Otandyq ǵalymdar aýyl sharýashylyǵy ónimderindegi qaýipti pestısıd qaldyqtaryn joǵary dáldikpen jáne jedel anyqtaıtyn jańa býyn elektrohımııalyq sensorlardy ázirledi. 2023 jyly bastalyp, bıyl sátti aıaqtalǵan joba Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi qarjylandyrǵan. Osy ýaqyt aralyǵynda magıstranttar men doktoranttar jetekshi ǵalymdarmen birlese otyryp, ártúrli sensorlar úlgisin jasap shyǵarǵan.
Pestısıdter – aýyl sharýashylyǵy ónimderin zııankesterden jáne ártúrli aýrýlardan qorǵaý úshin keńinen qoldanylatyn hımııalyq zat. Shamadan tys paıdalanylǵan jaǵdaıda adam densaýlyǵyna óte zııan. Ýnıversıtet ǵalymdary pestısıdterdi nebary 30-60 sekýnd shamasynda anyqtaýdyń jolyn tapty.
Jańa sensorlar MWCNTs-AuNPs negizindegi shyny kómirtekti elektrodtar, SiC-CDC-CS materıaldarymen jasalǵan ekrandy basyp shyǵarylǵan elektrodtar jáne ótkizgish nanomaterıaldarmen modıfıkasııalanǵan ıkemdi sensorlardy qamtıdy. Olar DDVP jáne paratıon sııaqty aýyl sharýashylyǵynda jıi qoldanylatyn, biraq adam densaýlyǵyna qaýipti pestısıdterdiń qaldyq mólsherin anyqtaı alady. Sensorlardyń jumys dıapazony 0,01-100 mıkromol, anyqtaý shegi 0,001-0,005 mıkromol deńgeıinde.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, bul sensorlar qoljetimdi baǵada, ekologııalyq taza materıaldardan jasalǵan jáne óndiristik aýqymǵa engizýge qolaıly, sonymen qatar shyǵyndy 20-30 paıyzǵa deıin tómendetýge múmkindik beredi.
Jobanyń mańyzdy aspektileriniń biri – halyqaralyq ǵylymı yntymaqtastyq. Ýnıversıtettiń jas zertteýshileri Ońtústik Qytaı tehnologııalyq ýnıversıtetinde ǵylymı taǵylymdamadan ótip, elektrohımııalyq ólsheýlerdi oryndaý jáne nátıjelerdi taldaý boıynsha tájirıbe jınaqtady. Birlesken zertteý sensor tehnologııalary boıynsha jańa ǵylymı derekter alýǵa jáne jobanyń tıimdiligin arttyrýǵa jaǵdaı jasady.
Joba jetekshisi, hımııa kafedrasynyń PhD, aǵa oqytýshysy Ryskúl Baqytkárimqyzy ǵylymı jáne praktıkalyq mańyzdylyǵyna toqtalyp ótti.
«Bizdiń zertteý jobamyzdyń mańyzdy baǵyttarynyń biri halyqaralyq ǵylymı ortalyqtarmen turaqty baılanys ornatý boldy. Magıstranttar men doktoranttar álemdik deńgeıdegi zerthanalarda jumys istep, kásibı daǵdylaryn damytty. Birlesken ǵylymı jumystar nátıjesinde elektrohımııalyq sensorlar salasynda jańa mańyzdy derekter alyndy. Bul – qazaqstandyq ǵylymnyń múmkindigin kórsetetin úlken jetistik», dedi ol.
Daıyndalǵan sensorlar aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń sapasyn baqylaýda, ekologııalyq monıtorıngte, sý men topyraqtaǵy pestısıd qaldyqtaryn anyqtaýda qoldanýǵa jaǵdaı týǵyzady. Aldyn ala kúrdeli óńdeýdi qajet etpesten, olardy jeńil qoldanyp, jedel nátıje ala alady.