О́mir men ólim arbasqan alty saǵat

Medısına áleýeti

«Operasııa barysynda bir mezette eki kúrdeli hırýrgııalyq aralasý qatar oryndaldy: neırohırýrgter bas mıyndaǵy isikti alyp tastap, akýsher-gınekologter kesar tiligi arqyly sábıdi dúnıege ákeldi. Júktilik kezinde neırohırýrgııalyq dıag­nozben túsken áıelder arasynda ártúrli klınıkalyq jaǵdaılar kezdesedi. Ortalyq tájirıbesinde mundaı 26 jaǵdaı tirkelgen. Olardyń bir bóliginde júktiliktiń erte kezeńinde operasııa jasalyp, isik alyndy. Operasııadan keıin naýqastar júktiligin ári qaraı jalǵastyryp, belgilengen merzimge deıin jetkizip, ýaqytynda aman-esen bosanǵan. Sonymen qatar 17 jaǵdaıda naýqastar bosanǵannan keıingi kezeńde neırohırýrgııalyq em qabyldaǵan. Aıta ketý kerek, mundaı sımýltantty operasııa bizdiń ortalyqta alǵash ret 2008 jyly júrgizilgen. Ol kezde tuńǵyshyn kútip júrgen jas áıel arterıovenozdy malformasııa dıagnozymen aýyr jaǵdaıda, komaǵa túsip, ortalyqqa jetkizilgen edi. Naýqasqa shuǵyl túrde neırohırýrgııalyq operasııa jasalyp, bir mezette kesar tiligi arqyly bala dúnıege ákelingen. Búginde bul kisi – úsh balanyń anasy, baqytty otbasynyń uıytqysy. Atalǵan operasııalar joǵary kásibı biliktilikti, kópsalaly mamandardyń úılesimdi, jedel jumysyn talap etedi».

Bul – Astana qalasyndaǵy Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń baspasóz qyzmeti jarııalaǵan aqparat. Al biz 8 qańtarda kún kókjıekke tyrmysa órlep arqan boıy kóterilgende operasııa bólimine kirip, asa kúrdeli ahýaldy kózimizben kórdik.

Jaýapkershilik salmaǵy

«Qasqyr men jýrnalısti aıaǵy asyraıdy» deıtin tirkes bar. Sheraǵań qalam ustaǵan jýrnalıst qaýymdy «ar­qa­­la­ǵany – altyn, jegeni – jantaq» dep alqalap ótti. Kózben kórip, kóńilden ótkizip qaǵazǵa tókken jandy, nanymdy ári qonymdy bolatyny anyq. Osyny murat tutyp, sımýltantty operasııaǵa qaty­syp, kózben kórip jazýǵa usynys bildir­dik. Ortalyqtyń kireberisine syrt kıimdi tapsyrǵanda qatarymyz tolyǵyp úsheý boldyq. Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy halyqaralyq yntymaqtastyq jáne qoǵammen baılanys sektorynyń bas mamany Mıramgúl Jubanııazova Ult­tyq arna tilshisi men operator úsheý­miz­di ilestirip operasııa zalyna jol bas­tady. Aldymen qolymyzdy arnaıy suıyq­tyqpen jýyp-shaıyp, taǵy da kıim aýystyrdyq.

О́zgelerdi qaıdam, ózim dál sol mezet­te jaýapkershiliktiń salmaǵy arqa­ma batqanyn sezindim. Qazir munda soqyr­ishekti kesip alyp tastaıtyn, bol­masa kemikke bitken keseldi jonbaı­dy. Dál bizdiń kóz aldymyzda ana men ba­la­nyń ómiri úshin arpalys bas­talady. Bu­ǵan deıin 4 qyzdy ómirge ákelgen 33 jas­taǵy batyr ana operasııa tóseginde uıyq­tap jatyr. Birer sátte batyr ananyń qursaǵyn jaryp besinshi perzenti ja­ryq dúnıe esigin ashady. Odan keıin ýaqyt ut­tyrmaı Ulttyq neırohırýrgııa orta­lyǵynyń bilikti neırohırýrgteri naý­qastyń bas mıyndaǵy isikti sylyp tastaýǵa kirisedi.

