Keıingi jyldary psevdoǵalymdar, balgerler, nýmerologtar, astrologtar t.b. qaptap, olarǵa adamdardyń aldanýy qoǵamdyq sıpat alyp otyr. Derekkózderge súıensek, 2024 jyly el turǵyndary ezoterıkaǵa 3 mıllıard teńgeden astam qarajat jumsaǵan. Halyq aldanyp, nege máseleler bolyp jatyr? Jalpylama tarqatyp kóreıik...
Qazirgi ýaqytta «damytamyn, jarq etkizemin, mol aqshaly qylamyn» dep aıtatyndar sańyraýqulaqsha qaptaǵan. Olar «aqsha jaýdyryp» jatqan joq. Shyn máninde, kerisinshe. Olarǵa halyq aqshasyn tógip, aldanyp jatyr.
Belgili zańger Nursultan Orynbekovtiń aıtýynsha, qazirgi zań alaıaqtyq faktisin ǵana qarastyrady, al jarnama qadaǵalanyp jatqan joq. Psevdoǵylymdarǵa jasalǵan jarnamany, balgerlerge, t.b. qatysty jarnamalardy zańmen retteý (onyń ishinde belgili bir shekteýler) qajet.
«Bizde monıtorıng jasalmaıdy. Zań bar, biraq ol alaıaqtyqqa ǵana qatysty. Qoǵam zańǵa súıenedi. Zań men tártip ornatamyz deıtin bolsaq, jarnama normalaryn retteý arqyly bálkim olardyń jolyn kesýge bolady», deıdi N.Orynbekov.
Psevdopraktıkter zańmen shektelmegenniń barlyǵyn «ruqsat nárse» dep oılaıdy. Jurtta da sondaı túsinik bar.
Alaıda, másele zańda ǵana emes. Másele halyqtyń saýattylyq deńgeıine de baılanysty. Kóp adamdar áli kúnge deıin «tez baıyp ketý» nemese «barlyq máselesin birden sheshý» degen sııaqty ıllıýzııalarǵa erip, psevdopraktıkterge júginedi. (Adamdardyń eshbiri áldebir tylsymmen emes, ǵylym-bilimmen, eńbekpen baıyǵan. Al, barlyq máseleler eshýaqytta birden sheshilmegen).
Iá, psevdoǵalymdar qutqarmaıdy. Sıqyrshylar járdemdespeıdi. Baqsy-balgerler jol ashpaıdy. Olardan adam logıkaǵa, bilimge, synı oılaýǵa súıene otyryp ózin-ózi qorǵaı alatyny anyq.
Májilis depýtaty Erkin Ábildiń pikirinshe, negizgi sebeptiń biri – bizde synı oılaý qalyptaspaǵan (synı oılaý Sovet kezeńinde de bolmaǵany málim).
«Qazirgi júıe de ony tolyq damyta almaı otyr. Ǵylym men psevdoǵylymdy ajyrata almaımyz», deıdi depýtat.
Jalǵan ilimderden qorǵana almaýdyń basty sebebiniń biri – aqparatqa syn kózben qaraýdyń joqtyǵynda bolsa kerek. Emosııalyq kúızelis, jaýapkershilikten qashý, tez shyǵatyn jol izdeý, mine osyndaı kóńil-kúı ahýaldary adamdardy, mysaly balgerge baryp, olarǵa ılanýǵa alyp keledi. Emosıonaldyq kúızelis kezinde adamnyń tabatyn eń jeńil joly «bireýge sený». Al sondaı jaǵdaıdaǵy adamdy balgerler men psevdoǵalymdar paıdalanady. Áleýmettik jeliniń fıltrlenbegen jarnamasy da sanany ýlap jatqany anyq.
Sıqyrshylar, tarologtar, nýmerologtar, astrologtar sııaqty qyzmet túrlerin ǵylymǵa jatqyzýǵa bolmaıdy. Olardy zańmen tolyq retteý múmkin bolmaǵandyqtan, aqparattyq-aǵartýshylyq jumystar jasalyp, psevdoǵylymdardyń jalǵandyǵy halyqqa túsindirilýi qajet. Sarapshylardyń aıtýynsha, mysaly, Reseıde Ǵylym akademııasy arnaıy komıssııa arqyly psevdoǵylymǵa qarsy kontent shyǵarǵan. Al Qazaqstannyń telearnalarynan nemese mınıstrlik tarapynan mundaı aqparattyq aǵartýshylyq jumystar júrgizilip jatqan joq.
Túıindeı aıtqanda, balgerliktiń, astrologııanyń, nýmerologııanyń, t.b. jarnamalaryna shekteý-retteý júrgizilse, monıtorıng jasalsa, ondaı uıymdardyń qarjy aınalymy esepke alynsa jáne mektep qabyrǵasynan bastap jalǵan ǵylymdardy taný ádisteri úıretilip synı oılaý qalyptastyrylsa, qoǵamǵa aqparattyq saýat júıeli túrde júrgizilse, atalǵan máseleler azaıar edi.
Iá, azaıar edi, tolyq joıý múmkin emes. О́ıtkeni áldebir negizsiz tylsymǵa sený adam balasynyń áýel bastan jaratylysynda bolǵandyqtan, jalǵan ilimderge ılanatyndar kez kelgen elde qaı zamanda da bolǵan. Al, jalǵan ilimdermen júıeli túrde kúresken elderde ondaılarǵa senetinderdiń sany azaıǵan.