Jumysshy mamandyqtar jyly bir rettik uran emes. Bul – eńbekke, kásipke, naqty iske degen kózqarasty qaıta tarazylaıtyn kezeń. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Joldaýynda eńbek adamdaryna degen qurmetti arttyra túsýimiz kerektigin aıryqsha atap ótken edi. Osy baǵytta naqty nátıjege qol jetkizip otyrǵan oqý oryndarynyń biri – Astanadaǵy Qaztutynýodaǵynyń joǵary kolledji.
Aýdıtorııadan – naryqqa
Kolledjde bilim berý dýaldy oqytý modeline negizdelgen. Iаǵnı oqýdyń 60 paıyzy praktıkaǵa, 40 paıyzy teorııaǵa baǵyttalǵan. Bul tásil ásirese marketıng, tamaqtandyrýdy uıymdastyrý, aspaz-kondıter mamandyqtarynda tolyq júzege asyp otyr. Stýdentter oqý barysynda-aq iri saýda jelilerinde, qoǵamdyq tamaqtandyrý oryndarynda tájirıbeden ótedi.
Kolledj dırektory Myrzabek Kújimovtiń aıtýynsha, kózqaras ózgermeı nátıje bolmaıdy.
«Shyndyǵynda, úı salatyn da, jol tóseıtin de, kólik jóndeıtin de, tamaq ázirleıtin de – osy jumysshy mamandar. Keıingi jyldary bul kásip ıeleri laıyqty baǵasyn almaı, marapat pen qurmetten tys qalyp keldi. Kópshilik ońaı ári tez baıyp ketetin mamandyqtarǵa umtyldy. Jumysshy mamandyqtar jyly osy kózqarasty ózgertti. Búginde memleket te, bilim salasy da, jumys berýshiler de bul baǵytqa aıryqsha kóńil bólip otyr. Eń basty ózgeris – jumys berýshilerdiń kózqarasy. Buryn kadr daıarlaý tek kolledjdiń mindeti dep qaralsa, qazir naryqqa qajetti mamandy birlese daıarlaý qajet ekeni aıqyndaldy», dedi ol.
Osy ustanym kolledjdiń kúndelikti jumysynan anyq kórinedi. Munda dýaldy oqytý qaǵıdasy qujat júzinde emes, stýdenttiń naqty óndiristik ortada shyńdalýyna baǵyttalǵan júıe retinde iske asyp jatyr.
Máselen, marketıng mamandyǵynda oqıtyn stýdentter iri saýda jelilerinde tájirıbeden ótedi. Olar kassada ǵana turmaıdy, taýardy qabyldaý, ornalastyrý, ótkizý, tutynýshymen jumys isteý, satylymdy taldaý sııaqty jumystarǵa aralasady. Biliktilik emtıhandary da kolledjde emes, sol kásiporyndardyń ózinde qabyldanady. Al tamaqtandyrý salasynda stýdentter zamanaýı aspazdyq zerthanalarda jumys isteıdi. Aspaz ben kondıterler tehnologııalyq karta jasap, taǵam daıyndap, ony áleýmettik seriktester aldynda qorǵaıdy. Bul – óndiristik ortaǵa barynsha jaqyn format. Degenmen dýaldy oqytý barlyq mamandyqta birdeı júzege asa bermeıdi. Dırektordyń aıtýynsha, esep jáne aýdıt, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý mamandyqtarynda praktıkadan ótý jaǵy kúrdeli. Bul – bir kolledjdiń ǵana emes, jalpy tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesiniń ortaq máselesi.
Biraq munda tájirıbeli praktık-mamandardyń sabaq bere alatyny kóńil qýantady. О́ndiriste 10 jyldan astam tájirıbesi bar mamannyń pedagogıkalyq bilimi bolmasa da kolledjde joǵary sanatpen sabaq bere alady. Bul sheshim stýdentterdiń sapaly ári paıdaly bilim alýyna jol ashady.
Sheberlikti meńgeredi
Kolledj bazasynda «Satýshy» jáne «Stýdent» oqý dúkenderi jumys isteıdi. Bul – shaǵyn kásiporynnyń tolyq modeli. Stýdentter jeke kásipkerlikti tirkeýdi, esepshot ashýdy, «Kaspi Pay» júıesimen jumys isteýdi, taýar alýdy, ústeme baǵa qoıýdy, kassalyq operasııa júrgizýdi, salyq tóleýdi úırenedi.
