Ishki ister mınıstrliginde alqa otyrysy ótip, onda ishki ister organdarynyń ótken jyldaǵy jedel qyzmetiniń qorytyndysy shyǵarylyp, aldaǵy kezeńge josparlanǵan basym mindetteri aıqyndaldy. Otyrysty ashqan Ishki ister mınıstri Erjan Sadenov ótken jyl quqyqtyq tártip pen qoǵamdyq qaýipsizdikti nyǵaıtýdaǵy mańyzdy kezeń bolǵanyn aıtty.
Mınıstr ótken jyl Memleket basshysy jarııalaǵan «Zań men Tártip» qaǵıdatyn nyǵaıtý kezeńi bolǵanyn atap ótti.
– Osy baǵytta mınıstrlikte Profılaktıka jyly jarııalanyp, bul jasalyp qoıǵan quqyq buzýshylyqtarǵa den qoıýdan buryn olardyń aldyn alýǵa basymdyq berýge múmkindik berdi. Júıeli profılaktıka óz tıimdiligin dáleldep, qylmystyń turaqty túrde tómendeýine septigin tıgizip otyr, – dedi E.Sadenov.
Júıeli profılaktıkalyq ári jedel jumystyń arqasynda byltyr elde qylmys sany 6 myńnan asa faktige azaıdy. Ásirese kisi óltirý, densaýlyqqa aýyr zııan keltirý, qaraqshylyq, tonaý, urlyq, buzaqylyq jáne basqa da aýyr, asa aýyr qylmystar boıynsha aıtarlyqtaı tómendeý baıqalǵan. Sondaı-aq qoǵamdyq oryndarda jáne kóshelerde jasalatyn qylmys sany azaıyp, qarý qoldaný arqyly jáne buryn sottalǵan adamdar tarapynan jasalatyn qaıtalama quqyq buzýshylyqtar tómendegen. Al qylmystyń barlyq túri boıynsha, onyń ishinde asa aýyr qylmystardy ashý deńgeıi 98%-ǵa deıin artypty.
Mınıstrliktiń alqa májilisinde ótken jyldary jasalǵan 2,7 myńnan asa qylmys ashylǵany aıtyldy. Bul qabyldanyp jatqan sharalardyń tıimdiligin jáne jazanyń bultartpastyǵyn qamtamasyz etý jolyndaǵy ishki ister organdarynyń ustanymyn kórsetedi. Byltyr polısııa izdeýde júrgen 1,6 myńnan asa qylmyskerdi ustapty. Sondaı-aq habar-osharsyz ketken 20 myńnan asa azamattyń júrgen jeri anyqtalyp, olar otbasylaryna qaıtaryldy. Jábirlenýshilerdiń quqyqtary qamtamasyz etilip, olarǵa keltirilgen zalal boıynsha shamamen 60 mlrd teńge óteldi. 17 mln-nan asa ákimshilik quqyq buzýshylyqtyń joly kesildi. Osylaısha, aýyr saldarǵa ákep soǵýy múmkin zań buzýshylyqtar erte kezeńde toqtatylypty. 9 myńnan asa bala men jasóspirim tálimgerlik, sport jáne profılaktıka baǵdarlamalarymen qamtylǵan. 23 myńnan asa júrgizýshi mas kúıde kólik basqarǵany úshin ustalyp, joldaǵy júzdegen qaıǵyly jaǵdaıdyń aldyn alý múmkin bolǵan.
Uıymdasqan jáne transulttyq qylmyspen kúresý jumysy aıtarlyqtaı kúsheıtilgen. Uıymdasqan qylmystyq toptardy qurý jáne basqarý faktileri boıynsha 78 qylmystyq is qozǵalǵan, onyń ishinde 10 is – transulttyq sıpatta. Qylmystyq qaýymdastyqtardyń 299 kóshbasshysy men qatysýshysy qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Zańsyz aınalymnan 2,5 myńnan asa qarý tárkilenipti.
Al esirtki qylmystaryna qarsy qabyldanǵan keshendi sharalardyń nátıjesinde, 31,7 tonna esirtki tárkilengen. Bul – 12 mln-nan asa bir rettik dozaǵa teń. 109 esirtki zerthanasy joıylǵan, onyń ishinde 13-i sıntetıkalyq esirtki óndirip kelgen. Buǵan qosa Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúrestiń 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary bekitilipti.
