Yrysty óńir, berekeli aýdan

Qaımaǵy buzylmaǵan Qaratal

Áýelgi áńgimeni, qasıetti meken Qaratal óńirinen bastasaq. О́ıtkeni Jetisý jerindegi áýlıe-ámbıelerdiń kóbi osy topyraqta jatyr. Sodan da bolar, berekesi kelisken, órisi keń meken. Oblys qurylǵannan beri 70 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartylǵan. Sonyń 26 mlrd teńgeden astamy jeke­menshik sektordyń úlesine tıesili. Jalpy quny 8,6 mlrd teńgeni quraıtyn 18 joba iske asyp, 300-den astam adam tu­raq­ty jumyspen qamtylǵan. 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan ınvestısııalyq qorjynda 3,4 mlrd teńgelik 4 joba bar. Bul bas­tamalar taǵy elýden astam jańa jumys ornyn ashýǵa múm­kindik bermek. Búginde 1 mlrd teńgege jýyq qarjyǵa iske qo­syl­ǵan 8 kommersııalyq nysan aýdan ekonomıkasyna tyń ser­pin berip otyr. Aýdan ákimi Ulan Dosymbekov ónerkásip sa­la­synda toqyraý joq ekenin aıtady.

– Prezıdent Joldaýynda atap ótilgendeı, aýyl sharýashylyǵy – el ekonomıkasynyń strategııalyq salasy. Osy ustanym Qaratal aýdanyn­da naqty ispen bekip keledi. Jyl sa­ıyn­ agroónerkásip keshenin qoldaýǵa qomaqty qarjy baǵyttalyp, sharýa­lardyń eńbegine ekpin berip keledi. Bıyldyń ózinde ǵana memleket tarapynan jarty mlrd teńgeden astam qoldaý kórsetildi. Keıingi eki jylda aýdan sharýalary júzden asa aýyl sha­rýa­shylyǵy tehnıkasyn jańartyp, egis pen mal sharýashylyǵynda eńbek ónimdiligin arttyrdy. Bul – aýyldaǵy eńbek mádenıetiniń jańaryp, zaman talabyna saı beıimdelip kele jatqanyn kórsetedi, – deıdi aýdan basshysy.

Qant qyzylshasy – aýdan dıqan­darynyń negizgi tabys kóziniń biri. Bıyl 800 gektardan astam alqapqa egil­gen tátti túbirden 50 myń tonnaǵa deıin ónim alyndy. Jergilikti sharýa qojalyqtary Kóksý qant zaýytyna qajet shıkizattyń 20%-yn beredi. Aldaǵy jyldary egis kólemin arttyrý josparda tur. Col maqsatta paıdalanylmaı jatqan jerlerdi memleket menshigine qaıtarý jumystary júrgizilip jatyr. Keıingi jyldary 80 myń gektardan astam jer memleketke qaıtarylyp, onyń qomaqty bóligi konkýrs arqyly sharýalarǵa berilgen. Qalǵan alqaptar aýyl turǵyndarynyń ortaq mal jaıylymyna bekitilipti.

Odan bólek, qoǵamdyq jaıylym qory 90 myń gektardan asady, bul aýyldaǵy mal sharýashylyǵy úshin mańyz­dy resýrs. Sonymen qatar eldi meken tur­ǵyndaryna baý-baqsha ósirýge arnalǵan júzdegen gektar jer bólinip, halyqtyń ózin-ózi azyq-túlikpen qamtýyna múmkindik jasalǵan. Tipti sıfrlandyrýdyń nátıjesinde jer alý rásimderi burynǵydan da ashyq ári qoljetimdi bola túsken. Búginde kez kelgen azamat úıinen shyqpaı-aq elektrondy geoportal arqyly bos jer telimderin kórip, konkýrsqa qatysa alady. Aıta keteıik, jerdi kórkeıtýde sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný mańyzdy.

– Osy baǵytta sýarý júıeleri men kanaldardy qaıta jańǵyrtý jumystary birneshe kezeńmen júzege asyp jatyr. Júzdegen shaqyrym kanal tazartylyp, sý beketteri men bólgishter ornatyldy. Nátıjesinde, myńdaǵan gektar jer qaı­ta aınalymǵa enip, egis alqaptaryna sý jetkizý aıtarlyqtaı jaqsarýǵa tıis. Sonymen qatar sý únemdeý tehnologııalary qarqyndy engizilip jatyr. Qazir aýdan aýmaǵynda birneshe myń gektar jer tamshylatyp sýarý ádisterimen qamtylǵan. Bul – bolashaqqa baǵyttalǵan ekologııalyq ári ekonomıkalyq tıimdi qadam, – deıdi U.Dosymbekov.

