“Batys Eýropa – Batys Qytaı” halyqaralyq kólik dáliziniń qurylysy qyzý júrip jatyr

Bul tranzıttik jol qurylysynyń qarqyny qandaı, jol sapasyna qanshalyqty deńgeıde mán berilýde, qarapaıym halyq mundaı iri kólik qarym-qatynasynan ne utpaq, eldiń týrızm salasyna atalmysh kólik dálizi qandaı súbeli úles qosa alady syndy, taǵy basqa da suraqtarǵa jaýap izdep qana qoımaı, bul jol qurylysynyń búge-shigesine deıin tanysyp qaıtý úshin Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi arnaıy baspasóz sherýin uıymdastyrǵan bolatyn. Aptaǵa jýyq ýaqytqa sozylǵan baspasóz sherýine barlyq respýblıkalyq, oblystyq, qalalyq BAQ ókilderi qatysyp, kókirekterinde júrgen suraqtardyń kópshiligine jaýap alyp qaıtty. Sonymen Astana – Shý – Taraz – Shymkent – Túrkistan – Qyzylorda – Aral – Aqtóbe baǵytyndaǵy baspasóz sherýiniń túıinimen qatar, tranzıttik dáliz qurylysynyń búgingi tynysymen tynystap kóreıik.

MEGAJOBA TÝRALY BIRER SО́Z

“Batys Eýropa – Batys Qytaı” ha­lyq­a­ralyq tranzıttik kólik dáliziniń sa­lynýy týraly áńgime taraı bastaǵannan beri bul iri jobaǵa Qazaqstan, Reseı, Qy­taı belsendi ári shapshań kiristi. Shuǵyl kelissózder men memorandýmdar atalǵan aýqymdy qurylystyń tez arada qyzý qarqynmen bastalýyna óz septigin tıgizdi. Sóıtip, Sankt-Peterbýrg – Máskeý – Nıjnıı Novgorod – Qazan – Orynbor – Aqtóbe – Qyzylorda – Shymkent – Taraz – Qordaı – Almaty – Qorǵas – Úrim­shi – Lanchjoý – Chjenchjoý – Lıa­nıý­ngan marshrýtynyń jalpy uzyndyǵy 8 445 km. bolǵaly tur. Batys pen Shy­ǵys­tyń ekonomıkalyq taýar aınalymyn odan ármen jetildirýge bul joba taptyrmaıtyn tıimdi ári oń nátıjesi kózge birden anyq ańǵarylatyn jaqsy múmkindik bolatyny búginde eshkimge de qupııa emes. Reseı Federasııasy kólik dáliziniń 2 233 shaqyrymyn, Qytaı Halyq Res­pýb­lı­kasy 3 425 shaqyrymyn salatyn bolsa, al bizdiń elimizge joldyń 2 787 shaqyrymy tıe­sili bolyp otyr. Aqtóbe, Qyzylorda, Oń­tústik Qazaqstan, Jambyl jáne Al­maty oblystarynyń aýmaǵy arqyly óte­tin tranzıttik joldyń 2 452 shaqyrymy qaıta jańartýǵa týra keletin jol bolyp esepteledi. О́ıtkeni, kólik jolymen jıi qatynaıtyn jolaýshylar elimizdiń, ásirese, atalǵan 5 oblys aımaq­taryndaǵy joldyń qıyn ekendigin, to­zyǵy jetken jolmen júrýdiń qan­shalyqty qaýipti ekendigin jaqsy biledi. Aýqymdy jobaǵa, árıne, aýqymdy qarajat kerek. Jol salýdyń beıneti men