Kıberqylmyspen de kúres júıeli túrgizilip, 84,5 mln alaıaqtyq qońyraý buǵattalǵan. 13 call-ortalyq joıylǵan, al olardyń ishinde shetelde ornalasqandary da bar.
– «Dropperlik» faktileri boıynsha ınternet-alaıaqtaryna kómektesken adamdarǵa qatysty 56 qylmystyq is tergelip jatyr. Kıberqylmyspen kúres jónindegi BUU konvensııasyna qol qoıyldy, bul transshekaralyq sıfrlyq qylmystardy toqtatý salasynda halyqaralyq yntymaqtastyq múmkindikterin keńeıtedi. Qylmystyq-atqarý júıesi salasynda memlekettik-jeke seriktestik formaty aıasynda alǵash ret jańa kolonııa salyndy, – dedi Ishki ister mınıstri.
Jıyn barysynda IIM basshysy oblystyq jáne aýdandyq polısııa organdary jetekshileriniń esebin tyńdap, kemshilikterdi atap kórsetti jáne olardy joıý boıynsha naqty sharalar qabyldaýdy tapsyryp, jeke jaýapkershilik týraly eskertti.
Otyrysta osy jyl elimizde Prezıdenttiń bastamasymen Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııalanǵany aıtyldy. Mınıstr bul baǵyttyń IIM qyzmetiniń de aldaǵy jumysynda basymdyq bolatynyn atap ótti.
– Memleket basshysy atap ótkendeı, sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt memlekettik basqarýdyń tıimdiligin arttyrýdyń negizgi quralyna aınalýǵa tıis. IIM úshin bul qoǵamdyq qaýipsizdik pen quqyq tártibin qamtamasyz etýdiń jańa deńgeıine kóshý degendi bildiredi, – dedi E.Sadenov.
Mınıstrdiń aıtýynsha, IIM qurylymynda Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt departamenti qurylyp, quqyq qorǵaý salasynda ıntellektýaldy júıelerdi odan ári engizý sharalary qabyldanyp jatyr eken. Ulttyq beınemonıtorıng júıesin iske qosý aıasynda «Qaýipsiz qala» jobasyn damytýǵa, kósheler men qoǵamdyq oryndardaǵy qaýipsizdik deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan vıdeoanalıtıkalyq algorıtmder engizilip jatyr.
Sondaı-aq «Ortalyq – oblys – aýdan» qaǵıdasy boıynsha taldamalyq fýnksııalary bar jedel basqarý ortalyqtaryn qurý jumysy jalǵasyn taýyp keledi. Apparattyq-baǵdarlamalyq keshender men drondardy qoldaný keńeıtilip, bul jol-kólik oqıǵalarynda qaza tapqandar sanyn 10%-ǵa azaıtýǵa múmkindik beripti. Budan bólek, Ishki ister mınıstri qylmys deńgeıin tómendetý, quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý sharalaryn damytý men tereńdetý, qyzmetke sıfrlyq jáne ıntellektýaldy sheshimderdi belsendi engizý, azamattardyń ótinishterine jedel ári sapaly jaýap berý boıynsha birqatar naqty tapsyrma berdi.
Sonymen qatar E.Sadenov bıyl vedomstvolyq bilim sapasyn arttyrýǵa, azamattyq JOO-larmen birlesken baǵdarlamalardy damytýǵa, vedomstvolyq oqý oryndarynyń ınfraqurylymyn jańartýǵa jáne zamanaýı oqý praktıkalaryn engizýge kúsh salý qajettigin de basa aıtty. Eń bastysy quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly jaqynda qabyldanǵan zańdy iske asyrýǵa daıyn bolýdy tapsyrdy. Sol zańnyń saqtalýyn qamtamasyz etip, azamattardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaı otyryp, qoǵamdyq qaýipsizdikti turaqty túrde arttyrýǵa belsendi jáne aldyn ala áreket etýdiń naqty mindetterin aıqyndap berdi.