Kóne Taraz óńirinde kún tártibinen túspeı, túpkilikti sheshimin tappaı kele jatqan kúlbilteli máseleniń biri – «Qaralma» taý-shańǵy kesheni. Kezinde «Jambyldyń óz Shymbulaǵy bolady, «Qaralma» taý-shańǵy kesheni salynady, jurt osy jaqqa aǵylady», dep urandatyp edi. Jyl buryn oblys ákiminiń orynbasary Ábilhaıyr Tamabek te «Qaralmaǵa» qatysty súıinshi habar jetkizgen. Alaıda sol kezdegi súıinish qazir kúıinishke aınalyp ketkendeı. О́ıtkeni sóz ben iste úılesim joq.
El arasynda mega joba retinde nasıhattalǵan «Qaralma» kesheni dál qazir jetimniń kúıin keship tur. Burnaǵy ákimder tusynda nazardan tys qalǵan «Qaralmanyń» qurylysy qazirgi óńir basshysy Erbol Qarashókeevtiń tusynda aıaqtala ma, aıaqtalmaı ma, sol jaǵy belgisiz. Olaı dep oı paıymdaýymyzdyń sebebi joq emes. О́ıtkeni resmı derekke sáıkes jurt taý-shańǵy bazasynyń qyzyǵyn osy maýsymda kórýi kerek edi. Alaıda keshen aýmaǵynda óli tynyshtyq.
Endi keri sheginis jasaıyq. Birer jyl boıy daqpyrty qatty jaıylǵan «Qaralmanyń» áńgimesi 2023 jyldary saıabyrsyp qalǵan edi. Tipti jadymyzdan da shyǵa bastaǵan. Alaıda Erbolat Saýryqov bastaǵan Májilis depýtattary ótken jyldyń kókteminde Úkimet basshysynyń orynbasary Roman Sklıarǵa depýtattyq saýal joldap, tolǵaqty taqyrypqa qaıta jan bitirdi.
Uly Jibek joly boıynda ornalasqan Jambyl oblysynyń damý josparynda týrızmdi damytýǵa basty nazar aýdarylýy kerek dep esepteımiz. Osy salany damytý arqyly oblysqa qosymsha ınvestısııa tartý múmkindikteri paıda bolady. О́kinishke qaraı, týrızmge baılanysty kóp másele áli de sheshimin tappaı otyr. Sonyń biri – Jýaly aýdanyndaǵy «Qaralma» taý-shańǵy týrızm kesheni.
Málimetterge sáıkes joba 2018 jyly sol kezdegi oblys basshysy Asqar Myrzahmetovtiń usynysymen bastalǵan. Jambyl oblysynyń jurtshylyǵy bul usynysty qýana maquldady. Jobanyń ınvestory – «TarazQurylys-2004» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi. Sol ýaqyttaǵy smetasy – 6,3 mlrd teńge. Keshen qurylysy 2018 jyldyń tamyz aıynda bastalǵan.
Qurylys jumysy 2020 jyldyń 1-toqsanynda joba bastaýshysynyń jeke qarajatynyń tapshylyǵyna baılanysty toqtaǵan. Búginde ýaqyttyń sozylýyna baılanysty quny qaıta eseptelip, 7,9 mlrd teńgeni qurap otyr. Osy kúnge deıin ıgerilgen soma – 4,8 mlrd teńge. Keshenniń qurylysyn tolyq aıaqtaýǵa 3,1 mlrd teńge qajet.
Infraqurylym jobalarynda «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tranzıttik kólik dálizinen taý etegine deıingi 7 shaqyrymǵa asfalttalǵan avtojol júrgizilgen, gazben, elektr júıesimen qamtamasyz etilgen. Taý shańǵysy keshenindegi arqan jolynyń qurylysy, ishki alańdardy abattandyrý, kirme jol, meıramhana, servıs ortalyǵy, tehnıkalyq boks, ózge qajettilikter shamamen 80%-ǵa aıaqtalǵan.
Memleket tarapynan «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasy arqyly 542 mln 600 myń teńgege aýyzsý men káriz júıesi tartylǵan. Sol sııaqty saıahattaýshylar men demalýshylarǵa, shańǵy tebýshilerge arnalǵan jekelegen ınvestorlar tarapynan 20 kottedjdiń qurylysy 70–80%-ǵa aıaqtalǵan.
Bul jerge Jambyl oblysy jáne irgeles jatqan, 300 myńnan astam halqy bar Túrkistan oblysynyń eki aýdany jaqyn. Jeke ınvestordyń qarajatymen halyq ıgiligi úshin bastalǵan osyndaı irgeli jobalar nege aıaqtalmaı qalady? Kim kináli? Júıe me, álde bir ákimniń usynysyn ekinshi ákim jalǵastyrǵysy kelmeıtindigi me? Janymyzda taý shańǵysy kesheni turǵanda, nege adamdar sabylyp, 500 shaqyrym jerdegi saıahat ornyna barýǵa tıis? Qarapaıym halyqtyń qaltasy baǵasy sharyqtaǵan Shymbulaq pen Aqbulaqty qalaı kóteredi?» degen E.Saýryqov bastaǵan depýtattardyń saýalynan keıin bul áńgimeni qaıta umyta bastaǵan edik.