zeınetiniń bári qarajattyń bólinýine tikeleı baılanysty dep aıtsaq qate­les­pegen bolar edik. Bul iri jobanyń Qa­zaq­stanǵa qatysty bóliginiń jalpy quny 825,1 mlrd. teńgeni quraıdy. Osynshama qarajatty el qazynasynan, ıaǵnı respýb­lı­kalyq bıýdjetten bólý qabyrǵamyzǵa aýyr tıetini ras. Sondyqtan da Bú­kilálemdik bank, Islam banki, Azııa jáne Eýropa bankteri syndy batyl qadamdarǵa baratyn, qarjy quıý salasynda eń myqty qarjy qurylymdary bolyp esepteletin bankterdiń kómegine júginýge týra kelgen. Joǵaryda atalǵan bankter 422 mlrd. teńge qarajat quıatyndyǵyn taǵy da esterińizge salyp ótsek deımiz. Sonymen qatar, ótken jyly 4 halyqaralyq qarjy ıns­tıtýt­tarymen 3,002 mln. AQSh dollary kóleminde qarjylandyrý sharttary bekitilgendigin de tilge tıek etkimiz keledi. Mamandardyń aıtýlaryna qaraǵanda, 2 jolaqty avtojoldyń 1 shaqyrymyn salý­ǵa 200 mln.teńge, al 4 jolaqty avto­jol­dyń 1 shaqyrymyn salý úshin 300-350 mln. teńge kóleminde aqsha jumsa­latyn kórinedi. Kólik qozǵalystaryna esh kedergi, qaýip-qater bolmaý úshin el aýmaǵyndaǵy 1390 shaqyrym jol 4 qozǵalys jolaǵy bar I tehnıkalyq sanatqa aýystyrý kóldelgen. Naqty aıtar bolsaq, olar Qyzylorda – Túrkistan – Shymkent – Taraz – Almaty – Qorǵas aımaqtary, al 1062 shaqyrym ýchaskelerde II tehnıkalyq sanat boıynsha jol qurylysy salynatyn bolady. Qarap otyrsaq, kólik quryly­synyń jumys­ta­ryna qyzý kirisip ketken merdiger uıym­dar 2010 – 2012 jyldar aralyǵynda qu­ry­lys alańdaryna 10 myń­nan astam jol-qurylys tehnıkasy men qural-jabdyqtar, laboratorııalar jáne 50 myńnan astam adam jumyldyrýdy kózdep otyr. Naqty aıtqanda, jergilikti aımaqtarda halyq­tar­dyń jumyspen qamtamasyz etilýi de osy iri joba aıasynda oń sheshimin taýyp kele jatqandyǵy bárimizdi qýantady. Qurylys materıaldarynyń 86 paıyzǵa jýyǵy elimizdiń ózinen tolyq qamtamasyz etiletindigi jaǵymdy jańalyq bolyp otyr. Jol qurylysynda qar­qyn­dy jumys istep júrgen 11 merdiger kom­pa­nııanyń 5-ýi sheteldik bolsa, 6-ýy otan­dyq avtojoldardy salatyn iri ári naǵyz básekege tótep bere alatyn kom­pa­nııalar bo­lyp tabylady. Jumystyń 69 paıyzy otan­dyq kom­panııalardyń enshisinde. De­genmen, otan­dyq kompanııalarǵa basym­dyq berilgendikten, olar da óz moıyn­da­ryn­daǵy jaýap­kershilikti sezinip, sheteldik kompanııa­lar­dan osal shyqpaı, óz jumys­taryn sapaly ári minsiz oryndaýlary shart.