Ákimniń aıtýynsha, turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyǵy salasyn­da da júıeli jumystar atqary­lyp jatyr. Qala men aýyldarda kóshe­ler jaryqtandyrylyp, jol­dar jón­delip, ınjenerlik ınfraqury­lym jańar­tylǵan. «Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda myńdaǵan túp aǵash otyr­ǵyzylyp, senbilikter uıymdastyrylǵan.

Aýdanda bilim, densaýlyq saqtaý salalaryna da erekshe kóńil bólinip otyr. Keıingi jyldary jańa oqý oryndary boı kóterip, birneshe mektep jóndeýden ótti. Máselen, Úshtóbe qalasynda jańa zamanǵa saı 30 oryndyq jataqhanasymen gýmmanıtarlyq kolledj, Panfılov atyndaǵy orta mektep jańadan sa­lyndy. 4 bilim oshaǵyna kúrdeli jóndeý, 8 mektepke aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. Sondaı-aq aýdandyq orta­lyq aýrýhana kúrdeli jóndeýden ótip, 10 jańa nysan ashylǵan. Degenmen eki salada da kadr tapshylyǵy áli de ózekti bolyp otyr.

Jazıraly Jarkent

Jarkent óńiri sóz bolǵanda, eń aldymen halyqaralyq mańyzy bar «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyq ortalyǵy oıǵa oralady. Memleket basshysy atap ótkendeı, bul nysan elder arasyndaǵy ekonomıkalyq yqpaldastyqty jańa deńgeıge kóteretin mańyzdy tetik sanalady. Osy strategııalyq baǵyt aıasynda «Jarkent – Qorǵas» respýblıkalyq avtojoly tolyq jańǵyrtylyp, paıda­lanýǵa berildi. Nátıjesinde, shekara­lyq aımaqtarǵa qatynaý burynǵydan áldeqaıda qolaıly bola tústi. Sonymen qatar Kónbe asýyndaǵy kópir men Kóktal aýylynan «Almaty – Qorǵas» tasjo­lyna shyǵatyn 15 shaqyrym jol tolyq jón­deldi. Budan bólek, Jar­kent, Áýlıeaǵash, Basqunshy eldi meken­derindegi segiz kóshede jóndeý jumys­tary atqarylyp jatyr. Basqunshy aýylyndaǵy eki kóshe tolyq aıaqtalǵan. Jarkent qalasy men Áýlıeaǵash aýylyndaǵy ishki kóshelerdi tegisteý bıyl tııanaqtalady.

Jetisý óńirinde ósiriletin júgeriniń shamamen 55%-y Panfılov aýdanyna tıesili. О́tken jyly 23,1 myń ga alqap­qa egilgen dándik júgeri tolyq jınalyp, 182,5 myń tonna ónim alyndy. Son­daı-aq qýattylyǵy jylyna 33 myń tonna bolatyn júgerini tereń óńdeıtin, eksportqa baǵyttalǵan jańa kásiporyn iske qosyldy.

– Ýádege saı, júgerige beriletin sýbsıdııa kólemi 10 teńgeden 12 teńgege artqan. Qazirde oblysta óndirilgen júgerini tórt kásiporyn qabyldaıdy: «Jarkent krahmal-sirne zaýyty», «AzııaAgroFýd», «Ýyz Maı Indastrı», «Astyq Halyq Ekspo» JShS-lary. «Jarkent krahmal-sirne zaýyty» óndiristik qýatyn 120 myń tonnadan 150 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtty. Sonymen qatar Jarkent qalasynda 1,8 mlrd teńge ınvestısııa esebinen táýligine 120 tonna júgeri óńdeıtin «Kazakhstan Yuzheng Trading» zaýyty iske qosyldy. О́ńdelgen ónim Qytaı, О́zbekstan, Iran elderine mal azyǵy retinde eksporttalady, – deıdi aýdan ákimi Marat Saǵymbek.

