Qostanaıda oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń 110 jyldyǵyna arnalǵan «Mýzeıler jáne tarıhı-mádenı mura: ótkeni, búgini men bolashaǵy» atty ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Is-sharaǵa mádenıet salasynyń ókilderi, ǵalymdar, ólketanýshylar, mýzeı qyzmetkerleri qatysty.
Saltanatty is-sharanyń ashylý rásiminde oblystyq Mádenıet basqarmasynyń basshysy Quralbek Atamuratov murajaı ujymyn quttyqtap, óńirde mýzeı isin damytý baǵytynda biraz sharýa atqarylyp jatqanyn tilge tıek etti.
«Keıingi jyldary oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵımaratyna kúrdeli jóndeý jumys-tary júrgizilip, ınjenerlik-kommýnıkasııalyq júıesi, qasbeti men shatyry jańartyldy. Qazir ǵımaratty jaryqtandyrý jumystary júrip jatyr. Araǵa otyz jyl salyp mýzeı ekspozısııasyn zamanaýı talaptarǵa saı qaıta jasaý jumystary bastaldy. Reekspozısııa kelesi jyly aıaqtalyp, mýzeı ishi jańa keıipke enedi. Aldaǵy jyly oblys ákimi Qumar Aqsaqalovtyń qoldaýymen mýzeı keńeıtilip, beıneleý ónerine arnalǵan taǵy bir jańa art-nysan ashylmaq. Bul jergilikti sýretshiler men qolóner sheberleriniń shyǵarmashylyǵyna úlken qoldaý bolatyny sózsiz. Qurmetti mýzeı qyzmetkerleri, mundaı aýqymdy ózgerister sizderge zor senim, úlken jaýapkershilik artady. Bolashaqta ulttyq qundylyqtarymyzdy saqtap, nasıhattaý jolyndaǵy eńbekterińiz jandana bersin!», dedi basqarma basshysy.
Ǵylymı konferensııanyń alqa otyrysynda mýzeı tarıhyna, mádenı murany saqtaý, ony nasıhattaý máselesine qatysty sony pikir, súbeli oı aıtyldy. Mýzeıdiń ǵylymı hatshysy Názıma Otasheva kópshilikti murajaıdyń ǵylymı zertteý jumystarymen tanystyryp, mýzeı qoryna jańa kelip túsken qundy jádigerler jóninde baıandap berdi.
Tájirıbeli mamannyń aı-týynsha, oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qyzmetkerleri ótken ǵasyrdyń 80-jyldarynan bastap elimizdiń ortalyq arhıvterinde, Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Omby, Orynbor, Chelıabi, Tashkent qalalaryndaǵy memlekettik arhıvterde bolyp, ólke tarıhyna qatysty kóptegen qujat tapqan. Búginde mýzeı qyzmetkerleri jádigerler qoryn tolyqtyrý maqsatynda Prezıdent arhıvinde, Ortalyq memlekettik kınofotoqujattar men dybys jazbalar arhıvinde, Ortalyq memlekettik arhıvte ǵylymı zertteý jumystaryn júrgizip jatyr.
Bul baǵyttaǵy jumystar nátıjesiz emes. Máselen, Ortalyq memlekettik kınofotoqujattar men dybys jazbalar arhıvinen Áljan Baıǵýrınniń 1929 jyldyń 20 qańtarynda ótken dárigerlerdiń úshinshi Qostanaı okrýgtik konferensııasyna qatysýshylarmen birge túsken sýreti tabylyp otyr.
«Alash qaıratkeri, ǵalym, dáriger, pedagog Áljan Mahmutuly Baıǵýrınniń halyqqa sińirgen eńbegi zor. Qostanaıdaǵy orys-qazaq ýchılıshesin jáne realdyq ýchılısheni, Tashkenttegi Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Alash qaıratkeri Torǵaı qazaqtarynyń 2-oblystyq jáne Qostanaı qazaqtarynyń ýezdik sezderin ótkizýge atsalysqan. 1920–1922 jyldary Máskeý ýnıversıtetiniń medısına jáne qoǵamtaný fakýltetterinde qatar oqyǵan. 1922 jyly Tashkenttegi Orta Azııa ýnıversıtetine aýysady. 1929 jyldan Qazaq AKSR-niń Densaýlyq saqtaý halyq komıssarıatynda qyzmet atqarǵan. Almaty medısına ınstıtýty klınıkasynyń dárigeri, kafedra meńgerýshisi bolǵan. Baspasóz betinde túrli aýrýlar, odan saqtanýdyń joldary jáne oǵan qarsy kúres týraly kóptegen maqala jarııalaıdy. Medısına salasynda alǵashqylardyń biri bolyp kandıdattyq dıssertasııa qorǵaǵan. 1937 jyly saıası qýǵyn-súrginniń jazyqsyz qurbany boldy. 1956 jyly esimi qaıta aqtaldy», deıdi Názıma Otasheva.