“ASTANA – ShÝChE” JOLYNDAǴY MOL TÁJIRIBE

“Batys Eýropa – Batys Qytaı” tran­zıt­tik kólik dálizine baspasóz sherýi “As­tana – Shýche” avtomagıstrali boıynda, Astanadan 7 shaqyrym qyzmet kórsetý or­ta­lyǵyna jasaǵan sapary­myz­dan bas­tal­dy. Jalpy, mundaı ortalyqty baspasóz sherýine deıin BAQ ókilderine kórsetýdiń de ózindik máni bar eken. О́ıtkeni, “Astana – Shýche” avtojoly búginde qurylysy tolyq aıaqtalǵan jobanyń ishine kiredi. Jol qurylysy óz máresine jetkennen keıin, onyń boıynda jolaý­shylardyń demalatyn, tamaq­ta­na­tyn, avtokó­lik­te­rinen qandaı da bir aqaý shyqqan kúnde jol­dyń bel ortasynda sha­rasyz kúı ke­shý­diń aldyn alý úshin ar­naıy avto­kó­likterdi jóndeıtin or­ta­lyq­tar, janar-ja­ǵar maı quıatyn beketter, shuǵyl baı­la­nysqa shyǵatyn kez kelgen halyqaralyq jáne respýblıkaaralyq baǵyttaǵy tele­fondar men ınternet jelisinen tura­tyn baılanys pýnktteri shynymen de kerek. Minekı, osyndaı múmkindikterdi bir jerge shoǵyrlandy­ra­tyn ortalyqtar “Astana – Shýche” avtojoly boıynda bar. Kólik jáne kom­mý­nıkasııa mınıstri Ábilǵazy Qusa­ıy­novtyń aıtýyna qaraǵanda, “Astana – Shýche” joly boıyndaǵy taǵy bir osyndaı qyzmet kórsetý ortalyǵy jol­dyń qaq ortasynda ornalasqan. Mı­nıs­tr­diń sózine súıener bolsaq, bola­shaq­ta “Batys Eýropa – Batys Qytaı” kólik dálizinde dál osyndaı 24 qyzmet kórsetý ortalyǵyn salý josparlanyp otyr eken. Máselen, kez kelgen avtojoldyń qu­ry­lysyn júrgizý barysynda oǵan kedergi keltiretin aǵashtar kezdesedi. Osyndaıda aǵashtardy kesip tastaýdan basqa amal joq. Alaıda kesilgen aǵashtyń ornyna eselenip kógaldandyrý jumystary júrgizilýi tıis. Áli de bolsa tolyq sheshimi tabylmaǵan túıtkildi máseleniń bireýi – ol avtojol qurylysyn júrgizýde kezdesetin eldi me­ken­der. Iаǵnı, keıbir jergilikti aımaq­tar­da turǵyndardyń úıleri joldyń dál ústine kelip túsetin jaǵdaılar jıi ushy­ra­syp jatady eken. Mundaıda, birin­shiden, tur­ǵyn­­dardyń úıleri, qora-qopsylary tú­ge­limen memleket tarapyna qarjylaı túrinde ótedi. Memleket mundaı tur­ǵyndarǵa úı-jaılarynyń qunyna qaraı qarajat bóledi. “Batys Eýropa – Batys Qytaı” megajobasy týraly kóp aıtylyp, kóp jazylyp jatyr. Tarıhı Jibek jolymen astasyp jatqan bul tranzıttik dálizdiń ıgiligin jolaýshylar ǵana emes, jergilikti halyqtarmen qosa, búkil respýblıka jurtshylyǵy kóretin bolady. Jol qury­ly­sy bastala salysymen kóptegen óndiris or­yndary ashyldy, oǵan qanshama ju­mysshylar tartyldy. Al bolashaqta tý­rızm­niń damýyna da atalmysh kólik dá­lizi óziniń oń yqpalyn tıgizbeı qoı­maı­dy. So­nymen qatar, jol boıyn­daǵy sa­lynatyn janar-jaǵar maı beketi men qyzmet kórsetý ortalyqtarynan qanshama salyq túsedi. Al munyń bári birdeı mem­leket bıýdjetine baryp quıylady. О́zderińiz kórip otyrǵandaı, osy salynǵan “Astana – Shýche” avtobanynda qoldanylǵan barlyq sapa kórsetkishteri tolyǵymen halyqaralyq tranzıttik kólik dálizinde kórinis tabady. Taǵy bir aıtyp ótetin nárse, mysaly, qazirgi júrip jatqan joldarymyzdyń qalyńdyǵy 30 sm. bolsa, “Batys Eýropa – Batys Qytaı” jolynyń qalyńdyǵy 80 sm.-ge deıin barady. Qytaı shekarasy Qorǵastan bastap Qyzylordaǵa deıin 4 jolaqty jol salynady, kóbisi betonmen salynady. Ústińgi beton 25 sm. bolady. Bul sandardy ne úshin aıtyp otyrmyz degende, osyndaı sapaly standartpen sa­lyn­ǵan joldar 18-20 jyl boıyn esh­qandaı kúrdeli jóndeý jumystaryn qa­jet etpeıdi. “Qyzylordadan Aqtóbege deıin asfalt tósemderi bolady. Asfalt bolǵanda bul materıalǵa qosymsha bizdiń jańa zertteýimizden týyndaǵan materıal­dar qosylady. Munyń da sapasy erekshe jaqsy”, – dep tranzıttik dálizdiń mańy­zyna taǵy bir ret toqtalǵan mınıstr Á.Qu­saıynov aq jol, amandyq tilep Kólik jáne kommýnıkasııa vıse-mınıstri Dýlat Kóterbekov pen jýrnalıster qaýy­myn saparǵa shyǵaryp saldy.

