Búgin «QAZCONTENT» AQ «Ádebıet portaly» ınternet jobasy men QR Ulttyq kitaphanasynyń «Ult oqıtyn 100 kitap» birlesken jobasynyń resmı tanystyrylymy ótti. Ulttyq saýalnama negizinde tańdalǵan 100 kórkem ádebı týyndy alǵash ret bir platformada, jańa formatta usynylyp otyrǵandyqtan, osynaý ádebı-mádenı jańalyqpen kópshilikti habardar etý maqsatynda ádebıetshi, kitaphanashy, aqyn-jazýshy, depýtattar QR ulttyq akademııalyq kitaphanada bas qosty, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Jıyndy «QAZCONTENT» aksıonerlik qoǵamynyń Basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Mahat Sadyq júrgizdi. Ol sońǵy jyldary aqyn-jazýshy, qalamgerler eńbegin baǵalaýda memleket tarapynan birshama oń ózgerister bar ekenin aıta kelip: «Eger bılik ádebıetti súıip, jaqsy kórse, ádebı portaldy bilse, onda memlekettiń, qoǵamnyń bolashaǵyna degen senim men janashyrlyqtyń bar ekendigi», – dep ádebıetke degen qamqorlyq ony damytýǵa yqpal etetinine senim bildirdi.
«Ádebıet portalynyń» bas redaktory Yntymaq Saǵymbekov «Bannerdiń ústinen basqan kezde óziniń logotıpimen bekitilgen júz kitaptyń barlyǵy osynda kórsetilgen, bul joba ulttyq kitaphanamen birikken joba, sebebi, búkil elektrondy kitaptardy Almatydaǵy ulttyq kitaphana daıyndap berdi», deı kelip, portaldyń basty betindegi «100 kitap» aıdary jaıly aıtyp ótti.
Nurlyhan Jumahan, QR Ulttyq kitaphanasynyń qyzmetkeri:
– «Ádebıet portalynyń» usynysymen jasalǵan jobanyń mańyzyna kelsek, kitapty qoljetimdi etý bizdiń kitaphana úshin ǵana emes, jalpy oqyrman úshin úlken olja dep oılaımyn, sebebi qazir barlyǵy sıfrlyq tehnologııa, telefonǵa, planshetke aýysyp jatqanda kitapty avtobýsta nemese metroda, ushaqta oqý óte tıimdi. Bul jobanyń alǵashqy nátıjesin, jemisin kóre bastadyq desek te bolady. «Ádebıet portalynyń» osy joba boıynsha podkasty jasalyp jatyr, «treds» degen jelide otyramyz, sol jerde osy podkasty kórgen kórermender kitapty oqýǵa degen yntasy oıanyp, óz pikirlerin jazyp jatqany – kitap oqýǵa degen qyzyǵýshylyqtyń artqany dep bilemiz.
Amangeldi Keńshilik, jazýshy-pýblısıst, ádebı synshy:
– Halyqtyq saýalnama júrgizilip, odan keıin kitaptardyń tizimi shyqqan kezde ár túrli áńgimeler boldy, ony jasyrmaımyz, renish te boldy, «anaý enbeı qalypty, mynaý enbeı qalypty» dep… Biraq, qalaı bolǵan kúnde de meniń rıza bolǵanym – ádebıette aty bar, esimi bar, ádebıetti jasaǵan, qazaq ádebıetiniń negizin qalaǵan tulǵalardyń bári kirdi desek qatelespeımiz.
Biren-saran kirmeı qalǵandar bolsa, bul júz kitapty meniń oıymsha keleshekte 120 kitap qylyp, 200 kitap qylyp, búgingi urpaqqa qajet jańa paradıgmamen ary qaraı jalǵastyra berýge bolady. Bundaı dúnıelerdi jasaý ne úshin mańyzdy? Birinshiden, biz osy kezge sheıin ádebıette kimder bar, kimder joq degen máselege baılanysty erkine ketken bir jaǵdaılar bolyp jatty da, mysaly, bireýler qatty nasıhattalyp jatty, bireýlerdiń aty atalmaı jatty, mine, osy 100 kitap «bizdiń qazaq ádebıet áleminde kimder bar, qandaı jarqyn esimder bar» degen suraqqa tolyq bolmasa da jaýap beredi dep oılaımyn.
«100 kitap» osy bizdiń ádebıetimizdi klassıfıkasııalaýǵa múmkindik berip jatyr. Keleshekte osy «100 kitaptyń» negizinde, bálkim, bir múmkindigin qarastyryp, aıyna bir ret leksııada oqyp otyrsaq, sonda on jylda júz kitapty túgendep shyǵýǵa bolady eken dep oılanyp kórdik.
