Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ótken jyly jasandy ıntellekt salasyna erekshe mán berdi. 2025 jyly qyrkúıek aıyndaǵy Joldaýynda naqty tapsyrmalar berip, JI-diń mańyzyn atap ótti. «Úkimet ekonomıkanyń barlyq salasyn jańǵyrtý úshin jappaı jasandy ıntellektini engizý qajet. Qazaqstandy básekege qabiletti el retinde damytamyz desek, jumysymyzdy jańasha tásilmen júrgizýimiz kerek», degen edi Prezıdent. Bul saladaǵy ótken jyly atqarylǵan isterdi gazettiń aldyńǵy sanynda jazǵan bolatynbyz. Bıyl da jasandy ıntellekt jáne sıfrlandyrý salasy qarqyndy damýyn toqtatpaq emes. 3 jyldyń ishinde tolyq sıfrly memleketke aınalý úshin alda IT eksportyn arttyrý, JI-di barlyq salaǵa engizý, barshaǵa qoljetimdi ekojúıe qalyptastyrý mindeti tur. Sondaı-aq JI-diń ıgiligin kórsetetin aýqymdy jobalar naryqqa shyǵarylmaq.
Júrgizýshisiz taksı
Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi bıyldan bastap elimizde júrgizýshisiz taksı jobasyn kezeń-kezeńimen iske asyrýdy josparlap otyr. Aldymen normatıvtik jáne tehnologııalyq pysyqtaý júrgizilip, odan keıin qanatqaqty rejimde iske qosý kózdelgen. Júrgizýshisiz taksı qalalyq mobıldilikti uzaqmerzimdi damytý strategııasynyń bir bóligi retinde qarastyrylady. Halyqaralyq zertteýlerge sáıkes, avtonomdy kólik tehnologııalary adam faktoryn azaıtý arqyly jol-kólik oqıǵalarynyń sanyn tómendetýge, kólik qozǵalysyn tıimdi basqarýǵa jáne halyqtyń túrli toptary úshin qoljetimdilikti arttyrýǵa múmkindik beredi. Sonymen birge mundaı sheshimder iri qalalarda ornyqty kólik júıesin qalyptastyrýdyń mańyzdy elementine aınalmaq. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi Sıfrlyq aktıvter jáne serpindi tehnologııalar komıtetiniń tóraǵasy Ǵızzat Baıtursynovtyń aıtýynsha, bul baǵytta eń aldymen qaýipsizdik pen jaýapkershilik máseleleri nazarda bolady.
«Biz úshin adam men algorıtmderdiń ózara árekettesýin aldyn ala pysyqtaý, sondaı-aq avtonomdy kóliktiń zańdy ári ashyq damýyna múmkindik beretin normatıvtik bazany daıyndaý mańyzdy. Avtonomdy taksı – tehnologııalar adam ıgiligine qyzmet etetin «aqyldy qala» ekojúıesiniń bir bóligi», dedi ol.
Al «Yandex Qazaqstan» avtonomdy kólik jobasyn aldymen qanatqaqty rejimde iske qospaq. Kompanııa basshysy Tımýr Shálekenovtiń sózinshe, Qanatqaqty kezeńde táýlik boıy dıspetcherlik baılanys, saparlardy saqtandyrý jáne jol jaǵdaıyn úzdiksiz baqylaıtyn jasandy ıntellektige negizdelgen basqarý júıesi qarastyrylǵan. Tájirıbe jınaqtalyp, júıeniń turaqtylyǵy dáleldengen saıyn qyzmet aýqymy birtindep keńeıtiledi.
Basym baǵyttar
Al eldegi iri IT ortalyq «Astana hub» bıyl kıberqaýipsizdik, ındýstrııalyq jáne óndiristik ınnovasııalar, densaýlyq saqtaý salalaryna baǵyttalǵan startap jobalarǵa basymdyq bermek. Ortalyq basshysy Maǵjan Mádıevtiń aıtýynsha, JI kúndelikti qoldanatyn quralǵa aınalýǵa tıis.