JAMBYL OBLYSYNDAǴY QYZÝ KО́LIK QURYLYSTARY

Júkti jyldam, qaýipsiz jáne sapaly jetkizýdi talap etetin transqurlyqtyq tranzıttik joldyń qurylys ahýalymen tanysý Jambyl oblysynyń Qordaı aýdanynan bastaldy. Áýeli poıyz Shý stansasyna kelip toqtady. Sodan keıin avtobýsqa otyrǵan kópshilik birden Qordaı aýdanyn betke aldy. Qordaı aýdany Alǵa aýyly mańynda kólik dáliziniń qurylysyn júrgizip jatqan jeńimpaz merdiger “Aqmola qurylys materıaldary” JShS-niń as­falt-beton zaýyty alańynda BAQ ókilderine Dýlat Kóterbekov arnaıy tran­zıttik joldyń qarjylandyrý ja­ıymen jáne Jambyl oblysyna qarasty qurylystyń jalpy erekshelikterimen tanystyrdy. “Halyqaralyq kólik dálizi Tynyq muhıt pen Atlant muhıtynyń arasyn jalǵaıtyn bolady”, dedi ol. Iri joba 2012 jyldyń jeltoqsan aıynda tolyq paıdalanýǵa berilýi tıis. Qazirgi kúni 70 myń túp aǵash otalsa, 2013 jyly joldyń jıegin kóriktendirý, kógal­dan­dyrý jumystary qolǵa alynatyn bolady. Avtobandaǵy kólikterdiń jyl­damdyǵy qalaı bolmaq degen suraqtyń da jaýaby bar. “Jolaýshylardyń qaýipsizdigin tolyq qamtamasyz etý úshin avtobandaǵy ruqsat etiletin eń joǵarǵy jyldamdyq 120 km/saǵ. bolmaq”, – dedi vıse-mınıstr D.Kóterbekov. Jambyl oblysynan ótetin kólik dáliziniń sapasyna jaýapty “SMEC international Pty Ltd” kompanııasynyń avstralııalyq ınjeneri Dag Devıs jol sapasyn tekserýdegi basty qadamdarǵa toqtaldy. Onyń aıtýyna qaraǵanda, “SMEC international Pty Ltd” kompanııasy jergilikti 3 jol sapasyn tekseretin kompanııalarmen ózara baılanys ornat­qan. Qaıtadan jasalatyn joldar da atalǵan kompanııanyń enshisinde kórinedi. “Jambyl oblysyndaǵy jol qurylysy ne­gizinde qys mezgili aıaqtala salysymen, ıaǵnı naýryzdyń sońynda bastalǵan bolatyn. Jumysshylar men basshylar tarapynan zor talpynys baıqalýda. Jol torabyna qoldanylatyn barlyq mate­rıal­dar tolyǵymen laboratorııada tek­se­risten ótedi. Bul, árıne, jol sapasynyń ke­pili ǵoı. Baspasóz sherýi barysynda ma­te­rıal­dardyń sapasyn tekseretin mundaı kóp­tegen laboratorııalardy kezdestirdik. “Soń­ǵy jyldarǵa deıin ǵalamdyq kólik kompanııalary qazaqstandyq rynokta shoǵyrlanbaǵandyqtan, Eýropadaǵy jáne álemdegi qatań básekelestik Qazaqstanda baıqalmaıdy. Alaıda budan bylaı, halyq­aralyq tranzıttik dáliz óz máresine jetkennen keıin kólik salasyn damytý jónindegi kóptegen iri josparlardy júzege asyrýǵa tolyq múmkindik bar”, – dep D.Devıs óz oıyn túıindedi. Sonymen qatar, aımaqta atqarylyp jatqan jumystar jóninde jýrnalısterge Kólik ınfraqurylymyn damytý komıteti oblystyq basqarmasynyń bastyǵy Ulan Álipov baıandady. Onyń sózine súıensek, qazirgi ýaqytta Jambyl oblysynda 4 merdiger kompanııa jumys isteýde kó­ri­nedi. Bulardan tys taǵy 2 kompanııa ju­mys atqarýǵa tolyq daıyndalyp jatyr eken. “Jambyl oblysyndaǵy 495 sha­qy­rym­nyń 283 shaqyrymy I sanattaǵy jol bo­lady. Al qalǵan bóligi II sanattaǵy jol­ǵa jatady. Bıyl biz bir baǵyttaǵy 85 sha­qyrym joldy aıaqtaımyz dep jos­parlap otyrmyz. Oblys boıynsha 12 kópir bar. Sondaı-aq aýyldy eldi mekenderdi aınalyp ótetin 9 ýchaskemiz jáne bar. Jol qury­lysyna qatysty bar­lyq tehnı­ka­lar­dyń 100 paıyzy oblysqa ákelindi. Al ju­mys­shylarǵa keler bolsaq, bizge 4240 adam jumysqa alyný kerek dep josparlansa, búginde 4257 jumysshy jol qurylysyna belsendi atsalysyp keledi. Onyń ishinde 27-si sheteldik mamandar bolsa, 2326-sy Jambyl oblysynyń jumysshylary, al qal­ǵany ózge de aımaqtardan jol qur­y­ly­­syna tartylǵan jumysshylar”, – dedi U. Álipov. Kúnniń jyly kezinde jol qury­ly­sy­nyń kóp bóligi osylaısha 12 saǵattyq ju­mys kestesimen atqaryla bermek eken. Bir jaqsysy mundaı jaýapty ári aýyr jumys is­teıtin adamdardyń jaǵdaılary tolyq qa­rastyrylǵan. Táýligine 4 ret tamaq be­riledi, jatatyn oryndary, tamaqtanatyn as­hanalarynyń bári zamanaýı túrde jab­dyqtalǵan. Áleýmettik jaǵdaılary elep-eskerilgendikten de bolar, jumys­shy­lar­dyń jumys qarqyny, jumysqa degen yntasy joǵary ekeni baıqalady. Ortasha aılyqtary 70-80 myń teńge shamasynda. Endigi jyly olardyń aılyqtary taǵy da 30 paıyzǵa kóterilmek kórinedi.

