, ınfraqurylymdyq sheshimderdi, tehnologııalyq múmkindikter men qolaıly normalardy nazarǵa alǵan abzal.
Ázirge qoǵamda talqylaý jalǵasyp jatyr. Bizdiń baıqaǵanymyzdaı, problemanyń túp-tuqııany samokattyń ózinde emes, júıeli sheshimniń joqtyǵynda jatyr. Aldaǵy ýaqytta mıkromobıldi kólik túrleri qaladaǵy kóshe qozǵalysynyń bir bólshegine aınala ma, álde odan shettetile me – bul bizdiń qandaı sheshimge toqtaıtynymyzǵa tikeleı baılanysty.