«Keń dúnıe, tósińdi ash, men kelemin!»

Biz operasııa bólmesine jetkende Ana men bala ortalyǵynan kelgen akýsher-gınekologter bilekterin túrinip, operasııaǵa kirisip ketken eken. Tańǵy saǵat toǵyzdan eki mınýt syrǵyǵanda jaryq dúnıe esigin taǵy bir sábı ashty. О́mirge atustar keldi! Tórt ápkesiniń izinen erer balapandy akýsherler qundaqtap aldy da, edel-jedel tekserip, arnaıy qurylǵynyń ishine saldy. Birer sátten keıin náresteniń ińgálaǵany qulaǵymyzǵa shalyndy. «Oý, adamdar, men ómirge keldim. Anama aparyńdar meni» degendeı estildi perishteniń úni.

«Naýqasty júktiliktiń 34-35 aptasynda kesar tiligimen bosandyrdyq. Buǵan deıin tórt balasyn ózi bosanǵan eken. Besinshi sábıi qursaǵyna bitkennen keıin basynda isiktiń paıda bolǵany anyqtaldy. Shymkent qalasynan san­avıasııamen eldordadaǵy Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵyna jetkizildi. Arnaıy konsılıým ótkizilip, shuǵyl opera­sııa jasaý arqyly bosandyrýǵa sheshim qabyldadyq. Náresteniń jaǵdaıy qalypty, shala týǵandyqtan, birneshe kún Ana men bala ortalyǵynda bizdiń baqylaýymyzda bolady. Salmaǵy 2,5 kg, boıy 49 santımetr dep tirkeldi»,  dedi Ana men bala ortalyǵynyń jańa týǵan nárestelerdiń jansaqtaý bóliminiń dárigeri, neonatolog-reanımatolog Evgenııa Ahmedova.

Ol Neırohırýrgııa ortalyǵynyń basshy, mamandary quramynda akýsher-gınekologter, reanımatologter men neonatologter bar dárigerler komandasyn júktiligine 35 apta tolǵan, bas mı isigi dıag­nozy qoıylǵan áıelge operasııa jasaýǵa shaqyrǵanyn, eki operasııa bir mezgilde júrgizilgendikten de, jaýap­kershilik eselene túskenin málim etti.

«Jeke tájirıbemde buǵan deıin de osyndaı operasııalar boldy. Ulttyq kardıologııa ortalyǵyna da jıi baramyz. Sebebi ol jaqta júreginde aqaýy bar júkti áıelderge de operasııa jasalady. Son­dyqtan mundaı jaǵdaılar bizdiń orta­lyqta aragidik oryn alady», dedi E.Ahmedova.

Akýsher-gınekologterdiń bir toby edel-jedel basyp, arnaıy qurylǵynyń ishinde qundaqtaýly jatqan sábıdi Ana men bala ortalyǵyna alyp ketken soń operasııa zalyna qaıta kirdik. Bul kezde...

Mı ishindegi isik

Dáriger neırohırýrg Muratbek Tileýbergenov operasııa aldynda bizge naýqasqa qatysty az-kem suhbat berdi.

«Birneshe kún buryn ortalyqqa naýqasty jetkizdi. Shúıdesiniń sol jaq bó­liginde isik paıda bolǵandyǵy anyq­talǵan soń osynda jatqyzyldy. Isiktiń kólemi ulǵaıyp, ornalasqan aı­ma­ǵynda­ǵy mı bóligin óte qatty qysyp tur. Naýqas­tyń júktiligine 34-35 apta bol­ǵan­dyq­tan, Ana men bala orta­lyǵy­nyń akýsher-gınekologterimen tize qosyp eki, ıaǵnı sımýltantty operasııany bir mezette jasaýǵa sheshim qabyldadyq. Eń aldymen náresteni kesar tiligin jasap aman-esen bosandyrǵan soń, anasynyń basyna operasııa jasaımyz. Naýqas ortalyqqa jetkizilgennen keıin konsılıým ótkizilip, ortalyq basshysy Serik Aqsholaqov, bólim meńgerýshisi Nurjan Ryskeldıev, Serik Káribaev, akýsher-gınekolog Berik Uzaqbaıuly, náresteni qadaǵalap qaraıtyn neonatologtermen keńesip, sımýltantty operasııa jasaýǵa sheshim qabyldandy», degen Muratbek Abdiǵalıuly.

