Ár eldiń sáýleti men dáýleti qurylysynan da baıqalady. Záýlim ǵımarattar men zamanaýı stıldegi nysandar – memlekettiń bet-beınesin aıshyqtaıtyn strategııalyq kúsh. Qadasy qaǵylǵan árbir nysan – táýelsizdiktiń aıqyn jetistigi bolsa, boı kótergen ár ǵımarat – ulttyń órkendeýge degen umtylysy ispetti. Táýelsizdik jyldarynan beri bul sala toqtaýsyz damyp keledi. Otyz jyldan astam ýaqytta qurylys qarqyndy damyp, ekonomıkanyń kúre tamyryna aınaldy. Búginde IJО́-degi osy salanyń úlesi 6%-ǵa jetti.
Alǵashqy jyldary qaı salaǵa da ońaı bolǵan joq. Tarıhqa úńilsek, bastapqy ekonomıkalyq daǵdarys, qarjy tapshylyǵy, jumyssyzdyq – qurylys salasyna da salmaq saldy. Kóptegen ǵımarat soǵylyp bitpedi. Qurylys alańdaryndaǵy burynǵy qarbalas tirshilik saıabyrsydy.
Degenmen, bul toqyraý úmittiń úzilgenin emes, qaıta jańarýǵa degen tolqynystyń alǵashqy qadamdary edi. Sol kúrdeli kezeńdegi eń mańyzdy ári strategııalyq baǵyttardyń biri – qurylys salasyn jańǵyrtý boldy. Naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý, jekemenshik qurylys kompanııalarynyń paıda bolýy, sheteldik ınvestısııalardyń tartylýy – qurylys salasyna jańa lep ákeldi. Osy kezeńde qurylys tek ǵımarat turǵyzý emes, memlekettiń erteńine degen senimdi qalyptastyrýdyń basty quralyna aınaldy.
Salaǵa túbegeıli ózgerister engizile bastady. Eldiń erik-jigeri men erteńge degen senimin nyǵaıtý úshin eń aldymen, turǵyn úı salasyn damytý qolǵa alyndy. Memleket alǵashqy baǵdarlamalyq qujattar men strategııalyq sheshimderdi qabyldaı bastady. Resmı derekterge súıensek, sonyń eń alǵashqysy – 1992–1995 jyldarǵa arnalǵan turǵyn úı saıasaty baǵdarlamasy. Osy qujat aıasynda memlekettik turǵyn úı qory jekeshelendirildi; azamattarǵa páterlerdi jekemenshikke alý múmkindigi berildi; memlekettiń qurylys salasyndaǵy tikeleı róli birtindep azaıyp, naryqtyq tetikter engizildi. Bul qadamdar turǵyn úı qatynastaryn jańasha qalyptastyrýdyń negizin qalady.
Budan keıin 2000–2002 jyldarǵa arnalǵan turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy jasalyp, halyqty qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý, qurylys kólemin arttyrý, ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý kózdeldi.
Al 2003–2005 jyldarǵa arnalǵan memlekettik turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy – táýelsiz elimizdegi eń alǵashqy júıeli ári keshendi qurylys baǵdarlamalarynyń biri boldy.
Qurylys sarapshylarynyń pikirin saraptasaq, eldegi qurylys salasyna qatysty alǵashqy baǵdarlamalar eldiń jańa tarıhı kezeńge qadam basqanyn kórsetken. Qarjylyq qıyndyqtarǵa qaramastan sol jyldary qabyldanǵan sheshimder búgingi zamanaýı qalalar men damyǵan ınfraqurylymnyń bastaýy bolǵan.
Endi búgingi statıstıkany sóıletsek: О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń málimetinshe, 2019 jyldan 2024 jylǵa deıin 97,9 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Onyń ishinde 39,3 mln sharshy metri – jeke turǵyn úı qurylysyna, al 58,6 mln sharshy metri kóppáterli turǵyn úılerge tıesili.
2024 jyly qurylys-montaj jumystarynyń naqty kólem ındeksi 9 trln teńgeni nemese 115,3%-dy quraǵan. «Qazir salada 53 myńnan astam kásiporyn jumys isteıdi, onyń ishinde 2,9 myńnan astamy – qurylys materıaldaryn óndiretin óndirister. Byltyr 19,1 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, rekordtyq kórsetkishke qol jetkizildi. Jalpy 173,9 myń turǵyn úı nysany salyndy, onyń 38,9 myńnan astamy jeke turǵyn úıler», delingen mınıstrlik dereginde.
Al Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, bıyl alǵashqy jartyjyldyqta qurylys jumystarynyń kólemi 3,31 trln teńgege jetken. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda 18,4%-ǵa artyq kórsetkish. Buǵan qosa, 11 mln sharshy metrden astam jańa nysan paıdalanýǵa berilse, onyń 7,9 mln sharshy metri turǵyn úı, qalǵany mektep, balabaqsha, densaýlyq saqtaý nysany.
Turǵyn úı qurylysy salasynda da aýqymdy baǵdarlamalar jalǵasyn tapqan. 2025 jyldyń aıaǵyna deıin 19,2 mln sharshy metr turǵyn úı salý josparlanǵan.
Saladaǵy ınvestısııalyq belsendilik te táýir. Keıingi alty jylda turǵyn úı qurylysyna 15,4 trln teńge baǵyttalsa, 2025 jyldyń alty aıynda 1,5 trln teńge ınvestısııa tartylǵan.
Jalpy qurylys salasy tek respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda ǵana emes, basqa eldi mekenderde de ekpindi júrgizilip keledi. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, respýblıkanyń on segiz óńirinde qurylys kóleminiń ulǵaıýy baıqalǵan. Onyń kósh basynda ádettegideı Astana (39,4%) men Almaty qalalary (35,4%), odan keıin Soltústik Qazaqstan (30,1%), ári qaraı Túrkistan (28,6%), Qostanaı (27,5%), Pavlodar (22,6%), Aqmola (21,7%) jáne Almaty oblystary (20,7%) tur.
Byltyr eldegi turǵyn úı qory 434,3 mln sharshy metrge jetti. Sonyń ishinde qalada 287,1 mln sharshy metr, aýylda 147,2 mln sharshy metr baspana turǵyzylǵan.
Mine, osylaısha, abat eldiń aıshyqty beınesin tanytatyn salanyń qaı baǵyty da qarqyndy damyp jatqanyn baıqaýǵa bolady. Jyl saıyn mıllıondaǵan sharshy metr turǵyn úıler, áleýmettik nysandar, kólik jáne ınjenerlik ınfraqurylymdar, jańa shaǵyn aýdandardyń salynýy – sonyń bir aıǵaǵy.