Soltústik Qazaqstan oblysyna bıyl 1 928 adamdy qamtyǵan 499 otbasydan turatyn qandas pen qonys aýdarýshy kóship kelgen. Sonyń 155-i – qandastar. Bul byltyrǵymen salystyrǵanda az. О́tken jyly jalpy 2 547 adam kóship kelgen edi. Bıyl osy kórsetkish 619 adamǵa azaıyp otyr.
Eki jyl qatarynan bolǵan sý tasqyny da kóshke kedergi keltirgen sııaqty. О́ıtkeni jergilikti bılik qarajatty aldymen tasqynnan azap shekkenderge bóldi. Onyń ústine qonys aýdarýshylar da sý basyp jatqan óńirge kelýge beıil bola qoımaıdy.
2023 jyldan beri Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes «Qazaqstan Respýblıkasynyń 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan kóshi-qon saıasatynyń tujyrymdamasyndaǵy» jeke tulǵalarǵa ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkatyn usyný tetikteri ishki qonys aýdarýshylar úshin qaıta qaraldy. Ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkattary eldiń jumys kúshi tapshy óńirlerine kóshkisi keletinderge úı satyp alý, salý úshin 50% aqshalaı ótemaqy berýge nemese jumys berýshi rastaǵan jumys orny bolǵan jaǵdaıda bastapqy kapıtal retinde paıdalanýǵa quqyq beredi. Sertıfıkat somasy 4 mln teńgeden aspaıtyn mólsherde eseptelgen. Bul qarjy tikeleı qonys aýdarýshyǵa nemese qandasqa beriledi. Sertıfıkat olarǵa soltústik aımaqtarda óz betinshe baspana tańdaýǵa múmkindik beredi. Al aldymyzdaǵy jyly bul soma 6,5 mln teńgege deıin artpaq.
Bıyl Soltústik Qazaqstanda 109 otbasy ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkatyna ıe boldy. Sonymen qatar qonys aýdarýshylar kóshýge arnalǵan materıaldyq ústemeaqyny túgel aldy, jalǵa turyp jatqan úıi úshin de ótinish boıynsha ústemeaqymen qamtyldy.
Qonys aýdarýshylarǵa baspana jaǵy ǵana emes, basqa da qoldaý túrleri qarastyrylǵan. Qazir kóship kelýshi otbasynyń árbir múshesine memleket tarapynan 275 240 teńge (70 AEK) sýbsıdııalyq kómek beriledi. Otbasy músheleri 5 adam bolsa 1,5 mln teńgege jýyq kómek alady. Bul – kóship kelý shyǵyny eselep jabylady degen sóz. Turǵyn úıdi jalǵa alýǵa, kommýnaldyq qyzmetterdi tóleýge qalaly jerler úshin 20–30 AEK, ıaǵnı 117,9 myń teńgege deıin, al aýyldy jerler úshin 15–21 AEK, ıaǵnı 82,5 myń teńgege deıin járdemaqy beriledi. Sondaı-aq fermerlik jáne sharýa qojalyǵyn júrgizýge arnalǵan jer ýchaskeleri de 5 jylǵa beriledi. Alaıda kepildendirilgen jumys orny degen kóbine bos sóz bolyp qalady, óıtkeni eńbekaqysy óte tómen, jumysy aýyr jerlerge qonys aýdarýshylar bara bermeıdi. Al «Bıznes bastaý» baǵdarlamasy boıynsha bıznesti damytýǵa 1,5 mln teńge alýǵa bolady.
О́tkende kóshi-qon máselesi Premer-mınıstrdiń keńesshisi Eraly Toǵjanov qatysqan jıynda talqylandy. Onda kóship kelýshilermen qatar oblys aýmaǵynan kóship ketýshilerdiń de azaımaı otyrǵany sóz boldy. Mysaly, keıingi on jylda oblystan 44 myń adam kóship ketken eken. Osy otyrysta oblys ákiminiń orynbasary Qanat Dúzelbaev «Kóshi-qon saldosy 56 myń adamǵa kemidi. Onyń ishinde: syrtqy kóshi-qon saldosy – 24 myń, al ishki kóshi-qon 32 myń adamǵa azaıdy», dedi.
Jaǵdaı ózgermese, 2050 jylǵa qaraı oblystaǵy halyq sany 30 paıyzǵa deıin kemýi múmkin. Osy jıynda ońtústikten soltústikke kóshý baǵdarlamasy oıdaǵydaı nátıje bermeı otyrǵany ashyq aıtyldy. Tipti kóship kelemin dep, keıbir járdemaqy alǵandar artynan izim-qaıym joǵalyp, olardan alǵan aqshany sot arqyly óndirý qosymsha jumysqa aınalyp otyrǵan kórinedi. «Serpin» sııaqty baǵdarlamalar da kózdegen nátıjeni bermeı otyr. 2014 jyly osy baǵdarlama qolǵa alynǵannan beri M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetine 1 400-ge jýyq stýdent qabyldandy. Sonyń 1 373-i bitirip, mamandyq alyp shyqqan. Byltyrǵy málimet boıynsha ýnıversıtetti bitirip, dıplom alǵandardyń óńirde qalǵany 30 paıyzǵa jetpeıdi. Otyrys qorytyndysynda E.Toǵjanov óńirdiń bılik ókilderine batystaǵy aımaqtarmen de etene jaqyn jumys isteýdi usyndy.
Keıingi málimetterge qaraǵanda, bıylǵy kóship kelgenderdiń jumysqa qabilettileri – 667 adam. Onyń ishinde 182-si jumyspen qamtyldy, 13-i jeke kásippen aınalysady, 19-y – stýdent, 8-i – zeınetker, 48-i – bala kútimimen, bireýi – áskerde, 29-y – bir aýdannan ekinshi aýdanǵa kóshkender, 367 adam jumys qarastyrýda jáne memlekettik grantqa qujat jınap jatyr eken.
Kóshi-qondy jandandyrýǵa talaptanyp júrgen belsendi azamattar barshylyq. Sonyń ishinde «Teristik bizge amanat!» degen uran kóterip júrgen «Táýekel» uıymynyń basshysy Býrahan Dahanovty qazir respýblıka halqy jaqsy bilip aldy. Bıyl ol jergilikti bılikten kóshi-qon jumysyn júrgizýge arnalǵan 5 mln teńgeniń grantyn utyp alǵan. Sonyń arqasynda jumysyn belsendi júrgizip keledi. Ońtústik, Batys óńirdiń talaı túkpirlerine baryp, óziniń kómekshilerimen birge otbasylardy Soltústikke kóshýge úgittep júr. Talaı qazaq aýyldaryna kóship kelgen kópbalaly otbasylardy qonystandyryp, mektepterdiń jabylyp qalmaýyna da járdemdesip jatyr. Turǵyndar onyń eńbegine dán rıza. Mine, Soltústiktegi kóshi-qon ahýaly qysqasha aıtqanda osyndaı.
Soltústik Qazaqstan oblysy