Buǵan deıin dál mundaı kórinisti kógildir ekrannan – fılmderden ǵana kórgendiki me, júregim shaılyqqandaı atqaqtap soǵa bastady. Tysqa shyǵyp ket­kim-aq keldi. Eger kirgen izimmen keri qaıt­sam birneshe saǵatqa sozylatyn, ómir men ólim arbasqan sátte, ora­san zor táýekelmen jankeshtilikke bara­tyn dárigerlerdiń eren eńbegin júregim­nen ótkize almas edim. «Táýekelge bel bý­dyń eken, Jaratqannan járdem surap naýqastyń janynda tur!» dedim ishteı kúbirlep degbirdi sabyrǵa jeńdire.

Jerge tyrs-tyrs tamǵan qandy dári­ger­ler dereý súrtip ala qoıady. Adam­nyń bas terisi astyndaǵy quıqasy munsha­lyq­ty qalyń bolar ma? Shamalap aıtqan­da jarty santımetrge jýyqtaıdy. Bas súıek­­tiń qattylyǵy trepan apparatymen ara­laǵanda ańǵaryldy. Áp-sátte ope­ra­sııa bólmesiniń ishin súıektiń kúı­gen ıisi alyp ketti. Bas súıekti kesip ashqan­nan keıin meniń dolbarym teriske shyq­ty. Isik mıdyń syrtyna jelimdene bitken shyǵar dep topshylaǵam. Joq, olaı bolmady. Merez suǵyna enip, mıdyń ishine keýlep alypty. Kún ótken saıyn ul­ǵaıyp jondana bergendikten basty qysa túsken. Mıdyń bul bóligi tirek-qımyl, kózdiń kórý qabiletine jaýap beredi.

Bilikti maman asqan eptilikpen mıdyń syrtqy qabatyndaǵy jamylǵysyn tilmes buryn qan saýlap ketpesin dep usaq tamyrlardy kúıdirip aldy. Odan keıin isikti sylyp tastaýǵa kiristi.

Poıyzda da, ushaqta da kindik kesken akýsher

– Siz kim bolasyz? – dedi tý syrtymnan shyqqan daýys. Jalt qarasam, aq halat kıgen dárigerlerdiń biri eken.

– Jýrnalıspin, osy úderiske arnaıy qatysyp, elimizde dál osyndaı asa kúrdeli operasııa jasalatynyn jarııa­laýǵa keldim. О́zińiz kimsiz?

 – Men akýshermin. Naýqasty bizdiń komanda kelip bosandyryp, náresteni Ana men bala ortalyǵyna alyp ketti. Qasymdaǵy áriptesim ekeýmiz operasııa aıaqtalǵansha baqylaý maqsatynda bóge­lip otyrmyz. – Barynsha ashyq-jarqyn áńgimeshil jan eken. Sambyrlap sóılep jatyr. – Buǵan deıin poıyzda aıaǵy aýyr kelinshekti bosandyrǵanym bar...

– Mássaǵan!

– Odan keıin ushaqta shetel azamatsha­synyń da balasyn aq sharby bulttyń ústinde ómirge ákelip, kindigin kestim. Endi mine operasııa tóseginde asa kúrde­li dıagnozben túsken kelinshekke de opera­sııany sátti jasadyq, – dedi. Aty-jó­nimizdi surasyp tanysqannan keıin álgi oqıǵalardyń jaı-japsaryn suradym.

