Jumys ornyn ashý josparǵa saı ma?

Jumyspen qamtýdyń mem­lekettik baǵdarlamalary arqy­ly talaı jas tájirıbe jıyp, turaqty jumys tapty. Ká­sip ashty, biliktiligin art­­tyr­dy. Elektrondy eń­­bek bırjasy, ıaǵnı enbek.kz ar­qyly qarym-qabileti, bilik­­tiligine qaraı jumysqa or­nyq­qandar bir qaýym. Sol sekil­di eshqandaı memlekettik baǵ­dar­lamaǵa, platformaǵa jú­gin­beı, oqýyn támamdaǵan boı­da eńbek naryǵynan óz ornyn tapqan jastar da jetedi. Jyl basynan qarashaǵa de­ıin jumyspen qamtýǵa jár­dem­desý sharalarymen 283,9 myń adam qamtylsa, onyń ishinde 71,4 myń azamat jumysqa ornalasqan. Onyń ishinde sýbsıdııalanatyn jumys oryndary týraly aıtsaq, áleý­met­tik jumys oryndary, Jas­tar praktıkasy, qoǵam­dyq jumystar, «Kúmis jas» jobasy, «Alǵashqy jumys orny» jobasy, «Urpaqtar kelisimsharty» jobasy dep jalǵasyp kete beredi.

Memlekettik qoldaýdyń budan basqa da tetikteri jetip artylady. Tek naqtylaı kete­tini, osyndaı baǵdarlamalar arqyly el aza­mattarynyń shyn máninde jumys­qa or­nalasqany týraly derek mindetti zeınet­aqy jarnalarynyń aýdarylýymen rastalady. Demek, joǵaryda atap ótken 71,4 myń adam rasynda jumysqa ornalasty degen sóz. Jyl sońyna deıin tizim tolyǵyp, jumys tapqandardyń sany 800 myńnan asyp qalady.

Qazan aıynda Enbek.kz elektrondyq eńbek bırjasynda jumys berýshiler tarapynan 132 myń bos jumys orny jarııalanǵan. Bos jumys oryndarynyń sany jóninen bilim salasy kósh bas­tap, 41,1 myńǵa jetken. Bul jalpy bos jumys oryndarynyń 31%-yn quraıdy. Jumys berýshiler kóbine orta deńgeıli biliktilikke ıe mamandardy izdegen. Olarǵa 64,4 myń bos oryn usynylsa, joǵary bilikti mamandarǵa 34,7 myń, biliktiligi joq azamattarǵa 32,9 myń oryn bolǵan. Tıisinshe, suranys kólemi osy shamada qalyptasty degenmen, eńbek naryǵynda óz ornyn tappaı júrgen jas kóp. Bir emes, eki joǵary oqý ornyn támamdaǵandardyń ishinde de jumysy joqtar bar. Bilim salasynda suranys 41,1 myńǵa jetti degen derekke qarap, mektep tabaldyryǵyn muǵa­lim bolyp attaı almaı, taýy shaǵylyp júr­gen mamandar eske túsedi. Osyndaı naqty mysaldar eńbek naryǵynda bos jumys or­nyn tek esep úshin ǵana usynatyn uıymdardyń baryn kórsetedi. Sol sekildi ákim esepterinde ashylatyn myńdaǵan jumys orn­ynyń shyn máninde qalaı ashy­lyp jatqany týra­ly taldaý, esep joq. Jaǵ­daıdy naqty baǵamdaý qıyn bolsa da, osy saýalmen gazetimizdiń birneshe óńirindegi menshikti tilshilerge suraý salǵan edik.

Gazetimizdiń Qyzylorda oblysyndaǵy tilshisi Murat Jetpisbaı usynǵan derekke zer salsaq, «Jumyspen qamtýdyń óńirlik kartasy» aıasynda bıyl oblys­ta 46 560 jumys orny qurylýy kerek bolǵan. Oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń dereginshe, qazir bul jos­par 83,6%-ǵa oryndalyp, 38 923 turǵyn jumysqa ornalasýǵa múmkindik alypty. О́ńirdegi Mansap ortalyqtary aı saıyn bos jumys oryndarynyń jármeńkesin turaqty ótkizip, oǵan 5 395 bos jumys ornyn usynǵan 1 268 jumys berýshi qatysqan. 