Dırektordyń ádisteme jónindegi orynbasary Aıjan Talǵatqyzynyń aıtýynsha, bul jerde basty maqsat – tabys tabý emes, tájirıbe qalyptastyrý.
«Stýdentter jeke kásip ashýǵa qajetti 20–25 negizgi quzyretti meńgeredi. JK tirkeýden bastap, ınventarızasııa, jalaqy esepteý, áleýmettik aýdarymdarǵa deıin bárin óz qolymen jasaıdy. Bul – aýdıtorııada úıretý múmkin emes daǵdylar», deıdi ol.
Sonymen qatar óz hobbıinen shaǵyn startap bastaǵan stýdentter de bar. Qoldan jasalǵan sabyn, áshekeı buıymdar, gúl kompozısııalary kolledj sheberhanalaryna qoıylǵan. Ata-analarmen kelisimshart jasalyp, bári zań aıasynda júrgiziledi.
Jumysshy mamandyqtar jyly aıasynda kolledj halyqaralyq áriptestikke de basymdyq berip otyr. Bıyl mamyr aıynda Túrkııanyń SAFA kompanııasymen kelisimshart jasalyp, 25 stýdent pen 1 pedagog alty aılyq óndiristik taǵylymdamadan ótýge joldama alǵan. Taǵylymdama barysynda stýdentter aı saıyn shamamen 250 myń teńge kóleminde jalaqy alady. Stýdentter aspaz, kondıter, óndiristik sehter boıynsha bólinip, naqty kásiporyndarda jumys isteıdi. Buǵan deıin kolledj stýdentteri Samarqandta, Ekaterınbýrgte tájirıbeden ótken. Al Túrkııadaǵy uzaqmerzimdi taǵylymdama – halyqaralyq yntymaqtastyqtyń jańa belesi bolmaq.
Aıta keteıik, kolledj túlekteriniń jumysqa ornalasý kórsetkishi 86 paıyz. Bul – jaı statıstıka emes, oqý úderisiniń eńbek naryǵymen tikeleı baılanysynyń nátıjesi. Ekinshi kýrstan bastap-aq stýdentterdiń bir bóligi ata-anasynyń ruqsatymen jumysqa ornalasady. Keıbiriniń aılyǵy 300 myń teńgege deıin jetedi. Al 18 jasqa tolǵandar jazǵy demalysta tolyqqandy eńbek etedi.
Maman turaqtylyǵy mańyzdy
Kolledj dırektory Myrzabek Kújimovtiń aıtýynsha, dýaldy oqytýdy keńeıtip, sapany turaqty ustaý úshin, eń aldymen, qarjylandyrý máselesin qaıta qaraý qajet. Qazirgi ýaqytta tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdaryndaǵy jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrýdyń ortasha mólsheri bir stýdentke jylyna shamamen 430 myń teńgeni ǵana quraıdy. Al balabaqshalarda bul kórsetkish 700 myń teńgege deıin jetse, mektepterde 800 myń teńgeden asady, joǵary oqý oryndarynda bir stýdentke 1 mln teńgeden joǵary qarjy qarastyrylǵan.
«Kolledjdegi oqý úderisi materıaldy kóp qajet etedi. Ásirese aspazdyq, kondıterlik, servıs, óndiristik baǵyttarda ónim, shıkizat, qural-jabdyq, qaýipsizdik talaptary degendeı shyǵyn kólemi joǵary. Qarjylandyrý tómen bolǵan jaǵdaıda sheberhanany jańartý, zerthanany kúsheıtý, zamanaýı qural alý sekildi jumystardyń qarqyny báseńdeıdi. Bul túptiń túbinde kadr daıarlaý sapasyna áser etpeı qoımaıdy», dedi ol.
Dırektor taǵy bir ózekti túıtkil retinde pedagogterdiń sanaty men biliktiligine baılanysty tólemderdiń tolyq oryndalmaı otyrǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, magıstratýrany támamdaǵan, tájirıbesi mol oqytýshylarǵa qarastyrylǵan ústemeaqynyń tolyq kólemde tólenbeýi kadr turaqtylyǵyna keri yqpal etedi.
«Bizge dál qazir óndiristi kórgen, praktıkalyq tájirıbesi bar, zamanaýı talapty biletin mamandardyń kolledjge kelip, turaqtap sabaq bergeni mańyzdy. Al oqytýshy eńbegi laıyqty yntalandyrylmasa, kadr tapshylyǵy tereńdeı beredi. Sondyqtan pedagogke tólenetin ústemeaqy máselesin retteý kerek», dedi Myrzabek Kújimov.