Áleýeti joǵary megapolıs

Ákimniń aıtýynsha, qalanyń basty basymdyǵy — uzaqmer­zimdi damýdyń negizi sanalatyn ekonomıkanyń turaqty ósi­min qamtamasyz etý. Bıyl Alma­tyda iskerlik belsendilik joǵa­ry deńgeıde saqtalyp, ınvestı­sııalyq serpin oń baǵytta damy­ǵan. 11 aıdyń qorytyndysy boıyn­sha qysqamerzimdi ekono­mı­kalyq ındıkator 11,4%-dy quraǵan. Ekonomıkalyq ósimniń negizgi draıverleri — qurylys (38,3%), kólik salasy (21,5%) jáne óńdeý ónerkásibine (16,8%) tıesili.

2025 jyldyń qańtar-qarasha aılarynda qalanyń negizgi kapıtalyna 1,9 trln teńge ınvestısııa tartylǵan. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 19%-ǵa kóp. Jyl ishinde jalpy quny shamamen 500 mlrd teńge bolatyn 12 iri ınvestısııalyq joba iske qosylǵan. Olardyń qatarynda Haval, Chery jáne Changan markaly jeńil avtokólikter shyǵa­ratyn mýltıbrendti zaýyt, avtokólik shınalaryn rezeńke úgindisine qaıta óńdeý zaýyty, shyny ydys óndiretin kásiporyn, sondaı-aq kún modýlderin shyǵarý jobalary bar.

«Jyl qorytyndysy boıyn­sha Almaty qalasynyń jalpy óńirlik óniminiń ósimi 6,4% deń­geıinde bolmaq. Ekonomıkanyń damýy salyq túsimderiniń turaq­ty artýymen qatar júrýde. 2025 jyly 11 aıda jergilikti bıýdjetke 1 trln 970 mlrd teńge tústi. Bul kórsetkish ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 19,4%-ǵa joǵary. Qala turǵyndarynyń ál-aýqatyn arttyrý máselesine aıryqsha kóńil bólinip otyr. 2025 jyly Almatyda 92 myń ju­mys orny quryldy, onyń 87%-y – turaqty. Toǵyz aıdyń qo­­­­ry­­­tyndysy boıynsha qaladaǵy or­tasha aılyq jalaqy 539 myń teńge bolyp, nomınaldy mánde 14,5%-ǵa ósti jáne respýblıkalyq ortasha deńgeıden 29%-ǵa joǵary boldy», dedi Almaty qalasynyń ákimi.

Brıfıngte ákim shaǵyn jáne orta bıznestiń megapolıs eko­nomıkasyndaǵy úlesi artqanyn, sondaı-aq qalada týrızm tynysy keńeıgenin atap ótti.

«Shaǵyn jáne orta bıznes Almaty ekonomıkasynyń negizgi draıveri bolyp qala beredi. Bul sektor jalpy óńirlik ónimniń shamamen 60%-yn jáne jergilikti bıýdjetke túsetin kiristerdiń basym bóligin qamtamasyz etip otyr. Qaladaǵy eńbekke qabiletti halyqtyń shamamen 90%-y, ıaǵnı 1 mıllıonnan astam adam shaǵyn jáne orta bıznes salasynda jumyspen qamtylǵan. Jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 9,4%-ǵa ósip, 387 myńǵa jetti. Al óndirilgen ónim kólemi 21%-ǵa artyp, 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qory­tyn­dysy boıynsha 13,2 trln teńge­ge jetti. Bıylǵy 9 aıda qala­myzǵa 1,9 mln týrıst keldi, onyń ishinde 563 myń adam – sheteldik qonaqtar. Kórsetilgen týrıstik qyzmet kólemi 17,4%-ǵa artyp, 82,4 mlrd teńgeni qurady. Bul kór­setkishter qalanyń tar­tym­­­dylyǵy artyp, týrıs­tik ınfra­qurylymnyń júıeli túr­de damyp kele jatqanynyń dáleli», dedi ákim.

Shahar basshysy óz baıandamasynda mıllıondar toǵysqan megapolıstiń tynys-tirshiligi Memleket basshysynyń tikeleı baqylaýynda ekenin aıtyp, negizgi atqarylǵan jumystardy sholyp ótti. Bul rette megapo­lıste jaıly qalalyq orta qa­lyp­tastyrý jáne ınjenerlik ınfra­qurylymdy jańartý baǵy­tyndaǵy jumystardyń mańyzy zor.

Ákimniń aıtýynsha, 2025 jyly Almatyda jalpy uzyndyǵy 49 shaqyrym bolatyn 11 kóshede keshendi kóriktendirý jumystary aıaqtaldy. Qazirgi ýaqytta Dos­tyq dańǵylynyń Ál-Farabı dańǵy­lynan Abaı dańǵylyna deıin­gi bóligi, sondaı-aq Pýshkın kóshe­siniń Gogol kóshesinen Raıym­bek batyr dańǵylyna deıingi aralyǵynda kóriktendirý jumys­tary jalǵasyp jatyr. Alda­ǵy ýaqytta Almaty oblysy aýma­ǵyndaǵy Úlken Almaty aınalma avtomobıl jolyna qosylatyn joldardy uzartý Almaty qala­synyń bıýdjeti esebinen júzege aspaq.