«Biz rezıdentterimizdiń tabysy aldaǵy ýaqytta da ósedi dep kútemiz, sonyń ishinde eksport túsimi artady degen úlken úmitimiz bar. Sonymen qatar álemdik naryqqa baǵyttalǵan, jasandy ıntellektige negizdelgen startaptar sany kóbeıedi degen senim bar. Qazirgi tańda biz úshin eń mańyzdy baǵyttar – kıberqaýipsizdik, ındýstrııalyq jáne óndiristik ınnovasııalar, sondaı-aq densaýlyq saqtaý salasynda jasandy ıntellektini keńinen engizý. JI bul salada tek qanatqaqty joba retinde emes, kúndelikti tájirıbede qoldanylatyn quralǵa aınalýǵa tıis. Osy baǵyttarda otandyq faýnderlerdiń nátıjege qol jetkizgenin qalaımyz. Bolashaǵy bar jobalar retinde «ZYPL AI», «Grand Mobile», «Alma» startaptaryn atap ótýge bolady. Bular – damý áleýeti joǵary, naryqta óz ornyn taba bastaǵan jobalar. Degenmen, aldaǵy ýaqytta jańa komandalar qarqyndy ósip, jaqsy nátıjege jetýi ábden múmkin. Mundaı jobalardyń paıda bolýy ekojúıeniń damyp kele jatqanyn kórsetedi. Baǵyt aıqyn, múmkindik bar. Endi bastysy – ıdeıany júıeli iske asyryp, naryq talabyna saı ósý», deıdi ol.
Qazaq tili – JI tili
Bıyl Ǵylym jáne joǵary bilim salasynda da sıfrlandyrý jumysy jetildirilmek. Vıse-mınıstr Dınara Rınatqyzynyń sózinshe, professor-oqytýshylar quramynyń jasandy ıntellekt quraldaryn meńgerýi mindetti normaǵa aınalyp, sertıfıkattaý rásimi jappaı engiziledi. Ýnıversıtetterdegi ákimshilik, oqý jáne akademııalyq úderisterdiń basym bóligi sıfrlyq formatta júzege asyp, sheshim qabyldaý derekterge negizdelgen analıtıka arqyly júrgiziledi.
«Ǵylym salasynda 2026 jyl sıfrlyq ǵylymı portaldyń tolyqqandy iske qosylýymen erekshelenbek. Ǵylymı-zertteý ınstıtýttary, zerthanalar men jobalar týraly barlyq derek bir júıege jınaqtalyp, ǵylymı qyzmetke qatysty memlekettik qyzmet tolyqtaı elektrondy formatta kórsetiledi. Ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy josparlaý, konkýrstyq irikteý, qarjylandyrý, monıtorıng pen esep berý jumystary tolyǵymen sıfrlyq formatqa kóship, ashyqtyq pen tıimdilik kúsheıtiledi. Bul ózgerister jas ǵalymdardyń ǵylymı jobalarǵa qatysýyn jeńildetip, ǵylymǵa kelýin yntalandyrýǵa baǵyttalady», deıdi vıse-mınıstr.
Sondaı-aq bıyl qazaq tiliniń ulttyq sózdik qory men ulttyq korpýsynyń mazmuny baıytylyp, biryńǵaı memlekettik platforma retinde jumys isteı bastaıdy. Eldegi barlyq sózdik, termınologııalyq bazalar men mátindik korpýs júıelenip, otandyq ázirleýshiler úshin ashyq derek kózine aınalady. Bul qazaq tilindegi avtomatty aýdarmany, mátin óńdeý men ıntellektýaldy agentterdi damytýǵa serpin berip, jasandy ıntellektini qazaq tilinde qoldaný aıasyn keńeıtedi.
Esepteý ınfraqurylymy baǵytynda 2026 jyly sýperkompıýterlik klasterlerdi bilim men ǵylym salasynda keńinen paıdalaný kózdelip otyr. Joǵary oqý oryndary men ǵylymı-zertteý ınstıtýttary úshin arnaıy tarıfter men jeńildetilgen qoljetimdilik tetikteri iske qosylyp, kúrdeli esepteýler men jasandy ıntellekt modelderin el ishinde damytýǵa múmkindik beriledi. Osylaısha, bıyl sıfrlyq saıasattyń sózden iske ótetin, derek, til, ınfraqurylym, kadr áleýetin bir arnaǵa toǵystyratyn kezeńi bolmaq.