Mańǵystaý óńirinde aýyzsý máselesin sheshýge qatysty túrli joba qaýyrt qolǵa alynyp, júıeli atqarylyp jatyr. Jerasty sýlaryn paıdalaný, ashy sýdy tushytý, sý tushytatyn zaýyttar salý – osy baǵyttaǵy jumystardyń nátıjesi.
Oblystyq sý resýrstary jáne ırrıgasııa basqarmasynyń basshysy Serikqalı Qanapınniń aıtýynsha, Mańǵystaýda bıyl aýyzsýmen qamtýǵa qatysty úsh joba iske qosyldy. Qýattylyǵy 65 myń tekshe metrdi quraıtyn úsh jobanyń biri – «Túpqaraǵan aýdanynyń Fort-Shevchenko qalasynda teńiz sýyn tushytqysh qondyrǵy» jobasy. Táýligine 5000 tekshe metr sý óndirý qýatymen jumys isteıtin zaýyt Fort-Shevchenko qalasyn, jaqyn mańdaǵy aýyldardy tolyqtaı aýyzsýmen qamtamasyz etetin bolady.
Ekinshisi – jeke ınvestor esebinen iske asyrylǵan Qaraqııa aýdanynyń «Quryq aýylynda ónimdiligi táýligine 10 000 tekshe metr sý tushytý qondyrǵysyn ornatý» jobasy. Qurylys-montaj jumysy aıaqtalyp, iske qosý jumysy júrgizilip jatqan nysan jaqynda paıdalanýǵa berildi. Joba iske qosylǵan soń Quryq aýyly men jyly jaǵajaı tolyq aýyzsýmen qamtylady. Munyń taǵy bir ıgiligi, buǵan deıin atalǵan nysandarǵa «Kaspıı» sý tushytý zaýytynan berilip otyrǵan sý kólemi endi Aqtaý qalasyna jetedi. Bul – sý jetpeı, daý jıi týyndaıtyn Aqtaý qalasyna jaqsy jańalyq, mańyzdy qoldaý.
Júzege asqan úshinshi joba – «Mańǵystaý oblysy «Kendirli» kýrorttyq aımaǵyna qarasty Toqmaq jerinde ónimdiligi táýligine 50 000 tekshe metr teńiz sýyn tushytý zaýyty.
– «Kendirli» kýrorttyq aımaǵyn aýyzsýmen qamtamasyz etý maqsatynda Toqmaq jerinde ónimdiligi táýligine 50 000 tekshe metr teńiz sýyn tushytý zaýytynyń qurylysyn salý» jobasy aıasynda qazirde zaýyttyń qurylys-montaj jumysy, jobanyń ınjenerlik ınfraqurylymyna qatysty jumys tolyqtaı aıaqtalyp, zaýytta testilik rejimde iske qosý-baptaý jumysy júrgizilip jatyr, – dep málimdedi S.Qanapın.
Bıyl tamyz aıynda Kendirlidegi jańa zaýytta tushytylǵan teńiz sýynyń alǵashqy legi Jańaózen qalasynyń sý taratý jelisine berilgen edi. Basqarma basshysy aıtqan qurylys, montajdaý, iske qosý-retteý jumysy tolyqtaı aıaqtalyp, qazan aıynyń sońynda nysandy paıdalanýǵa berý aktisine qol qoıyldy. Osylaısha, táýligine 50 000 tekshe metrge deıin sýdy tushytýǵa qaýqarly kásiporyn halyq ıgiligine usynyldy.
Buǵan deıin «Astrahan-Mańǵyshlaq» magıstraldy sý qubyry, Túıesý, Saýysqan jerasty kózderinen sý jetkizilip kelgen Jańaózen qalasyna Kendirlidegi Toqmaq sýy qosymsha sý kózi bolady, kásiporyn Jańaózenniń ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý júıesine sý berýge daıyn tur.
Elimizdegi osy baǵyttaǵy iri nysandardyń biri sanalatyn Toqmaq jerindegi teńiz sýyn tushytý zaýytyn táýligine 12 500 tekshe metrdi quraıtyn 4 birlik keri osmos qondyrǵysy bar sý tushytý sehy, sý daıyndaý, tuzsyzdandyrý, mıneraldandyrý sehynan turatyn ınjenerlik sheshimder kesheni deýge bolady. Mamandardyń aıtýynsha, magıstraldy sý qubyrynyń jalpy uzyndyǵy 201,4 shaqyrymdy, ıaǵnı árqaısysy 100,7 shaqyrymnan turatyn 2 jelini quraıdy. Zaýyt aýmaǵyna ınfraqurylymdyq jeliler – elektr berý jelileri, talshyqty-optıkalyq baılanys jelisi, gaz qubyry, avtojol salynyp, ákimshilik-turmystyq keshen, jataqhana, jóndeý sehy, órt sóndirý deposy, qoımalar boı kóterdi. Zaýytta Eýropa, AQSh, Qytaıdyń jetekshi óndirýshi zaýyttarynan shyqqan zamanaýı tehnologııalyq jabdyq ornatylǵan. Zaýyt qurylysy jumysyna 650-den astam adam jumyldyrylyp, keıin 91 turaqty jumys orny ashyldy.