Ortalyq memlekettik arhıvten tabylǵan qundy qujattardyń ishinde Tobyl óńiriniń ataqty baıy Bermuhamed Aldııarovtyń birneshe sýreti bar. Fotosýretter shamamen 1890–1900 jyldary túsirilgen.
«Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıine kelýshilerdiń kóbi, ásirese, etnografııa zalyndaǵy kóne jádigerlerge qyzyǵýshylyq tanytyp jatady. Aq kıizden basylyp, zerlengen aıyr qalpaq, jibek shapan, bylǵarydan jasalǵan kise belbeý, kúmispen kúptelgen, aqyq, perýza tastar qondyrylǵan asa sándi áıel er-toqymy, zerli jiptermen oqalanǵan qamzol, ózbek jibeginen tigilgen kóılek, shyǵys úlgisindegi áshekeıli tabaqtar shyndyǵynda da kózdiń jaýyn alyp turady. Kelýshiler bul jádigerlerdiń ıesi kim bolǵan, kim ustaǵan dep surap jatady. Qymbat dúnıelerge qarap-aq, onyń qarapaıym adam tutynǵan zattar emes ekenin baıqaýǵa bolady. Mýzeıdiń túsim qujattaryna úńilsek, bul jádigerler mýzeı qoryna sonaý 1928 jyldary VK(b)P-nyń Qostanaı gýbkomy arqyly kelip túskenin kóremiz. Bári – sol jyldary baılardan tárkilenip alynǵan zattar. Onyń kóbi Bermuhamed Aldııarovtyń otbasyna tıesili. B.Aldııarov Qostanaı okrýgine qarasty burynǵy Saryoı bolysynyń (qazirgi Qarabalyq aýdany) basqarmasy bolǵan kisi, № 10 aýylda turǵan. El arasynda óńiniń qaralyǵyna qaraı Qara bolys atanǵan», deıdi murajaıdyń ǵylymı hatshysy.
Názıma Qýanyshbaıqyzynyń aıtýynsha, 2025 jyly Qostanaı qalasynyń turǵyny Jumabıke Tuıaqova mýzeı qoryna kóne sandyq, quman jáne basqa da turmystyq zattardy ákep tapsyrǵan. Ol zattardyń ishinde shamamen HIH ǵasyrdyń sońynda jasalǵan kóne quman da bar. Bul dúnıeler tapsyrýshyǵa ájesi Jumakúl Kúzembaevadan mura bolyp qalǵan. Al Jumakúl ájeıdiń ákesi Omar Ismaılov (Dosov) Bestóbede bolys basqarǵan, mal men múlki tárkilep, Qostanaı okrýgi aýmaǵynan kóshirilip jibergenshe, Jitiqara aýdanynyń №8 aýylynda turǵan.
«Bir kezeńde jeke adamnyń nemese bir áýlettiń tutynǵan zattary bul kúnde ulttyq mádenı qundylyqqa aınalyp, qazaq halqynyń qoldanbaly-sándik óneriniń sırek kezdesetin týyndylary bolyp otyr. Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qazaq qolóneri jıyntyǵyn qalyptastyrýǵa osyndaı jádigerler negiz boldy. Qanshama jyldar syrǵyp ótse de, has sheberdiń qolynan shyqqan buıymdar ózindik mánin joımaı, mýzeıdiń asa qundy jádigerlerine aınalyp otyr», deıdi mýzeı mamany.
Is-sharaǵa Astana qalasynan arnaıy kelgen mýzeıtanýshy Jolbarys Nurserik mýzeı isindegi jobalaý jumysy boıynsha, zerger Dastan Hamzın qazaqtyń zergerlik buıymdary jóninde sheberlik saǵatyn ótkizdi.
«Jalpy, qazaqtyń mýzeı isiniń paıda bolǵanyna eki jyldan keıin eki júz jyl tolady. Qazan tóńkerisine deıin Qazaqstanda tórt mýzeı bolǵan dep aıtylyp júr. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin de nebári 15 shaqty mýzeı jumys istep turǵan. Sonyń ishinde Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń orny erekshe. Qostanaı mýzeıiniń qorynda 150 myńda jádiger bar. Onyń ishinde Ábilhan Qasteevtiń kartınalarynyń túpnusqasyn kórip qýanyp otyrmyn. Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi degende, meniń esime birden «Tobyl oıshyly» túsedi. Túpnusqasy Ulttyq mýzeıde tur. Sonyń ózi sizderge úlken maqtanysh. Sonymen qatar 110 jyldyq tarıhy bar mýzeıdiń ǵımaraty kúrdeli jóndeýden ótip, jańadan reekspozısııa júrgizilip jatqany qýantady», deıdi mýzeıtanýshy.
Saltanatty is-shara aıasynda murajaıdyń 110 jyldyǵyna oraı jaryq kórgen «Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi» atty ǵylymı-kópshilik jáne kórkem albomnyń tusaýkeser rásimi ótti. Sondaı-aq mýzeı qorynan alynǵan qundy jádigerlerden turatyn «Asyl mura» atty kórme ashyldy.
Qostanaı oblysy