OŃTÚSTIK QAZAQSTAN OBLYSYNDAǴY TYNYMSYZ TIRShILIK

Sońǵy jyldary álem aldyndaǵy Qazaqstannyń saıası ımıdji kóterilgen saıyn elimizdiń tranzıttik áleýetin paıdalaný tıimdiligin arttyrýǵa baı­la­nysty kóliktik jáne logıstıkalyq she­teldik kompanııalardyń qazaqstandyq rynokqa degen qyzyǵýshylyqtary da joǵarylaı túsýde. Eger buryn halyq­ara­lyq oıynshylar Qazaqstanda óz ókildigi men keńsesi bolsa jetkilikti dep sanasa, qazir ınfraqurylymǵa, kólik toraptaryn, qoımalyq úı-jaılardy jáne termı­nal­dardy damytýǵa ınvestısııanyń kólemin de, sanyn da arttyryp keledi. Mundaı úrdis jergilikti otandyq kompanııalarǵa úlken básekelistik pen serpilis beretini sózsiz. Sheteldik kompanııalarmen tıimdi kelissózder jasasqan, otandyq óndiristiń damýyna ózindik úles qosyp júrgen mundaı kompanııalardy biz Ońtústik Qazaqstan oblysynan kóp kezdestirdik. Taraz ben Shymkent arasyndaǵy kólik dáliziniń salynýyna “K-Dorstroı” AQ jaýapty eken. Jambyl oblysyn artqa tastap Ońtústik Qazaqstannyń aımaǵyna qadam basa salysymen jol qurylysynyń bastyǵy Muqan Ábishev atalmysh oblystaǵy 2010-2012 jyldar aralyǵyn qamtıtyn kólik dáliziniń jumystarymen tanystyrdy. Onyń málimetine súıensek, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha qaı­ta qurý jumystarynyń jalpy uzyndyǵy 454 shaqyrym, jalpy quny 242,2 mlrd. teńgeni quraıdy. Qyzylorda oblysynyń shekarasynan Shymkentke deıingi joldyń uzyndyǵy 245 shaqyrym bolsa, bul aralyqta salynatyn jol I sanattaǵy kór­setkishke jatqyzylady. Al konses­sııaǵa jatatyn Tashkent, Shym­kent, Jambyl oblysynyń shekarasyna deıingi joldyń qashyqtyǵy 209 shaqyrym bolsa, al onyń jal­py quny 122,7 mlrd. teńgeniń kóle­minde. Atalǵan oblys­taǵy jol qabatynyń kons­trýksııasyna keler bolsaq, joldyń jalpy qalyńdyǵy 80 sm. bolady. Onyń ishinde sement-beton 27 sm, qumdy shaǵyl qospa 18 sm, qumdy qıyr­shyq tasty qospa 35 sm quraıdy. Al as­falt-betonnyń qa­lyń­dyǵy da 80 sm-den kem bolmaıdy. Jal­py, Ońtústik Qa­zaqstan oblysyndaǵy kólik dálizi ótetin jerlerden 35 myń aǵash kesilýi tıis eken. Alaıda keıin jol dálizi tolyq aıaqtalǵannan keıin mindetti túrde eselep aǵash otyrǵyzylatyny sózsiz. Kópirdiń qurylysyna arnalǵan beton zaýyty men sement-beton zaýyty qurylysqa qajetti barlyq