Sharýalardy sarsańǵa túsirgen lızıng

Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirý­shi­lerdi «Jeńil­detilgen lızıng» baǵ­dar­lamasy boıynsha qarjylandyrý sharttary bıyl da ózger­­gen joq: jyldyq mólsherlemesi – 5% bolsa, alǵashqy lızıngtik tólem keminde – 10%. Jeńil­­detilgen nesıe jeti jylǵa beriledi. Mundaı arzan nesıe aýyl sharýashylyǵy salasyn zamanaýı tehnıkalarmen qamtamasyz etip, kásipkerlerdiń jumysyn jeńildetýge tıis edi.

Alaıda baǵdarlama bastalmaı jatyp, onyń aı­na­lasynan shý shyqty. Atap aıtqan­da,bıyl­ǵy kóktem men jaz aılarynda «QazAgro Qarjy» AQ fılıaldarynda ótinim qabyl­­daý barysynda rásimdik merzimder birneshe ret buzylǵany anyqtaldy. Qaǵaz túrinde tap­syrylǵan ótinimderdiń tirkel­gen kúnderiniń qo­ıyl­maýy saldarynan lızıngtik ótinimderdi qaraý, sheshim qabyldaý merzimderi sozylǵan. 

Qujattamalardyń keshigýi óndi­rýshi zaýyttardyń jumysyna da keri áser etip, olar tıisti jerlerge tehnıkalardy keshiktirip jet­kizgen. Osylaısha, aýyl sha­rýashylyǵy taýaryn óndirýshiler satyp alǵan zańdy traktorlary men jem­shóp daıyndaıtyn tehnıkalaryn qajetti maýsymda ýaqtyly paıdalana almaı, astyq jınaý naýqanyna aıtarlyqtaı zalal keltirilgen.

Bul jaıttar Qaıyrbek Súleı­me­novtiń tóraǵalyǵymen ótken «Atameken» UKP janyndaǵy Kásip­kerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl keńesiniń otyrysynda belgili boldy.

Sondaı-aq kásipkerlerdiń aıtýynsha, merdigerler tehnıkanyń kepildik merziminde servıstik qyzmet kórsetý men jóndeý qunyn da negizsiz qymbattatyp jibergen.

 «Aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshiler jappaı ótinish bere bastaǵan sátten-aq jet­kizý­shiler aýyl sharýashylyǵy teh­nıkasynyń baǵasyn ósire bastady. 2024 jyly shyǵarylǵan tehnıkany qosa alǵan­da, traktorlardyń quny keıingi alty aıda 26,1%-dan 26,5%-ǵa deıin qymbattady», deıdi Qaraǵandy obly­synyń agroónerkásiptik kesheni sý­bektileriniń «Qar-Agro Qoldaý» qa­ýym­dastyǵynyń ókili B.Jýmkın.

«QazAgroQarjy» AQ men tehnı­ka jetkizýshiler lızıng alý­shylardyń tańdaý quqyǵyn shektep, naqty óndirýshiler men tehnıka úlgilerin májbúrlep usynǵany týraly derekter de bar.

Keńes músheleri bul áreketter tutynýshylardyń quqyǵyn qor­ǵaý týraly jáne qarjylyq lızıng týraly zańnamaǵa qaıshy kele­tinin atap ótti. Sebebi olar kásip­kerlerdiń óndiristik mindetteri men bastamalaryn júzege asyrý úshin qajetti tehnıkany óz qalaǵanynsha tańdaý quqyn shektegen.

Baǵany qalyptastyrýdaǵy jú­ıe­li monıtorıngtiń joqtyǵy, satyp alý-satý mámilelerin tal­daýdyń jáne lızıngtik kelisimderdi ja­sasý kezin­degi naryqtyq jaǵ­daılardyń eskeril­meýi bıznesti qol­daýǵa baǵyttalǵan memlekettik resýrstardyń tıimsiz paıdalanylýyna ákeldi. «Demek, tehnıka men qyzmetterdiń qunyn qalyptastyrýda «QazAgroQarjy» AQ tarapynan baqylaý jetkiliksiz bolyp otyr», deıdi kásipkerler.