«Bıyl oblysta 302 mlrd 500 mln teńgege 27 joba iske qosylady. Búginde onyń 11-i tolyq iske asyp, eki qolǵa bir kúrek izdegen jandardyń jumys tabýyna múmkindik týdy. Biz biletin, ózimiz kórgen jańa óndiris oryndary qatarynda ozyq tehnologııalarmen jabdyqtalǵan, jylyna 90 mln kirpish shyǵaratyn «Qyzylorda Saz-M» seriktestiginiń kirpish zaýyty, «Syr Darya» kommýnaldyq bazary, aýdany 2 myń sharshy metr quraıtyn shaǵyn ónerkásiptik aımaq bar. «Qyzylorda nan» seriktestiginiń nan óndirý kesheni, avtobeket, monsha, ashana, júrgizýshiler men jolaýshylarǵa qajetti ózge de qyzmet túrleri qarastyrylǵan jol boıyndaǵy qyzmet ortalyǵy, eki saýda úıi, akvapark, qoǵamdyq tamaqtaný orny, «Abzal jáne K» kúrish óńdeý zaýyty da jergilikti turǵyndardyń áleýmettik ál-aýqatyn jaqsartý baǵytyndaǵy bastamaǵa dem berip otyr», dep málimdedi M.Jetpisbaı.

О́ńirde jyl sońyna deıin jolaýshylar vagondaryn jóńdeý kesheni, túıe sútinen jylyna 392 tonna qurǵaq untaq óndiretin zaýyt, 2 myń sharshy metrlik shaǵyn ónerkásiptik aımaq, asfaltbeton, temir-beton shyǵarý zaýyttary, Aral, Shıeli aýdandarynda avtomobıl gaz toltyrý kompressorlyq stansalary qamtylǵan eki kópfýnksıonaldy keshender paıdalanýǵa berilip, jumys orny kóbeıe túsedi. Negizi Qyzylorda óńiri jumys kúshi kóp oblystardyń qatarynda. Sózimizge mysal retinde, birneshe jyldan beri óńir turǵyndary halyq sany sıregen soltústiktegi ólkelerge belsendi qonys aýdaryp jatqanyn aıtsaq bolady. Bıyl da «Jumysshy mamandyqtar jyly» sheńberinde Abaı, Ulytaý, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Pavlodar, Qostanaı oblystarymen qatar, jergilikti jumys berýshilerdiń qatysýymen bos jumys oryndary jármeńkesi uıymdastyrylypty. Osyndaı is-sharalardyń nátıjesinde oblystaǵy jumyssyzdyq deńgeıi jyl ishinde 4,8%-dan 4,6%-ǵa tómendep, jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq kórsetkishi 3,4% deńgeıinde turaqtaǵan.

Gazettiń Batys Qazaqstan oblysyndaǵy tilshisi Qazbek Quttymuratuly 2025–2030 jyldary jalpy quny 4,4 trln teńgege 10 myńnan astam jańa jumys ornyn qurýdy kózdeıtin 73 jobany iske asyrý josparlanyp otyrǵanyn aıtady.

«Jaqynda Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Tilepbergen Qaıypov oblystyq máslıhattyń sessııasynda 2025 jyly quny 56,9 mlrd teńgege teń 35 joba iske qosylatynyn taǵy bir márte eske salǵan edi. Ázirge jyl basynan beri quny 5,8 mlrd teńgege 6 joba naqty iske asypty. Ulttyq statıstıka bıýrosy jarııalaǵan sońǵy málimetke úńilsek, oblystyń eńbek naryǵynda ekonomıkalyq turǵydan belsendi halyqtyń sany 358 209 adam bolǵan. Mine, osynyń ishinde 341 234 adam jumyspen qamtylǵan. 16 975 adam jumyssyz retinde tirkelgen. Oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynan surastyryp bilgenimizdeı, BQO-daǵy jumyssyzdyq deńgeıi – 4,7%, áıelder arasyndaǵy jumyssyzdyq – 5,2%, jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 3,6%»,  deıdi Q. Quttymuratuly.

Árıne, kez kelgen oblystyń basshylyǵy halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý, jumyspen qamtý máselesin basty nazarda ustap otyr­ǵanyn aıtady. Sol sekildi Batys Qazaq­stan oblysynda bıyl jyl basynan beri 113 joba iske asyp, 27 181 adam jumys­qa ornalasqan. Munyń ishinde 20 848 adam­nyń qyzmeti men tabysy turaqty bolsa, 6 333 adam ýaqytsha jumys istep júr.