Memleket basshysy aıqyn­daǵan strategııalyq mindet­terdi oryndaý maqsatynda 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan qalany damytý jospary qabyldanǵan. Jospardaǵy negizgi basymdyqtar qatarynda kólik júıesin jan-jaq­ty damytý, qolaıly qala­lyq orta qalyptastyrý, áleý­met­tik turaqtylyqty nyǵaıtý, ekologııalyq bastamalardy qol­daý, sıfrlyq transformasııany jedeldetý jáne qaýipsizdik deń­geıin arttyrý kózdelgen. Osylaı­sha, aldaǵy bes jyl ishinde Al­ma­tynyń jalpy óńirlik ónim kólemin 70 trln teńgege deıin jetkizip, shamamen eki esege ulǵaıtý josparlanyp otyr.

Almaty úshin ekologııalyq kún tártibi basym baǵyt sanalady jáne ol turǵyndardyń turmys sapasyn arttyrý men ornyqty megapolıs qalyptastyrýdyń negizgi sharty retinde qarastyrylady. 2026 jyldyń sońyna deıin 2-JEO-ni kógildir otynǵa kóshirý jumystary aıaqtalady. Kelesi kezeńde bý-gaz tehnologııasyn engize otyryp, 3-JEO-ni qaıta jańǵyrtý josparlanǵan. Bul jylý kózderinen shyǵatyn zııandy zattar kólemin 92%-ǵa deıin azaıtýǵa múmkindik bermek.

Almaty jasyl jelekke oranǵan baq-qala retinde tanymal. Buǵan deıin Memleket basshysy qala bıligine shahar aýmaǵynda 2,5 mln túp aǵash egýdi tapsyrǵan edi. Brıfıng barysynda ákimnen bul tapsyrmanyń oryndalý barysy týraly su­rap bildik. Ol óz kezeginde atal­ǵan aýqymdy jumys júıeli jalǵasyp jatqanyn jetkizdi.

Ákimniń aıtýynsha, kógaldan­dyrý baǵdarlamasy 2030 jylǵa deıin eseptelgen jáne búgingi tańda josparlanǵan kólemniń jartysy oryndalǵan. Kelesi kezeń aıasynda qalada qosymsha shamamen 1,3 mln aǵash pen buta egý kózdelip otyr. Dar­han Satybaldy qalada kógaldan­dyrý­ǵa qatysty tásilder qaıta qara­lyp jatqanyn, bul rette sıfrlyq kórsetkishterge ǵana emes, egiletin materıaldyń sapasyna da basymdyq berilip otyrǵanyn málimdedi.

«Biz egý tehnologııasyn ózger­temiz jáne iri kólemdi aǵash­tardy qoldanýǵa kóshemiz. Sarap­shylarmen birlesip, qalalyq ekologııa men joǵary kólik júk­temesi jaǵdaıynda jaqsy beıim­deletin aǵash túrleri irikte­lip jatyr. Aldaǵy ýaqytta sanǵa emes, jasyl jelektiń sapasy men tózimdiligine basymdyq beriledi», dedi qala basshysy.

Brıfıngte kópten kúrmeýi sheshil­meı kele jatqan kólik kepte­lis máselesi de nazardan tys qalǵan joq. Ákimniń aıtýynsha, kólik qozǵalysynyń shamadan tys júktemesi qalanyń ekologııalyq jaǵdaıyna tikeleı áser etedi. Sondyqtan jeke avtokólikterge balama retinde qoǵamdyq kólikti damytýǵa basymdyq berilip otyr.

«Bul – kúrdeli másele. Kepte­lis ekologııaǵa tikeleı áser etedi, sebebi kólikter aýaǵa taraıtyn zııandy zattardyń 60%-yn shyǵa­rady. Biz Shanhaı, London jáne Máskeý sekildi qalalardyń tájirıbesin zerdeledik. Máskeýde 2016 jyly jeke avtokólikti paıdalanýshylardyń úlesi 60% bolsa, búginde bul kórsetkish 30%-ǵa deıin tómendedi, al qalǵan 70% turǵyn qoǵamdyq kólikti paıdalanady. Máseleni sheshýdiń tıimdi jolynyń biri – jyldam júretin qoǵamdyq kólik baǵyttaryn damytý. Birinshiden, BRT jelilerin tez ári salystyrmaly túrde ońaı iske qosýǵa bolady. Sonymen qatar LRT jobasy da daıyndalyp jatyr, bul baǵyttar qatar júzege asyrylady», dedi Darhan Satybaldy.

Qala basshysy metronyń da­mýyna da jeke toqtaldy. Onyń aı­týynsha, qazirgi ýaqytta birqa­tar nysandy aıaqtaý merzim­deri qaıta qaralyp jatyr.

«Maýsym aıynda metroǵa bar­ǵa­nymda maǵan «Qalqaman» beke­tin aıaqtaýǵa 24 aı qajet delin­gen. Qazir bul jumystardy 8-9 aıda bitirý josparlanyp otyr. Mundaı jobalardy jedel júzege asyrý kerek. Kelesi jyly «Qalqaman» beketi men «Barlyq» bazary arasyndaǵy 5,3 shaqyrymdyq metro jelisiniń qurylysy bastalady. Sondaı-aq «Jibek joly» beketinen áýejaıǵa deıingi 14 shaqyrymdy qamtıtyn ekinshi jeli jobasy ázirlenip jatyr. Metro men qoǵamdyq kólik damymaı, qaladaǵy kólik keptelisi máselesin sheshý múmkin emes», dedi Darhan Satybaldy.

Brıfıng barysynda Darhan Satybaldy bilim berý, densaýlyq saqtaý, ınvestısııa, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý, ekolo­gııa, týrızm, jumyspen qamtý, má­denıet sekildi negizgi baǵyttardyń bárinde aýqymdy jobalar júzege asyp jatqanyn, aldaǵy ýaqytta bul bastamalar júıeli jalǵasyn tabatynyn jetkizdi.

ALMATY