Aýdannyń taǵy bir áleýetti baǵyty – baý-baqsha sharýashylyǵy. Oblystaǵy baq alqaptarynyń 44%-dan astamy, 2,3 myń ga jer Panfılov aýdanynda ornalasqan. Munda jalpy syıymdylyǵy 8,5 myń tonna bolatyn 8 jemis saqtaý qoımasy bar. Sonymen qatar aýmaǵy 1 gektardy qamtıtyn «QazGeoTerm» jylyjaı kesheni jumys isteıdi. Jyl basynan beri aýdannyń agroónerkásip keshenine 1,9 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, kórsetkish 1,7 esege artty. Degenmen oblys ákimi óndirilgen ónimdi qaıta óńdeý úlesin arttyrý qajet­tigin atap ótip, taýarly sút, et, qus fermalaryn salý, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeıtin kásiporyndar ashý jóninde naqty tapsyrmalar júktedi. Oǵan qosa «Jarkent Frýkt» JShS qyzmetkerleriniń eńbekaqy máselesin jaqyn merzimde sheshý mindetteldi.

Memleket tarapynan kórsetilip otyrǵan qoldaýdyń nátıjesinde aýdan­ dıqandary «QazAgroQarjy» AQ arqy­ly 512 mln teńgege 28 birlik aýyl sha­rýa­shylyǵy tehnıkasyn satyp aldy. «Keń dala–2» baǵdarlamasy aıasynda ­31 sharýashylyqqa 394 mln teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe berildi.

– Panfılov aýdanynda gazdandy­rýǵa jatatyn 26 eldi meken bar. Búginde Jarkent qalasy tolyq tabıǵı gazǵa qosylǵan. Qalǵan 25 eldi mekenge qatysty jumystar jalǵasyp jatyr, olardyń 12-sinde qurylys aıaqtalǵan. Avat, Aqkent, Nádek aýyldaryna kógildir otyn jetkizildi. Jyl sońyna deıin aýdan eldi mekenderiniń teń jartysy gaz ıgiligin kóredi. Qalǵan 13 aýyl­da aýylishilik gaz taratý jelileri júr­gizi­ledi. Nátıjesinde, bıyl aýdan hal­qy­­nyń 85%-y tabıǵı gazǵa qol jetkizedi», ­– deıdi aýdan basshysy.

Keıingi jyldary Panfılov aýdanynda áleýmettik ınfraqurylymdy damytýǵa aıryqsha kóńil bólinip otyr. Densaýlyq saqtaý salasynda eki jyl ishinde 18 nysan boı kóterip, 3 mekeme kúrdeli jóndeýden ótti. Alys aýyldarǵa kelgen 17 jas dárigerge 135 mln teńge kóleminde kóterme járdemaqy berildi. Aýdannyń túrli eldi mekenderinde dárigerlik ambýlatorııalar, feldsherlik-akýsherlik, medısınalyq pýnktter salyndy. Sonymen qatar aýdandyq aýrýhananyń kúndizgi stasıonary jóndelip, negizgi ǵımaratty qalpyna keltirý men jańa blok salý jumystary bastaldy. Bul nysandar bıyl paıdalanýǵa beriledi.

– Materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý maqsatynda 2024–2025 jyldary aýdandyq aýrýhana men birqatar aýylǵa 6 sanıtarlyq avtokólik berilip, 13 zamanaýı medısınalyq qural jetkizildi. Bilim salasynda da oń ózgerister bar. Jarkent qalasynda 1 200 oryndyq jańa mektep salyndy, Taldy aýylynda 300 oryn­dyq mektep paıdalanýǵa berildi. Qa­zirde Suptaı aýylynda 120 oryndyq mek­teptiń qurylysy júrip jatyr. Máde­nıet, sport salasynda da jańa ny­­sandar el ıgiligine berildi. Turpan aýylyn­daǵy mádenıet úıi jóndelip, Úsh­aral, Kóktal aýyldarynda zamanaýı sport keshenderi ashyldy, deıdi aýdan ákimi.

О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha Panfılov aýdany oblystaǵy eń úzdik aýdan atandy. Bul mejege Qaratal aýdany da jaqyn tur. Qos aýdannyń ekonomıkasy ártaraptanyp, shaǵyn jáne orta bıznes damyp keledi.

Jetisý oblysy