Ekolog, ECO Network jobasynyń negizin qalaýshy Evgenıı Muhamedjanov tipti eń zamanaýı avtokólikterdiń ózi usaq dıspersti shańnyń kózi bolyp qala beretinin aıtty. «Kólik az bolsa, aýa taza bolady», dep sarapshy Almaty qalasy turǵyndaryn múmkindiginshe qoǵamdyq kólikke nemese velosıpedke otyrýǵa shaqyrdy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Naqty mysaldar
Ásirese, ortalyqta turatyndar kólikten múlde bas tarta alady. Almatynyń klımaty múmkindik beretindikten, kúndiz ortalyqtaǵy jumysty qoǵamdyq kólikpen nemese jaıaý bitirýge bolady. Alǵashqy bolyp jaýapkershilik pen ekosanany aýqatty azamattar men bıznes ókilderi kórsetýge tıis.
«Londonda jeke kólik qymbat ári yńǵaısyz, Dýbaıda júk kólikteri tek túnde júrýge ruqsat alady, al Beıjińde qatań sharalardyń arqasynda lastaný deńgeıi 55%-ǵa tómendedi. Bul qalalardyń barlyǵynda sapaly qoǵamdyq kólik júıesi quryldy», dep naqty mysaldar keltirdi E. Muhamedjanov.
Gazǵa kóshý
Al «Renessans plıýs» kompanııasynyń dırektory Áset Tazabekovtiń aıtýynsha, Almaty kóshelerinde kún saıyn 1 mıllıonnan astam avtokólik júredi, olardyń bir bóligi ekologııalyq talaptarǵa saı kelmeıdi. Lastanýdyń edáýir úlesin jylý elektr ortalyqtary, sonyń ishinde jylyna shamamen 39 myń tonna shyǵaryndy bóletin 1-JEO bar.
«Eger gazǵa kóshsek, shyǵaryndylardy jıyrma esege deıin azaıtýǵa bolady», dedi ol.
Balalar úshin óte qaýipti
Sondaı-aq, Qazaqstannyń ekologııalyq aýdıtorlar palatasy oqý ortalyǵynyń dırektory Raıdın Qasymovtyń aıtýynsha, shyqqanyna 12 jyldan asqan avtokólikterde ýyttylyq deńgeıi 84%-ǵa deıin artady, al bir ǵana aqaýly kólik lastaýshy zattyń túrine qaraı 6-14 ese kóp zııandy qaldyq shyǵarady.
«Almatyda mundaı kólikterdiń sany 80 myńǵa deıin jetýi múmkin, al olardyń qorshaǵan ortaǵa áseri 500 myńnan 1 mıllıonǵa deıin jaramdy kóliktiń úlesine teń bolýy múmkin», dedi R.Qasymov.
Shyǵarylatyn zattardyń qatarynda kómirtek totyǵy, kómirsýtekter, PM2.5 jáne PM10 bólshekteri, azot oksıdteri bar. Bul zattar ásirese, balalar úshin óte qaýipti.
«Avtoparkti jańartý men elektr kólikterin damytý – basym baǵytqa aınalýǵa tıis», dedi sarapshy.
Qalanyń bolashaǵy týraly oılaný
Kólik jáne ekologııa salasynyń sarapshysy Elena Erzakovıchtiń aıtýynsha, Almatyda tómen shyǵaryndylar aımaqtaryn engizý turǵyndardyń kólikpen júrý daǵdysyn ózgertýge kómektesedi.
«Bul jaı ǵana shekteý emes, qalanyń bolashaǵy týraly oılanýǵa berilgen múmkindik», deıdi maman.
Ol úsh negizgi qadamdy bólip kórsetti – qala ishinde qozǵalysty azaıtý (pandemııa kezindegideı), elektromobılder men qoǵamdyq kólikti damytý, kóliktiń qorshaǵan ortany azyraq lastaıtyn tehnologııalardy jetildirý.
«Keshendi tásil – uzaq jol, biraq ol qajet», deıdi E.Erzakovıch.