– «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy jobany otandyq óndirýshiler men mamandardy barynsha tarta otyryp, qysqa merzim ishinde aıaqtady. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen iske asyrylǵan bul iri áleýmettik jobanyń strategııalyq mańyzy zor. Zaýyt Jańaózen men oǵan irgeles jatqan eldi mekender turǵyndaryn aýyzsýmen qamtamasyz etedi. Sondaı-aq «Astrahan-Mańǵyshlaq» magıstraldy sý qubyryna júktemeni azaıtyp, óńirdegi ónerkásip áleýetin damytýǵa yqpal etedi, – dedi S.Qanapın.
О́ńir turǵyndaryn aýyzsýmen qamtýda salmaǵy zor Kendirli zaýyty Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń kommýnaldyq menshigine óteýsiz beriledi. Qazir osy baǵytta ınjenerlik-tehnıkalyq mamandar oqytylyp, jańa zaýyttyń paıdalaný qyzmeti jasaqtalyp jatyr.
Atalǵan úsh jobadan bólek, Mańǵystaýda qýattylyǵy 108 000 tekshe metrlik taǵy úsh joba josparlanǵan. Olardyń qatarynda Aqtaý qalasyndaǵy «Kaspıı» sý tushytý zaýytynyń aýyzsý ónimdiligin táýligine 60 000 tekshe metrge arttyrý arqyly jalpy qýatyn 100 000 tekshe metrge deıin ulǵaıtýdyń 3-kezeń jobasyn iske asyrý men «Mańǵystaý oblysy MAEK JShS aýmaǵynda permeattyń jalpy ónimdiligin táýligine 24 000 tekshe metrge ulǵaıta otyryp, keri osmostyq stansa salý» jobasy bar. Eki joba memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysyna qol jetkizdi. Al úshinshi, «MAEK-Qazatomónerkásip» JShS aýmaǵynda ónimdiligi táýligine 24 000 tekshe metr tushytqysh qondyrǵylar salý» jobasy eki kezeńge bólip iske asyrý maqsatynda jasaqtalyp jatyr.
О́ńirdegi quzyrly oryndar ókilderi Mańǵystaýda sýmen qamtý júıesin jańǵyrtý jumysy jalǵasady dep otyr. Aıtýynsha, shóldi aımaqtaǵy halyqty aýyzsýmen qamtamasyz etý, aýyzsý qunyn sýbsıdııalaý, sýmen qamtý júıesin, sý burý júıesin, sý tazartý júıesin jańǵyrtý jumysy, sondaı-aq qoldanystaǵy jelilerde kezeń-kezeńmen jóndeý, jańǵyrtý jumysy qarqyndy júrip jatyr.
– Aqtaý qalasyna qatysty aıtsaq, birinshi kezeńde «Aqtaý qalasynyń 1 men 6-shaǵyn aýdandar aralyǵynda sý qubyry, káriz jelilerin, kárizdik sorǵy stansasyn qaıta jańǵyrtý» jóninde 18 joba iske asyrylyp jatyr. Jumys ótken jyldyń jeltoqsan aıynda bastaldy. Qazir 18 jobanyń ishinen 3 jobanyń qurylys-montaj jumysy aıaqtalyp, qabyldaý jumysy júrgizilýde. Qalǵan jobalardyń qurylys-montaj jumysyn bıyl aıaqtaý josparlanǵan. Osy jobalardy iske asyrý nátıjesinde jelilerdiń tozý deńgeıi 83%-dan 72%-ǵa, al ekinshi kezeńde 7 men 24-shaǵyn aýdandar aralyǵyndaǵy jelilerdi jańǵyrtý nátıjesinde tozý deńgeıi 72%-dan 53%-ǵa tómendeıdi. Jalpy, oblystaǵy sýmen jabdyqtaý jelileriniń jalpy uzyndyǵy – 3 802,03 shaqyrym, sý burý jelileriniń uzyndyǵy – 582,93 shaqyrym. Aqtaý qalasyndaǵy sý jelileriniń jalpy uzyndyǵy – 498,44 shaqyrym, sý burý jelileriniń uzyndyǵy – 333,3 shaqyrym, – dedi Serikqalı Qanapın.
Basqarma basshysy aıtqan bul jumys bıyl jyl sońyna deıin júzege asyp, qorytyndylanǵanda Mańǵystaý oblysynda sý jelileriniń tozý deńgeıi 31,59%-dan 29,9%-ǵa, sý burý jelileriniń tozýy 56,59%-dan 49,6%-ǵa tómendeıdi. О́ńirdegi aýyzsýmen qamtý, jetkizý baǵytyndaǵy jumystyń aýqymy men sapasy, jańashyldyǵy men sheshimi halyq ıgiligine qyzmet etetin eń qajetti, eń ózekti máseleniń biri.
Mańǵystaý oblysy