materıaldardy tolyǵymen qamta­masyz etip tur. Kóp uzamaı iske qosylatyn beton zaýyty da bolashaqta oblystyq materıaldardy óteýge shamasy ábden jetedi. Joǵaryda atalǵan tájirıbesi mol kompanııanyń biri arabtyq “Dar Al-Handasaa” kompanııasy edi. Osy kom­panııanyń ınjeneri Hanı Hendıdiń aıtýyna qaraǵanda, oblys kólemindegi jol qurylysyna qajetti barlyq materıaldar osy kompanııanyń laboratorııasynda zertteledi. Saýd Arabııasy men Egıpet jáne taǵy basqa memlekettiń kólik qury­ly­synda kóptegen jyldar boıy eńbek etken H.Hendı: “Biz kez kelgen klımattyq jaǵ­daıda jumys isteı beremiz. О́ıtkeni, osy­ǵan deıin ár elde boldyq. Túrli mem­lekettiń klımatyn kórdik. Sondyqtan Qa­zaq­standa, sonyń ishinde dál jazǵy tem­pe­ratýrasy 40 gradýstan túspeıtin oń­tústik óńirlerde jumys isteý asa qıyn­dyqqa soqpaıdy. Qazaqstandyq jol qurylysynyń mamandaryn men óte joǵary baǵalaımyn. Olar shynymen de básekege qabiletti eken. Buǵan kózim anyq jetti” – dep óziniń oıymen bólisti. Oblystyq kólik dálizine kerekti materıaldardyń mán-jaıy týraly KKM AJK Ońtústik Qazaqstan oblysy boıyn­sha departamentiniń dırektory Berik Jeldibaev: “Jylyna 1 mln. tonnaǵa deıin sement shyǵaratyn zaýytymyz zamanaýı tehnologııamen jabdyqtalǵan. Sonymen qatar, oblys kólemi boıynsha ınfra­qu­ry­lymǵa arnalǵan karerler jetkilikti. Bar­lyq laboratorııalar men karerlerdi táji­rı­belerden ótkizdik. Qıyrshyq tas shy­ǵaratyn 8 karer turaqty jumys isteýde. Oblysymyzda “Batys Eýropa – Batys Qytaı” kólik dálizine baǵyttalǵan 500 tonnalyq bıtým zaýyty salyndy. Jaqyn­nan beri onyń da ónimderi jol qury­ly­syna paıdalanylýda. Bul bıtým zaýyty tek ózimizdiń ǵana qajetimizdi emes, son­daı-aq Qyzylorda oblysynyń suranysyn da ótep jatyr. Taǵy bir erekshe toq­talatyn nárse, oblysta qumtas pen temir-beton shyǵaratyn zaýyttardyń bárinde ózimizge kerek kópir qurylǵylaryna qa­jetti materıaldardy shyǵaryp otyrmyz. Oblys boıynsha 13 myń adamdy jumysqa tartsaq degen josparymyz bar. Onyń ishinde 1500 ınjener-tehnıkter kerek. Bul qajettiligimizdi óteý úshin ár oblystarda osy mamandardy oqytatyn arnaıy kýrstar uıymdastyrdyq. Basqa da aımaqtardaǵy jol qurylysyna qatysty mamandardy, oqý bitirgen túlekterdi jappaı qabyldap jatyrmyz”, – dedi.

