“KENESARY-KÚNIMJAN”

Basqynshyǵa bas ımeı, halqym­nyń qaıtsem azattyǵyn qorǵap qalamyn dep búkil ómirin báıgege tik­ken ardaqty han, jaýjúrek ba­tyr Kenesarynyń taǵdyry kimniń de bolsa júregin shymyrlatpaı qoı­maıdy. Elim dep eńireýdiń, jur­tym dep tebirenýdiń úlgisi jaıly bir zamandary Muhtar Áýezov qa­lam tartsa, sol úrdisti qazir ta­lant­ty jazýshy Dýman Ramazan ár ja­nyrda jalǵastyryp keledi. Onyń “Kenesary-Kúnimjan” dramasy el­orda merekesine oraı Q.Qýanysh­ba­ev atyndaǵy qazaq mýzykalyq dra­ma teatrynda alǵash ret qoıyldy. Dramany sahnalaǵan – Qazaq­stan­nyń eńbek sińirgen qaıratkeri Bolat Uzaqov. Mundaǵy basty oqıǵa azattyq úshin kúresken Kenesary men Kú­nimjan arasyndaǵy shynaıy súıis­penshilikten bastalyp, arty bitis­pes daýǵa jalǵasady. Kúnimjan kór­kine aqyly saı, qazaqtyń erge bergisiz qyzy edi. Aqmolanyń aǵa sul­tany Qońyrqulja dáýletin pul­dap, qyzmetin qundap Kúnimjanǵa úsh úıir jylqy berip, úshinshi áıel­dikke ózine atastyrady. Osy tusta­ǵy Kenesary men Qońyr­qul­ja arasyndaǵy kelispeýshilikti patsha úkimetiniń qazaq jerindegi jan­daıshaptary tıimdi paıda­la­nyp, “jabaıylardy” bir-birine aı­dap salyp, qyrǵynǵa ushyratýdy kóz­deıdi. Biraq ádildik, ádilettilik jeńiske jetedi. Patshanyń ókilderi men Qońyrqulja sońynda halyq­tyń qaharyna ushyrap, birin-biri qurbandyqqa shalady. Osyndaı tragedııalyq kórinis­ter­di teatr ártisteri ádemi oınady. Táý­elsizdikke jetý jolynyń ońaı bolmaǵanyn, qanshama arystardyń, aıaýlylardyń sheıit bolǵanyn baıan­dap, sol jyldaǵy qaıyspas qaırat­kerlerdiń aýzymen aıtylatyn ult­tyq rýhty janıtyn sózder kórer­menderdi serpiltip qana qoımaı, ser­gitip, eldiktiń altyn dińgegin teń­seltpeı saqtaǵanda ǵana mynan­daı qııametti kúnderden aýlaq bo­latynyn sezip otyrdy. Kenesary beınesin somdaǵan Sy­rym Qashqabaevtyń, inisi Naý­ryzbaıdy beınelegen Janat Ospa­nov­tyń boılaryndaǵy jiger men qýat sol dáýirdiń qıly kezeńin, kú­res­kerler tulǵasyn kóz aldyńa ákeldi. Al Kúnimjan – Aınur Jetpisbaeva qazaqtyń qyzyna tán izet pen ınabat, sulýlyq pen sym­bat teń tú­sýimen erekshe este qal­dy. Qońyr­quljany beınelegen Jan­qaldybek Tólenbaevtyń pat­shanyń “oń kózi” sanalatyndarǵa ja­ıylyp tósek, ıilip jastyq bo­lyp, sultandyq jolda halqyn qan­sy­ratýǵa deıin baratyn sáti, Kú­nimjandy kórgen kezde tabanǵa tap­talýǵa ázir eken­di­gi – onyń búkil bol­mysyn aına­daǵydaı aıqyn­daı­dy. Sol sekildi Gorchakov, Karby­shev sekildi otar­laý­­shylardyń jen­­det­terin beıne­leý­de tyń qadam jasa­lypty. Buryn mundaı beıneler kóp jaǵdaıda qazaqtan asyp, sózi tasyp turatyn. Bul joly ondaı asqaqtyq kóp baı­qalmaıdy. Esesine ultymyzdyń bet beınesi, batyr tulǵalar alǵa shyq­qan. Bul pesa­nyń qundylyǵy da, jetistigi de osynda jatqan tárizdi. Súleımen MÁMET.