Qostanaı oblysynda ashylǵan jumys oryndary týraly áriptesimiz Nur­qanat Qulabaıdan surap bildik. Ańǵar­ǵanymyz, óńirde jumys kúshine sura­nys ózge óńirlerden joǵary. Zaýyttar jumys­shy tappaı álek. Jumys kúshiniń kóbin Qostanaıdyń óz basynda salynǵan, salynyp jatqan alpaýyt zaýyttar jutyp qoıyp jatyr. Qazir oblys jastarynyń deni osy kásiporyndarda eńbek etedi. Basym bóligi aýyldan qalaǵa kóshken. Mysaly, Qostanaıdaǵy «Allıýr» zaýytynda 3 300-den astam jumysshy bar. Taıaýda ǵana ashylǵan «KIA» zaýytynda 1 500 adam eńbek etedi.

«Aýylsharýashylyq tehnıkasyn qurastyratyn «Agromashholdıng KZ» zaýy­tynda myńnan asa adam jumys isteı­di. Myńdaǵan jas qurylys salasynda júr. Búginde qalada qoǵamdyq kó­lik­ke mine qalsańyz, avtoradıo arqy­ly halyqty jumysqa shaqyryp jatqan kásiporyndardyń jarnamasynan qu­laq tunady. Keıingi jyldary oblys orta­lyǵynda kóptegen jańa ınvestısııalyq joba júzege asyp jatyr, iri kásiporyndar iske qosyldy. Ásirese, avtoónerkásip salasy qarqyndy damyp keledi. Jalpy, Qostanaı oblysy – ónerkásip orny kóp, biraq jumys kúshi jetispeı jatqan óńir. Sondyqtan óńirde jumyssyzdyq máselesi joq. Kerisinshe, jumysshy taba almaı otyrǵan kásiporyndar kóp. Qalada kásiporyndardyń damýy aýyl sharýashylyǵyna keri áserin tıgizip otyr. Jastardyń kóbi qalaǵa ketti. Aýyl sharýa­shylyǵy salasyna jumysshy jetis­peıdi. Shaǵyn, orta sharýashylyqtar kólik júrgizetin adam tappaı álek. Aýylda eńbek etetin adam bolmaǵan soń, ońtústik óńirlerden jaldamaly jumysshy aldyr­typ otyrǵan sharýalarmen ózimiz de tanyspyz», deıdi N.Qulabaı óńirdegi jumys berýshi men jumysshy arasyndaǵy teńsizdikti baıan etip.

Gazetimizdiń Pavlodar oblysyndaǵy tilshisi Murat Qapanuly usynǵan aqparatqa zer salsaq, oblysta 2025 jylǵa arnalǵan Jumyspen qamtý jospary 25,5 myń adamdy qurapty, onyń ishinde 18,5 myńy turaqty jumys oryndary retinde qarastyrylǵan. Búginde 28 myń adam jumysqa ornalasqan. Sonyń ishinde  20 707 turǵyn turaqty jumys taýypty.

«Jańadan ashylǵan jumys oryndaryn salalalarǵa bóletin bolsaq, kelesideı statıs­tıkany ańǵaramyz. Aýyl sharýashylyǵy, orman jáne balyq sharýashylyǵyna 1421 adam jumysqa barǵan. Sol sekildi ónerkásip (1 338), qurylys (444), kólik jáne qoımalaý (593), kóterme jáne bólshek saý­da, avtomobılder men motosıklderdi jóndeý (408), bilim (1151), densaýlyq saq­taý, áleýmettik qyzmetter (547), ekonomıka­lyq qyzmettiń basqa túrleri (14 815) bar. Jyl qorytyndysynda jumyssyzdyqtyń deńgeıi byltyrǵy deńgeıde, ıaǵnı 4,8% bolyp qala beredi dep kútilip otyr», deıdi M.Qapanuly.

«Jumys orny josparǵa saı ashylyp jatyr ma?» degen saýaldy gaze­ti­mizdiń oblystaǵy tilshilerimen qa­tar Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginen surap kórdik. Mınıstrliktiń baspasóz hatshylyǵy tek memlekettik baǵdarlamalar sheńberinde jumyspen qamtylǵandardyń esebin túgendeıtinin málim etti. Jyl basynda jergilikti ákimdikterdiń josparyna engen jumys oryndary jyl sońynda qalaı ashylǵanyn saralap otyrǵan eshkim joq. Eger sol eseptegi jumys oryndary túgel ashylǵan bolsa, aýylda jumys tappaı, qalaǵa aǵylǵan jastardyń nópiri bul kúnderi azaıar ma edi, kim bilsin?