QYZYLORDA OBLYSYNDAǴY QYZÝ QIMYLDAR

Kólik dáliziniń kelesi bóligi Qy­zyl­orda oblysynan ótedi. Jol qurylysynyń ınnovasııalyq damýyna oblystyq “Sıne Mıdas Stroı”, “ÝAD”, “Vesna Trans Servıs”, “Kazsevavtodor” JShS men AQ “Torını-diń” qosar úlesteri aıtarlyqtaı qomaqty. Qyzylorda oblysyndaǵy kólik dálizi jospar boıynsha 39 aı ishinde bitýi tıis. Jol qurylysynyń 220 shaqyrymy I sanattaǵy jolǵa jatqyzylsa, 567 shaqyrymy II sanattaǵy jol qurylysyna jatady. Aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin jalpy joldyń 150 shaqyrymyn aıaqtaý josparlanyp otyrǵan kórinedi. Eger aýa raıy qolaıly bolsa, bul kórsetkishten de asyp túsýleri ǵajap emes. “Qyzylorda oblysynda ótkizilgen tenderler boıynsha búginde 14 lot jumys isteýde. Jańaqorǵan men Qyzylorda arasyndaǵy 220 shaqyrymdy “Todını” kompanııasy júrgizetin bolsa, Qyzylorda men Josaly aralyǵyn “SP Akkord Akan” kompanııasy men “Impresa” kompanııasy birlesip atqarady. “SP Akkord Akannyń” úlesinde 55 shaqyrym, al “Impresada” 50 shaqyrymdyq mindet tur. Josaly men Bostandyq aralyǵyndaǵy 52 shaqyrymdy taǵy da “SP Akkord Akan” ıelenip otyr, al Bostandyq pen Aqtóbe oblysynyń she­ka­rasyna deıinge 410 shaqyrym qa­shyq­tyqty “Salını” óz jaýapkershiligine alǵan. Jalpy jumysqa qajetti barlyq tehnıka qolymyzda bar. Qazir jer ju­mys­tary men asfalt jumystary bastaldy. “Todını” kompanııasyna tıesili qashyq­tyq­tyń 9 shaqyrymyna asfalt tóseldi. Al oblys kólemi boıynsha jumys­shy­lar­dyń sanyna keler bolsaq – 8472 adam, onyń ishinde 200-i sheteldik jol qu­ry­lysynyń mamandary, 3722-si elimizdiń basqa aımaqtarynan kelgen jumysshylar jáne 4550-i jergilikti oblystaǵy jumys­shylar”, – dep oblystyń jumystarymen QR KKM AJK tóraǵa orynbasary Erulan Júnisov tanystyryp ótti. Qyzylorda oblysyna qarasty Aral aýdanyndaǵy “Batys Eýropa – Batys Qytaı” tranzıttik kólik dálizimen de tanysyp kórdik. Joldy qaıta jańǵyrtý jumystarynyń aýdan aýmaǵy arqyly ótetin bóligi 213 shaqyrymdy quraıt­yn­dyq­tan, merdiger kompanııalarǵa jumys kúshin jergilikti turǵyndar esebinen tartý, zań aıasynda jergilikti bıýdjetke salyq tólemderin tóleý máseleleri kóterilip júr eken. Búgingi kúni aýdanda atalǵan joldy qaıta jańǵyrtý jumystarymen qosalqy merdigerler “DMSÝ-22AB” jáne “Shım-Shak NS” JShS aınalysýda. Joba boıynsha qosalqy merdigerlerdiń 150 -ge tarta arnaýly tehnıkalary jumys júrgizýde. Sońǵy málimet boıynsha osy mekemelerden túsken suranysqa sáıkes Aral aýdandyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bólimi arqyly 58 adam joldamamen jumysqa jiberilipti. Qazaly aýdanyndaǵy tranzıttik jol dá­liziniń qurylysyna ıtalıandyq “Sa­lını Kostrýttorı SPA” AQ kompanııasy bas merdiger bolyp belgilengen. Atalǵan kompanııanyń ótkizgen konkýrsynan tórt JShS jeńip shyǵypty. Áıteke bı kentiniń soltústis-batys jaq beti temir jol boıynan qýattylyǵy saǵatyna 120 tonna bolatyn ıtalıandyq “Marını-2007” eki asfalt-beton zaýytyn salý ju­mys­taryn júrgizip keledi.Onyń birinshisi aǵymdaǵy jyldyń shilde aıynda, ıaǵnı taıaý ýaqytta iske qosý mejelenýde, al ekinshi zaýyt kúz aılarynda iske qo­syl­maq. Jol qurylysyna asa qajetti ma­te­rıal bolyp sanalatyn túrli tas ónimderin shy­ǵaratyn “tas untaqtaǵysh” sehyn salý qolǵa alynýda jáne de osy aýmaqta ornalasqan 2000 sharshy metr alańnan jol paıdalaný pýnktiniń qurylys-montaj jumystary bastalypty. Osy aýdanǵa qarasty Baıqoja eldi mekeninde joǵaryda atalǵan kompanııanyń úshinshi asfalt beton zaýytyna jáne jumysshy turaǵyna 30 ga jer ýchaskesi bólinip, tıisti qurylys-montaj jumystary qolǵa alynypty.