Bıznes ókilderin qoldaýshylar «QazAgroQarjy» AQ-nyń jetkizý­shilermen jasasqan kelisimshart­tary baǵa turaqtylyǵyn qamta­ma­syz ete almady dep aıyptady. Ári jeńildetilgen lızıng baǵdar­la­ma­syna suranys artqan ýaqytta qym­battap ketken tehnıkalardyń baǵa­syna da tosqaýyl bola almady deıdi.

Jıynǵa qatysýshylar kásip­ker­lerdiń tehnıka baǵalaryna qatys­ty ókpe-renishteri oryndy dep sanaıdy. Sebebi keıbir tehnı­kalarǵa je­ńildetilgen lızıng baǵ­dar­lamasyna qatysýǵa eksklıýzıvti quqyq beril­gen eken. Bul, ásirese, «Belarýs» mar­ka­ly traktorǵa qa­tysty. Son­dyqtan atalǵan úlgi­degi traktor­lar qunynyń jarty jylda kúrt ósýi zaýyttar men olar­dyń dılerleriniń monopolııa­lyq áre­­­ketimen tikeleı baılanys­ty», deıdi kásipkerler. Olardyń sózin keńes tóraǵasy Q.Súleıme­nov te qostady. «Mundaı áre­ket­ter agrarshylardyń shyǵyn­daryn azaıtýdy kózdeıtin baǵ­darlamanyń negizgi maqsat­taryna qaıshy keledi», dedi ol.

Qazirgi tańda lızıng operatorlary arasynda báseke joq. «Made in Kazakhstan», «Preferential Leasing 6%» jáne «Preferential Leasing 5%» baǵdarlamalaryn «QazAgroQar­jy» AQ jalǵyz ózi júzege asyrady. Kásip­kerlik qaýymdastyǵy ókil­de­riniń piki­rinshe, agrarlyq sektordy mem­lekettik qoldaý tetikterin tıim­siz paıdalanýdyń basty sebepteri­niń biri de osy. Sondyqtan memleket­tik baǵdarlamalarǵa jeke lızıng ­kompanııalaryn tartý qajet. Sonda aýyl sharýashylyǵy óndi­rýshile­rine ártúrli qarjy operatorlary ara­synan tańdaý jasaýǵa múmkindik týady.

Keńes barysynda atalyp ótken­deı, 2030 jylǵa deıingi qarjy sektoryn damytý tujyrymdamasyn­da lızıng naryǵyndaǵy memleket úle­sin kezeń-kezeńimen qysqartý jáne jeke lızıngtik kompanııalardy tartý kózdelgen. Bul sharalar báse­keli orta qalyptastyrýǵa jáne qyz­met kórsetý sapasyn arttyrýǵa yqpal etýge tıis. Alaı­da baǵdarlama­lar­dyń qazirgi­deı jalǵyz memleket­tik ­opera­tor arqyly iske asyrylýy qoıyl­ǵan maqsattarǵa qaıshy kelip, naryqtyq tetikterdiń damýyn ­te­jeı­di.

Jıyn qatysýshylary taǵy bir máseleniń ushyn shyǵardy: byltyr 23 jeltoqsanda Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstriniń №410 buı­ry­ǵy kúshine engeni málim. Bul qujat­ta kórsetilgendeı, ózdiginen júre­tin tehnıkany bastapqy tirkeý úshin elektrondyq tólqujat qajet. Mun­daı talap sha­rýa­lar­ǵa qosymsha qıyn­dyq týǵyzǵan. 1 qyrkúıekten bas­tap lızın­g alý­shylardyń kóbi elektrondyq pas­porttardyń joq­tyǵynan jańa traktorlaryn tirkeı almaı otyr. Sonyń saldarynan tehnıkalar tekke turyp qalǵan, óıtkeni fermerler olardy resmı túrde paıdalana almaı qalǵan.

Kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý keńesi uıymdastyrýshylyq jáne quqyq salasyndaǵy qaıshylyqtar esh kinási joq sharýalardyń moınyna aıyppuldar men ósimpuldar júkteýi de múmkin dep qaýipte­nedi. Sondyqtan Aýyl sharýashyly­ǵy mınıstrligi tehnıkaǵa, onyń ishinde kepildik qyzmet kórsetý men jóndeý jumystaryna «bekitilgen baǵa» tetigin tezirek engizýi kerek.