2026 jyl – el ǵylymy úshin aıtýly kezeńge aınalmaq. Memleket basshysy byltyr «Qytaı – Ortalyq Azııa» sammıtinde joǵary tehnologııalyq bolashaqqa qadam basýda adam kapıtaly, myqty kadrlyq áleýettiń qajettiligin atap ótti. Bul qadam ǵylym men tehnologııaǵa tyń serpin beredi.
Respýblıkada ǵylym salasyn qarjylandyrý sońǵy jyldary aıtarlyqtaı kórsetkishke jetti. Derekterge súıensek, sońǵy alty jylda ǵylymǵa bólingen qarjy 6 esege deıin ósip, 252,5 mlrd teńgeni quraǵan. Bıyl «2026–2028 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańǵa sáıkes bilim jáne ǵylym salasyna 901,7 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. Bul qarajat bilim berý sapasyn jaqsartý, daryndy jastardy qoldaý jáne ǵylymı ortalyqtardy damytýǵa baǵyttalmaq. Qarjynyń 588 mlrd teńgesi ǵylymı kadrlardy daıarlaý men ǵylymı zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq bul jumystarǵa jumsalady. Buǵan deıin jumystarǵa bólinetin qarjy kólemi tómen edi. Endigi kezekte el Úkimeti ǵylymdy damytýdyń 2029 jylǵa deıingi tujyrymdamasyna sáıkes, qarjylandyrý kólemin IJО́ 1 paıyzǵa jetkizýdi kózdep otyr. Osyǵan oraı óńirlerde bilim berýdiń qoljetimdiligi men sapasyn, ǵylymı zertteýlerdiń nátıjeligin arttyrý maqsatynda atalǵan tujyrymdamaǵa ózgeris engizildi. Onda atap kórsetilgendeı, basqarýdyń jańa modeli, qoldanbaly zertteýler men qorytyndylaryn kommersııalandyrý, ınfraqurylymdy sıfrlandyrý, zııatkerlik áleýetti basymdyqqa ıe salalardy damytý mańyzdy.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń Ǵylym komıteti 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan jas ǵalymdardy granttyq qarjylandyrýǵa sáıkes, ekologııa, qorshaǵan orta jáne tabıǵatty utymdy paıdalaný, energııa, ozyq materıaldar jáne kólik, ozyq óndiris, sıfrlyq jáne ǵaryshtyq tehnologııalar, eldiń zııatkerlik áleýeti, ómir jáne densaýlyq týraly ǵylym, agroónerkásiptik keshendi turaqty damytý, ulttyq qaýipsizdik jáne qorǵanys, bıologııalyq qaýipsizdik sııaqty ǵylymdy damytýdyń basym baǵyttaryn anyqtady. Vedomstvonyń maqsaty 2030 jylǵa deıin ǵalymdar sanyn arttyryp, zertteýler sapasyn kúsheıtý. Munymen qosa ınnovasııalar generasııasynyń tolyq sıklin qamtıtyn erekshe aımaq – ǵylymı qalashyqtar qurýdy kózdep otyr. Sondaı-aq ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar negizinde bızneske qoldaýdy eki esege, joǵary tehnologııalyq eksport kólemin 20 paıyzǵa arttyrý josparlanǵan.
El ǵylymyn damytý maqsatynda qabyldanǵan «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly», «Jasandy ıntellekt týraly» zańdar jasandy ıntellekt, bıomedısına, robottehnıka, kvantty tehnologııany damyta otyryp, elimizdiń ǵylymı-tehnologııalyq úrdiste aldyńǵy qatarly eldermen básekelestigin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Sońǵy jyldary ulttyq ǵylymdy damytýǵa aıtarlyqtaı qoldaý kórsetilip otyrǵanyn ǵylym salasyna salynǵan ınvestısııa, joǵary oqý oryndarynyń óndiris oshaqtarymen baılanysynyń damýy, elimizde shetel ýnıversıtetteri fılıaldarynyń ashylýynan kórinis beredi. Qazirgi tańda álemniń bedeldi joǵary oqý ornymen seriktestik ornap, 33 fılıaly ashyldy. Tehnologııa parkteri jáne ınjınırıng ortalyqtarynyń qurylýy ǵylymı kadrlyq áleýetti damytýda basymdyqqa ıe. Ulttyq Ǵylym akademııasynyń pármeni kúsheıip, qazirgi kezde ǵylymı zertteýler, óndiris, bıznes, halyqaralyq yqpaldastyǵyna qatysty mańyzdy jobalar iske asa bastady. 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrýdyń 113 ǵylymı-tehnıkalyq tapsyrysyna saraptama júrgizilgen. Ǵylymı zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumysty damytýda ǵalymdardyń aımaqtyq yqpaldastyǵyna da kóńil bólinbekshi.
Búginde elimizdegi joǵary oqý oryndarynda 30 myńnan astam shetel stýdenti bilim alyp jatyr. Al 2029 jylǵa qaraı stýdentter sanyn 100 myńǵa jetkizý kózdelip otyr. Úzdik túlekterimizdiń elde turaqtap qalýyna baılanysty jumyspen qamtý baǵdarlamasy da bıyl jańa sıpatta iske asqaly otyr. Prezıdent óz Joldaýynda ǵylym, bilim jáne ınnovasııa salasyn basqarý tásilderin ózara baılanystyrýdyń mańyzyna toqtalyp, «Ǵylym salasynda áli de memlekettiń úlesi basym ekeni. Biraq bıýdjet qarjysynyń qaıtarymy áli de shamaly bolyp tur. Jańa patentter, tehnologııalar men óndirister sııaqty kózge kórinetin naqty nátıje jetkilikti emes. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Ulttyq ǵylym akademııasymen birlesip, ǵylymı ınstıtýttar men joǵary oqý oryndaryn úılestirý isimen belsendi túrde aınalysýy kerek», degen bolatyn.
Ǵylym – ekonomıkasy damyǵan elderde ınnovasııalyq damýdyń qozǵaýshy kúshi. Ǵylymı zertteýler, zamanaýı ázirlemelerdiń 70 paıyzǵa jýyǵyna bıznes qoldaý kórsetedi. Osy oraıda Prezıdent tapsyrmasymen elimizde de jer qoınaýyn paıdalanýshy kompanııalardyń sol 1 paıyz qarjysyn ǵylymǵa aýdarý kózdelgen. Bıyl ǵylym salasy memleket, sondaı-aq óndiris tarapynan aıtarlyqtaı qoldaýǵa ıe bolmaq. Al onyń nátıjesi el ekonomıkasyna baǵyttalǵan ozyq zertteýler, ınnovasııalyq sheshimderden kórinis beredi.
ALMATY