AVTOBANNYŃ AQTО́BE OBLYSYNDAǴY AShYQ AMPLITÝDASY

Aqtóbe oblysyndaǵy megajoba maman­da­rynyń aıtýlary boıynsha, “Batys Eýropa – Batys Qytaı” jolynyń eki bó­ligi atalǵan oblys arqyly ótedi. 215 sha­qy­rymdyq jol qurylysyn júrgizetin mer­digerlerdi anyqtaý jumystary 2007 jyly júzege asypty. 2008-2009 jyl­dardan jumys bastalǵan. Osy jyldyń sońyna deıin barlyq jumystar oıdaǵydaı aıaqtalatyn bolsa, kelesi jyly jol bo­ıyn­daǵy tańbalaý jumystary bastalatyn kórinedi. 273 shaqyrym osyǵan deıin tóselgen jol daıyn dep esepteledi. Aqtóbeden ary qaraıǵy 102 shaqyrymdyq joldyń merdigeri áli anyqtalý ústinde eken. Ol joldy Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki qarjylandyrmaq. Istelinbegen 215 shaqyrym jol 2 bólikten turady. Oblys boıynsha 485 tehnıka tartylǵan. Aq­tóbe oblysynyń barlyq jol qury­ly­syn júrgizýge negizinen “Dena KZ” men “Ivrýs” JShS jaýapty. Bul eki merdiger de jol qurylysyna qajetti topograftar, ope­ratorlar, mehanızatorlar men júr­gizýshiler jáne taǵy basqa 200-ge jýyq jol qurylysynyń mamandaryn toptas­tyrǵan. Aqtóbe oblysynyń “О́lim aımaǵy” atalǵan Yrǵyz jerindegi jol qurylys jumystary da qyzý júrip jatqandyǵyn kózimizben kórdik. Yrǵyz alqabyna kelgende baspasóz sherýine qatysqan barlyq avtokolonna múshelerin Aqmola oblysynan shyǵaryp salǵan Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Á.Qusaıynov qaıta kútip aldy. Jýrnalıster qaýy­my­men jyly júzdesken mınıstr: “О́zderińiz bir aptaǵa jýyq ýaqyt boıy ǵasyr jobasy atalyp ketken “Batys Eýropa – Batys Qytaı” jolymen etene jaqyn tanys­ty­ńyzdar. Jol qurylysynyń qarqyny shynymen de keremet ekendigimen de kelisetin shyǵarsyzdar. Bul uly jobanyń basynda Qazaq eliniń, ultymyzdyń kósh­basshysy Nursultan Nazarbaev turǵany da sizderge málim. Megajobanyń tranzıttik aımaǵyna jatqyzylatyn barlyq ob­lys­taǵy jumysshylardyń eren eńbegimen de tanys boldyńyzdar. Oblystaǵy respýb­lıkalyq bıýdjetten qarjylan­dy­ryl­ǵan 215 shaqyrym joldyń qurylysy aıaqtal­dy. Jyldyń sońyna qaraı Yrǵyz aıma­ǵyn­daǵy jol qurylysyn da aıaqtaımyz dep josparlap otyrmyz. Halyq burynǵy “О́lim aımaǵy” degen sózdi de umytatyn bolady. Ne úshin bulaı ataldy degende, kezinde dál osy jol óte aýyr ári qıyn boldy. Mıdaı dala. Shól. Kóptegen jo­laýshylar osy jerde kóz jumyp jatty. Sondyqtan halyq osy­laısha atap ketken. Al endi amandyq bolsa bul jaǵymsyz at máńgilikke qosh aıty­satyn bolady”, – dedi Á.Qusaıynov.

TÚIIN SО́Z

Aptaǵa jýyq baspasóz sherýiniń bary­syn­da shynymen de kóptegen uly dep atalýǵa laıyq isterdiń kýási boldyq. Jo­laýshy úshin jol asa qıyn bola qoımas, alaıda jol qurylysynyń mamany úshin 1 metrlik jol salýdyń jaýapkershiligi zor. Jerge tóselgen árbir tas túıirshigi, árbir qumnyń jamyl­ǵysy, árbir sementtiń quımasy jol qu­ry­lysy mamandary úshin asa qymbat, aı­tarlyqtaı ystyq. Jol olardyń perzentteri ispettes. Osy jerde barlyq halyq atynan jol qurylysynda jumys istep júrgen barlyq adamdarǵa júrek lúpilinen shyqqan shynaıy alǵy­symyzdy bildiremiz.

Araı ÚIRENIShBEKQYZY