Qazaqstan Ulttyq banki 4 jeltoqsanda valıýta naryǵy boıynsha aqparattyq habarlama jarııalap, 2025 jylǵy qazannan bastap teńge baǵamynyń turaqty nyǵaıýy júrip jatqanyn atap ótti. Retteýshiniń málimetinshe, ulttyq valıýta baǵamy 9% -ǵa ósip, 1 dollar 499-500 teńgege deıin tómendedi. Alaıda, naryqtaǵy baǵa qaz-qalpynda tur, dep jazady Egemen.kz.
Ekonomıkadaǵy mundaı jaǵdaıdy, sarapshylar «keri hrapovıktiń tetigi» dep ataıdy eken. 2022 jyly Ulttyq bank 2022 jyly dollar baǵamy men ınflıasııaǵa qatysty osy áserdiń bar ekenin moıyndady. Baǵalar teńgeniń ósýi men quldyraýyna asımmetrııaly áser etedi. Ulttyq valıýta álsiregen kezde baǵalar kúrt ósedi. Al nyǵaıǵanda – tómendemeıdi.
Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenov apta basynda birkelki qatań saıasat ınvestorlardyń senimin arttyrǵanyn, teńgelik quraldardyń naqty kiristiligi óskenin aıtsa da, 500 teńgege deıin tómendep ketken dollardyń baǵaǵa áser ete almaı otyrǵanyn túsindirip bere almady.
Sarapshylardyń sózinshe taýarlardyń quny dollarǵa baılanyp qalǵan. Dollardyń qunsyzdanýy ımporttyq taýarlar men shıkizattyń baǵasyn kóteredi, bul otandyq óndirýshiler úshin ınflıasııa men shyǵyndardyń ósýine, demek, jergilikti taýarlardyń qymbattaýyna alyp keledi. Ekonomısterdiń aıtýynsha baǵam turaqtalsa da, shyǵyndar ósti: jaldaý, logıstıka, jalaqy, satyp alý. Valıýta baǵamy arasyndaǵy emes, satyp alý men satý arasyndaǵy aıyrmashylyqty óteý úshin olar birinshi kezekte taýardyń baǵasyn kóteredi. Bir taýardyń ózindik quny men ústeme baǵasy arasyndaǵy aıyrmashylyq birneshe ese kóp ekenin sarapshylar jıi aıtady. Biraq qazirgi jaǵdaı qazir aqsha-kredıt saıasatynda ilgerileýge múmkindik beretini aıtylýda. Kýrs áli de bolsa qalypty jaǵdaıǵa ótýge yńǵaı tanytyp jatyr.
Qarjy sarapshysy Aıdarhan Qusaıynovtyń aıtýynsha AQSh dollarynyń ońtaıly baǵamy qandaı bolýy kerektigi týraly aıtý qıyn. Bul másele Ulttyq banktiń baqylaýynda. Ulttyq bank basshylyǵy aldaǵy birer bazalyq mólsherdemede biraz ýaqytqa deıin ózgeris josparlanbaǵanyn aıtty. Demek, Ulttyq bank dollardyń tym qunsyzdanyp ketýine jol bermeıdi, ınflıasııanyń tómendeýine senbeıdi.
Bizdiń eldegi baǵa saıasaty tolyqqandy jetilmegenin, teńgeniń taýarǵa áser etý quny óte álsiz ekenin sarapshylardyń birazy aıtady. Mysaly, 2023-2024 jyldary teńge 480-den 435-440-ǵa deıin nyǵaıyp, 7-8 aı boıy saqtalǵan kezde de baǵa sheginbeı, sol qalypta qatyp qaldy. Sol kezde munyń sebebi teńgeniń aıyrbas baǵamynyń ósýi men quldyraýyna baǵanyń asımmetrııalyq reaksııasy dep baǵa bergen. Iаǵnı teńgeniń álsireýi baǵanyń statıstıkalyq turǵydan aıtarlyqtaı ósýine alyp keledi, biraq onyń nyǵaıýy ınflıasııaǵa áser etpeıdi. Bul baǵany keri aınaldyrý úshin kýrs kem degende bir jyl boıy myqty bolýy qajet.