2021 jyly akýsher Lýnara Erǵalıeva Astana qalasynan Oralǵa jetý úshin poıyzǵa otyrady. Almatydan shyqqan temirtaban kólik vagon toly jolaýshylardy terbetip dittegen baǵytta júıtkip bara jatady. Ár mamandyqtyń ózindik qıyndyǵy men qyzyǵy da qatar júredi. Poıyzda aıy-kúni jaqyndaǵan jas kelinshek te bolǵan eken. Qys mezgili bol­ǵandyqtan, vokzaldan júrerde jolse­rikter aıaǵy aýyr kelinshekti ańǵarmasa kerek. Áıtpese júktiliktiń dál mundaı merziminde jolaýshylap shyǵýǵa kóbine ruqsat etilmeıdi. Lýnaranyń aıtýyn­sha, jol-jónekeı álgi kelinshektiń tolǵaǵy qysyp, baıbalam bastalady. «Aıtolǵaqqa kórine gór» degen tilegi aqtal­maı, jas ananyń jatyryndaǵy náres­te jaryq álemge shyǵýǵa talpy­nyp bulqynady. Endigi toqtaıtyn stan­saǵa deıin áli saǵattan asa ýaqyt bar. Jolserikter bastap, jolaý­shylar qostap, barlyǵy da Jaratqanǵa jalbarynyp dárigerdiń kómeginen úmit kútedi. Alda tek táýekel tur. Jany mur­nynyń ushyna kelip, tolǵaǵy bezektetip qınal­ǵan jas ana. «Meniń aıtqanymdy bul­jyt­paı orynda!» deıdi qaıratyn boıy­na jıyp bilegin túringen akýsher jolaý­shyǵa. Kýpedegi basy artyq adamdy tambýrǵa shyǵaryp, ana men balanyń ómiri úshin arpalysty bastaıdy. Sút pisirim ýaqyt shamasynda shar etken sharananyń úni estiledi. Bári máre-sáre. Poıyzdyń meıramhanasynda sábıli bolǵan ákesi jolaýshylarǵa aqsarbas aıtyp, toıdy bastap ketedi. Keıin osy táýekeli úshin akýsher Lýnara Erǵalıeva «Jyl adamy» atalymyna ıe bolady.

Ekinshi oqıǵa araǵa úsh jyl salyp 2024 jyly bolǵan. Áýedegi dańǵyl jolyna túsken laınerdiń ishinde stıýardessa «Aramyzda dáriger bar ma? Shuǵyl kómek qajet» deıdi daýystap. Eshkim qozǵala qoımaıdy. Aqyry Lýnara naýqastyń jaǵdaıyn bilmekke jaqyndaı túsedi. Ishteı «aıaǵy aýyr bolmasa eken» dep tilep adymdaı basyp jaqyndap kelse... Júktilikpen tirkeýde turǵan jolaý­shy eken. Sheginerge jol joq, apatty jaǵdaıda shyǵatyn esiktiń mańyndaǵy keńdeý orynǵa jaıǵastyrady da, taǵy da táýekelge bel býyp aman-esen bosandyrady. Ushaqta týǵan náreste búginde aıaǵyn nyq basyp, «óziniń tilinde» shúldirlep júrgen bolar.

– Búgin operasııa tóseginde jaryq dúnıege ákelgen náresteni biz birneshe kún ortalyqta baqylaýda ustaımyz. Anasy aman-esen oıanyp, saýyqqan soń sábıiniń qasyna keledi, – dedi akýsher.

Syrttaı baqylap turǵannyń ózinde qajyryń qojyrap, beliń talyp, taba­nyńa kúsh túsip qıpaqtaı bastadym. Qı­my­lymdy baǵyp turǵan dárigerlerdiń biri oryndyq ákelip berdi. Al bul kezde Muratbek Tileýbergenov kólemi úlken isikti kertip-kertip alyp, tolyqtaı tazalap, mıdyń syrtqy qabatyn kókteı tigip jatty. Bas súıekti de dál ornyna qoıyp jıektep tikti. Polıglıkol, polılaktıd qyshqyldarynan jasalǵan, tinderdi biriktirgennen keıin aǵzada ydyraıtyn vıkrıl, sonymen qatar neırohırýrgııa, oftalmologııa men plastıkalyq hırýrgııada qoldanylatyn, tinderdi tartpaıtyn, deformasııaǵa tózimdi, tez úılese­tin polıpropılen jipterin qoldandy. Sońyra quıqany súıektiń betine ja­ýyp aınaldyra tigýdiń aıaǵyna jetkende operasııanyń altynshy saǵaty soǵyp jatty. Tapjylmaı esh kidirissiz tabandap turyp alty saǵattan astam ýaqyt operasııaǵa qatysyp, ana men balanyń ómiri úshin baryn salyp eńbek etken ujymnyń mańdaı teri qandaı marapatqa da, qurmetke de laıyq.