Aına Zadabekqyzy, «QAZCONTENT» aksıonerlik qoǵamynyń Basqarma tóraǵasy:
– Bul jerde tek «Qazkontenttiń» emes, jalpy qazaq ádebıetine, ádebı salaǵa qatysty úlken bir jobanyń tusaýy kesileıin dep otyr. «QAZCONTENT» AQ-y «Ádebıet portalynyń» «100 kitap» ulttyq jobasy aıasynda ótkizip jatqan is-sharaǵa qosh keldińizder! Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev oqyrman sanasyn tárbıeleýge baǵyttalǵan mańyzdy bastama kóterdi, sol tapsyrmalardyń aıasynda júzege asqan «100 kitap» jalpy ulttyń jobasy halyqtyń óz tańdaýymen iriktep alǵan, osy tamyz aıynda jarııa bolǵan joba. «Júz kitaptyń» búgingi zamanǵa saı elektrondyq formatta oqyrmanǵa qoljetimdi bolýy úshin osy «Ádebıet portalynyń» ujymy birneshe aı boıy arnaıy jobany jasap shyqty.
Bul jobanyń ataýy «onlaın kitaphana» dep atalady, bul bárine ashyq qoljetimdi kitaphana, óıtkeni qazirgi ýaqytta bárimiz smartfonmen júremiz, sondyqtan «sol júz kitapty qalaı tabýǵa bolady, onyń ishinde qandaı kitaptar bar, qalaı oqýymyz kerek» degen sııaqty suraqtar týǵan jaǵdaıda jastarǵa da, úlken aǵalarǵa da yńǵaıly bolý úshin osy elektrondy formatyn jınaqtadyq.
Jáne de bul jerde bir ereksheligi – jasandy ıntellektin paıdalanǵanymyz, óıtkeni portalǵa kirgen kezde ishinde chatbot bar, chatbotqa ózderińizge qajetti janrdy tańdasańyzdar, sol janrǵa qatysty kitaptardyń tizimi shyǵady. «Ádebıet portaly» óziniń YouTube arnasynda osy tańdalǵan júz kórkem ádebı shyǵarmany on janrǵa bólip toptastyryp, belgili ádebıettanýshy ǵalymdar men qalamgerlerdi qatystyra otyryp, on baǵdarlamany jasap shyǵardy. Ol jerde tanymal qalamgerler, jazýshylar sol árbir janrlarǵa qatysty shaǵyndap naqty aqparat berip otyrady. «Ádebıet portaly» 2013 jyly qurylǵannan beri 4 myńnan astam elektrondy kitap júktelgen, sonymen qatar úsh júzden astam avtorlyq saıt betteri bar jáne de 300-den astam kitapqa qysqasha sholýlar jarııalanǵan. 800-den astam aýdıo jáne beınejazbalar bar, ádebıet boıynsha testiler, qajet anyqtamalar, sózdikter bar ıaǵnı bul elimizdegi tanymal, ádebıet salasynda óziniń úlken orny bar portal dep aıtýǵa bolady. Bizdiń kompanııanyń basty maqsaty – ádebıetti barynsha zamanýı, jastarǵa túsinikti turǵydan berýde, aqparat taratýda qaltqysyz qyzmet etý.
Parlament Májilisiniń depýtaty Janarbek Áshimjan: «Kitap oqý, kitap qundylyǵyn arttyrý baǵytynda sońǵy ýaqyttarda baıqaý, otyrystar, úlken jobalardy qolǵa alý boıynsha qoǵamdyq uıymdar bolsyn, memlekettik organdar bolsyn, onyń ishinde, ásirese, elektrondy saıttardyń aldynda úlken mindettemeler qoıyldy. Bul degen úlken mádenıet qalyptastyrý, onyń ishinde, ásirese, sońǵy ýaqyttarda eń úlken problema – ol kitap oqý úrdisinen aıyrylyp bara jatqanymyz. Keshegi keńester odaǵynyń kezindegi eń bir sáýleli sátterdiń barlyǵyn, jarqyn sátterdi jasaǵan kitap oqıtyn urpaq shynynda. Bizdiń belgili, bedeldi azamattar mindetti túrde memlekettik tapsyryspen emes, mysaly, Shyńǵys Muqan sııaqty kóptegen azamattar kitap bıznesine ıe, bul degen sóz memlekettik saıasattyń tarmaǵyn sezindi degen sóz. Qazir kóp jaǵdaıda jeńil-jelpi dúnıege áýestenip kettik, jastar sondaıǵa áýes bolyp bara jatyr. Sondyqtan ulttyń rýhanı áleýetin kóterip, mádenıetti qalyptastyrý úshin kitap oqýdy aldaǵy ýaqytta jańa bir beleske kóteretin kez keldi», – deı kelip, «Ádebıet portalynyń» aldyna jańa ýaqytqa saı ilesip otyrý, oqyrmanǵa qolaıly amal-tásilder usynýǵa qatysty oılaryn aıtty. Sonymen birge, shyǵarmanyń sapasyna, kórkemdik deńgeıin anyqtaý, jarnamany meńgergenderdiń shyn talanttardy basyp ketetin jaǵdaılarǵa baılanysty ádebı syndy damytý mindettiligi jaıyndaǵy pikir-kózqarasyn bildirdi.