Sarapshy túsindirip ótkendeı, teńgeniń nyǵaıýy 10 paıyzdan kem. Import uzaq merzimdi kelisimsharttar sheńberinde alys jerlerden tasymaldanady. Demek baǵa dollardyń baǵamdyq aýytqý mólsherine emes, olardyń uzaqtyǵyna baılanysty bolatynyna senimdi. Shetel valıýtasyndaǵy ýaqytsha ózgeristerdiń baǵaǵa áseri az. Eń jaqsy jaǵdaıda qymbatshylyqty biraz ýaqytqa deıin keıinge qaldyrady. Halyqtyń psıhologııasy ımporterlerdiń paıdasyna jumys istep tur. Ekonomıkalyq resýrstardyń álsizdigi naryqta aldyn-ala boljaýǵa múmkindik bermeıdi. Eksportqa baǵdarlanǵan el bolǵandyqtan, shıkizatty dollarǵa satamyz, bizge teńgeniń qýatty bolýy tıimsiz.
«Aldaǵy ýaqytta teńgege qosymsha dem beretin qýatty ekonomıkalyq resýrstardy kórip turǵan joqpyn. Qazir Ulttyq bankke dollardy azdap satý kerek. Naryqqa basy artyq qarjy kirse, ınflıasııa bastalady. Biraq dollar 470-480 teńgege deıin tómendep ketpeıdi. Dál qazir 470 teńgelik baǵamdy ustap turý naryqqa salmaq salady», deıdi sarapshy.
Sarapshynyń boljamynsha 2026 jyly teńgeniń taǵdyryna keri áser etetin faktorlar álsiz. Munaı arzandap, geosaıası táýekelder joǵary. Sondyqtan biz 2026 jyldyń kóktemin dollar baǵamyn 530 teńgelik kórsetkishpen qarsy alýymyz múmkin.
«Ulttyq banktiń teńge baǵamyna qatysty sheshimine naryqtyń psıhologııasy da áser etetinin kórip júrmiz. Aldaǵy berer aıda 500-510 dıapazonyndaǵy baǵamdy ustap, sodan keıin 520 teńgelik kórsetkishke toqtaǵany aqylǵa qonymdy saıasat», deıdi Aıdarhan Qusaıynov.
Kelesi sarapshy Arman Beısembaevtyń aıtýynsha óndiris oshaǵy Qazaqstanda bolsa da taýar quramy ımporttan turady. Teledıdar elde shyǵarylsa da mıkro chıpter Qytaıdan keledi. Dári-dármekterimizge Úndistannyń sýbstansııalary kerek. Tipti kosmetıkamyzdyń shıkizaty da Qytaı men Úndistannan jetkiziledi. Hımııa ónerkásibi ónimderi men kaýchýk (19%) jáne azyq-túliktaýarlary men aýyl sharýashylyǵy shıkizaty (13%) -ımport. Ekinshi sebep - ınflıasııalyq ınersııa. Burynǵy baǵalardy saqtaı otyryp, valıýta qunynyń quldyraýyna qaramastan, bıznes táýekelderden saqtandyrylady. Táýekeldiń qubylmalylyǵy jaǵdaıynda óndirýshiler men kásipkerlerde teńgeniń turaqtylyǵyna senbeıdi. Qazir Apple iPhone 17 uıaly telefonynyń naryqtaǵy ortasha baǵasy 525 000 teńge. Tehnıka óndirýshiler ózderi bar árbir elde belgili bir baǵany belgileıdi. Dollardyń qazirgi baǵasy AQSh ekonomıkasyna jumys istep tur. Sebebi tutynýshylary úshin dollardaǵy taýarlar arzandap, AQSh-tyń eksporttyq taýarlary úshin qymbattar jatyr.
«Bul jerde taýardyń baǵasy kedendik bajdar men salyqtarǵa baılanysty. Eger AQSh-tan 300 myń teńgege satyp alsaq, elde kedendik baj salyǵy men QQS tólegen kezde 525 myń teńgege jetýi múmkin. Demek bizde baǵaǵa tek dollar ǵana emes, bizdiń elge jetkizilgenge deıingi faktorlardyń bári áser etedi», deıdi Arman Beısembaev.