Esimiń kim, náreste?

Operasııadan keıin jansaqtaý bóli­­mine jetkizilgen naýqas birneshe saǵattan keıin oıandy. Aıaq-qoly qozǵalysqa keldi. Kú­dik, kúmánniń bulty ydyrap úmit shoǵy maz­daı tústi. Endi az kúnde ana men bala qaýy­shady. Qandaı erekshe sát!

Arada eki kún uzaǵanda Ulttyq neı­ro­hırýrgııa ortalyǵyna qaıyra bar­dyq. Maqsatymyz – batyr ananyń jaqyn­darymen tildesý. О́rekpigen kóńil­derin ornyna túsirip, operasııa­nyń sátti ótkenin aıtý. Aǵasy Rýslan Ahmedov Shymkent qalasynan kelip, qaryn­dasynyń tileýin tilep júr. Atalary ke­zinde Grýzııa­nyń Meshetı aımaǵynan Shymkent qalasyna kóshirilgen ahyska túrikteri eken.

«Ákem kolhozdyń shopyry boldy, anam baǵbanshylyqpen shuǵyldanyp, shalǵy tartyp, ketpen shapty. О́zimiz qazaq mektebinde oqydyq. Úıde bes aǵaıyn­­dymyz, kenjemiz osy Dılfýza qa­ryndasym. Dılfýza bala kúninen toma­ǵa-tuıyq, óz isine myǵym, baısaldy bolyp boıjetti. Uzatylyp, qudaı qos­qan jarymen shańyraq kóterdi. О́mir­ge tórt qyz ákeldi. Olar da inilerin qat­ty saǵynyp kútip júr. Ákem men sheshem qaryndasyma operasııa jasaıtyn kúnniń tańynda aýyz bekitip, Alladan medet tilep duǵasyn oqydy. Baýyrlarym da qatty ýaıymdady. Biraq men bárine birden eskerttim. «Operasııa sátti aıaqtalyp, dáriger neırohırýrgpen sóılesken soń ózim qońyraý shalamyn. Oǵan deıin mazalamańyzdar», dedim. O basta bes saǵat mólsherinde jasalady dep edi. Alty saǵattan asqanda ýaıymymyz kúsheıdi. Sabyrmen kúttik, bári ońtaıly boldy. Qaryndasym men jıenimniń ómiri úshin bar biliktiligin salyp, orasan jaýapkershilikpen operasııa jasaǵan dárigerler qaýymyna zor alǵys aıtamyn. Jıenimizdiń esimin dáriger neırohırýrgtiń qurmetine Muratbek qoısaq degen usynys aıttym. Qudalarymyzdyń ózderi de nemere­sine at qoıýǵa aqyldasyp jatyr», dedi R.Ahmedov.

Bes balanyń ákesi atanǵan Hanaly Súleımenov te tolqyp júr. Ekinshi qyzy Aıdana men asa kúrdeli operasııamen ómir­ge kelgen ulynyń týǵan kúni bir­deı bolmaq – ekeýi de 8 qańtarda dúnıege keldi.

«Kelinshegim balabaqshada dáriger bolyp qyzmet etedi. Basynda isik paı­da bolǵanyn bertinde ańǵardyq. О́ıt­keni qımyl-qozǵalysy baıaýlap, kórý qabileti de kemı bastady. Der kezin­de kómek kórsetip, shuǵyl operasııa jasa­ǵan dárigerlerge myń alǵys», dedi H.Súleımenov.

Astanaǵa tuńǵysh ret kelgen Hanaly Jolshybekulyna birer jyldan keıin otbasymen qydyryp kelýge jazsyn degen tilegimizdi aıtyp attandyq. Tu­ran dań­ǵylymen boılap, Ana men bala or­talyǵynan ótip kelemiz. Az kúnde ómir­degi eń qymbat jandy asyǵa kútip jatqan náresteniń ińgálaǵan úni esti­letindeı.