Jarqynbek Amantaıuly, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty:
– Elimizde ádebıetke baǵyttalǵan irgeli portaldar joqtyń qasy, sonyń biri, biregeıi osy «Ádebıet portalyn», «Qalamger» portalyn atap ótý kerek, úlken jumys jasap jatyr. Osy bizdiń aqparattyq keńistiktegi alańdarǵa jan-jaqty qoldaýdy arttyrý óte mańyzdy. Ol úshin Ulttyq avıakompanııalarmen, «Qazaqstan temir jolymen» kelisim bolsa. Adamdar oqýy kerek, biraq, mysaly, áýede nemese metroda ınternet ustamaıdy, osyndaı tustarda osy «Ádebıet portalymen» birlesken bir baılanys ornatyp, olardy júktep qoıatyn aýdıo kitaptar bolsa. Onyń bári ishki kelisimmen júzege asa beretin dúnıeler. Sondyqtan sondaı bir baılanystar kerek dep oılaımyn.
Mysaly, Kitap astanasy degen uǵymdy da engizsek. Jyl saıyn bir óńirdi alyp… qazaqtyń qaı óńirin alsaq ta, qalamgerleri mol, qaı óńirin alsaq ta, tarıhı tamyry tereńde jatqany belgili, sondyqtan jyl saıyn búkil kitapty nasıhattaýǵa baılanysty is-sharany bir óńirge baǵyttap jasap otyrsaq. Bul asa úlken qarajatty talap etpeıdi, biraq sol óńirlerge bir aksent berip, uıyqtap jatqan óńirlerdi oıatar edik degen sııaqty bir oı bar.
Jalpy zańnamalyq turǵydan atap ótkim keledi, mysaly, kitap shyǵarý isine salyqtyq jeńildikter qarastyryldy. Bizdiń parlamentte barlyq salaǵa salyqtyq jeńildikterdi qoǵam kútedi ǵoı, biraq, osyny tabandap alyp shyqqan bizdiń áriptester. Taǵy da bir aıta ketetin dúnıe, jasandy ıntellekt týraly zańnyń aıasynda birqatar negizder qamtyldy. Shyǵarmashylyq adamnan týǵan týyndy men jasandy ıntellektiniń kómegimen jasalǵan dúnıeniń arajigin ajyratýǵa jáne oǵan shekteý qoıýǵa qatysty normalar engizildi. Árıne, zań qabyldanǵanymen, ol tájirıbede keńeıtilip kórinedi. Ony jetildirip, ózgerister engizip otyrýǵa biz árqashan ázirmiz.
Budan ári QR Ulttyq akademııalyq kitaphana basshysy Kúmis Qarsaqbaıqyzy óz sózinde kitaphanashylardyń kitap nasıhatyna qatysty «Ádebıet portalymen» yntymaqtasyp tyǵyz jumys istep jatqanyn, bul úrdis alda da jalǵasyna tabaryna senim bildirdi.
Al jazýshy, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty, «Qurmet» jáne «Parasat» ordenderiniń ıegeri Qýanysh Jıenbaı «Ádebıet portalyn» kún saıyn ashyp oqyp otyratynyn, jalpy portaldyń ádebıetti nasıhattaýdaǵy baǵytyna kóńili tolatynyn jetkizdi. Jazýshynyń jaqsy shyǵarmanyń ádil baǵalanýyna, aǵa býyn men jas býynnyń arasynda sabaqtastyqtyń úzilmeýine qatysty oı-pikiri de jany bar áńgime boldy.
«Aýyl partııasy fraksııasynyń» Parlament depýtaty Anas Baqqoja ózi etalon dep tanıtyn «100 kitaptyń» qadiri, ulttyń ıntelektýaldyq deńgeıin ósirýge orasan zor paıdasy týraly aıtyp, sonymen birge búgingi jas urpaqtyń telefonǵa táýeldi bolyp qalǵan máselelerdi de qaýzap, Parlamentte ádebıetti damytý úshin bıýdjetti qadaǵalaý jasaǵan kezde, mádenıet salasynyń bıýdjetin kóbeıtýdi qoldaıtynyn bildirdi. Sondaı-aq kórkem týyndylardy ekrandaý ıaǵnı fılmder túsirýge, onyń ishinde eldi jeńil kúlkige, jeńil qabyldaýǵa úıretetin komedııalyq emes, salmaqty dúnıelerge basymdyq berýge qatysty kózqarasyn bildirdi.
Aqyn Maqpal Mysa halyq bolyp tańdaǵan osy kitaptardy nasıhattaý úshin arnaıy bir leksııalar jobasyn júzege asyrý kerek degen usynys aıtty. Sonymen birge «Ádebıet portalyndaǵy» «Metamátin» jobasyna aıryqsha yqylasty ekenin de jasyrmaı, portaldyń jumysyna sáttilik tiledi. Jıyn Yqylas Ojaıdyń ánimen aıaqtaldy.