Alaıda ótken jyly oblys ákiminiń orynbasary Ábilhaıyr Tamabek «Qaralma» taý-shańǵy keshenine qatysty jan jylytar jańalyqty súıinshiledi. Sol kezdegi aqjoltaı habarǵa kóńilimiz toǵaısa da, endi qaıtadan nildeı buzylyp tur. О́ıtkeni jurt osy qysta da aýqymdy jobanyń qyzyǵyn kóre almaıdy.
«Negizi «Qaralma» taý-shańǵy kesheni jeke ınvestordyń qarajaty esebinen salynǵan. Eki kásipker 4,3 mlrd teńge qarjy quıdyq dep aıtyp júr. Alaıda iri joba aıaqsyz qalǵan. Qazirgi kezde «Aqnıet grýpp» kompanııasyna ótinish jasap, qolqa salyp, «Qaralmany» ári qaraı damytsaq degen kelisimge keldik. Keıingi 2-3 aıdyń bederinde qurylysqa ketken qarajat eseptelip jatyr. Jolǵa, ınfraqurylymǵa, arqan jolǵa, taǵy basqa jumystarǵa qansha qarjy jumsalǵany taıaýda ǵana naqtylandy. Endi «Aqnıet grýpp» týra jumsalǵan mólsherde qarajat salady. Osy jylǵy maýsymǵa úlgerý qıyn ekeni túsinikti. Áıtkenmen, kelesi jylǵy maýsymǵa deıin aıaqtaımyz degen josparymyz bar. Eń bastysy, iri jobany aıaqsyz qaldyrmaı bitirýimiz kerek», degen Á.Tamabektiń jaýaby jadymyzda áli jańǵyryp tur. Biraq nátıjesi kóńilge qonymsyz.
Májilis depýtattarynyń depýtattyq saýaly men óńir basshysy orynbasarynyń osy sózin negizge alyp, ótken jyldyń qyrkúıek aıynda «Qaralma» taǵdyry alańdatady» degen taqyryppen maqala jazǵan edik. Tipti óńir basshysy bul máseleni óz baqylaýyna alǵanyn aıtyp, súıinshiletken edik. Alaıda «osy maýsymda paıdalanýǵa berý josparymyzda bar» degen jaýap sóz kúıinde qalǵany anyq.
Taıaýda óńirlik kommýnıkasııalar qyzmetiniń baspasóz alańynda Jýaly aýdanynyń ákimi Jalǵas Murtaza jobanyń jumysy toqtap turǵanyn málimdedi.
«О́zime málim aqparatpen ǵana bólise alamyn. Qazir munda qurylys jumysy júrgizilip jatqan joq. Joba qozǵalyssyz tur deýge de bolady. Almatylyq ınvestor jobany satyp alyp, jumysty júıelegisi kelgeni de aıtylǵan edi. Alaıda aýqymdy jobanyń jańa ınvestorlary, qurylys kompanııasynyń jetekshileri almatylyqtarmen nysandy satý baǵasyna kelise almapty. Aıtýlarynsha, olar keshenge 5 mlrd teńge salǵan. Bul somaǵa jańa ınvestor keıingi jyldary oryn alǵan ınflıasııany eskerip, kelispegen. Áıtse de qazirgi ınvestorlar kelesi jyldyń naýryz aıynda jumysty qaıta bastap, nysan qurylysyn ózderi aıaqtaıtynyn jetkizdi. Aqıqatyn aıtsaq, keshenniń qazirgi jaǵdaıy qynjyltady. Ornatylǵan barlyq qural-jabdyq eskirip, nysan toza bastady», dedi aýdan basshysy.
«Qaralma» taý-shańǵy týrızm kesheni aýqymdy joba ekenine eshkimniń talasy joq. Tipti osy keshen salynady degendi estigende jambyldyqtar «óz ólkemizde shańǵy tebemiz» dep taqııasyn aspanǵa laqtyryp qýanǵan da edi. Alaıda «Qaralmaǵa» qatysty sóz ben istiń arasynda aıtarlyqtaı alshaqtyq baıqalyp tur. Áıtpese, osy jeltoqsanda kórshiles eki óńirdiń turǵyndary taý-shańǵy kesheniniń qyzyǵyn kóretin edi. Mundaǵy qurylys jumysy kelesi jyly bite me, bitpeı me? Ázirge sóz júzinde naýryz aıynda jumys qaıta jandanady degendi estip otyrmyz. Taǵy da sóz ben istiń arasy alystap ketpese bolǵany.
Jambyl oblysy