Túngi klýbtar tártipke baǵynbaı tur

Jedel jelige damyl joq

Byltyr qańtar-tamyz aılarynda «102» jedel arnasyna oıyn-saýyq oryndaryndaǵy quqyq buzýshylyqtarǵa qatysty 45 992 shaǵym túsken. Senat depýtattary atalǵan máselege qatysty dabyl qaǵyp, Úkimetke suraý tastady. Bir top senator qoǵamdyq tártiptiń osy tusy Prezıdenttiń Joldaýynda: «Zań men tártip, azamattardyń qaýipsizdigi jáne quqyqtyq tártip júıesine sıfrlyq tehnologııalardy engizý memlekettik saıasattyń basty qaǵıdatyna aınalýǵa tıis. Adamnyń ómiri men densaýlyǵy – eń qymbat qundylyq, memleket ony senimdi qorǵaýǵa mindetti», dep erekshe atap ótken qaǵıdatyna saı kelmeı turǵanyn aıtady. Olar túngi klýbtar men oıyn-saýyq oryndarynyń qyzmetinde áli de joǵary deńgeıdegi qaýiptiń saqtalyp otyrǵanyna alańdaıdy. Statıstıkaǵa súıensek, 8 aıda respýblıka boıynsha kelip túsken shaǵymdardyń 11 569-y Astana qalasynda tirkelgen. Onyń ishinde klýbtarda – 2 718, meıramhanalarda – 2 269, kafelerde – 6 582. Almaty qalasynda da dál osyndaı jaǵdaı (11 021) oryn alyp otyr. Bul kórsetkish basqa óńirlermen salystyrǵanda (Shymkentten – 2 ese (5 626), ShQO-nan – 4 ese (2 806), Qyzylorda oblysynan – 7 ese (1 557), Jambyl oblysynan – 8 ese (1 471), SQO-nan – 12 ese (947), Mańǵystaý oblysynan – 14 ese (833), Túrkistan oblysynan 20 ese (586) aıtarlyqtaı joǵary.

«Elordanyń «Amazon» klýbynda oryn alǵan rezonansty oqıǵany aıryqsha atap ótý qajet. Jeksenbige qaraǵan túni pyshaq qoldanylǵan janjal saldarynan 19 jastaǵy azamat qaza tapty. Kóptegen aıyppuldar men ákim­shilik hattamalarǵa qara­mas­tan, zań buzýshylyqtar jal­ǵasyp keledi. Áleýmettik jeli­lerde bul saladaǵy «kóleń­keli ekonomıkanyń» kórinisteri – zańsyz alkogol satý, salyqtan jaltarý, jekelegen oryndardy «qorǵaý» faktileri keńi­nen talqylanyp jatyr», delingen Úkimet basshysyna joldanǵan depý­tattyq saýalda.

Munyń sebebin senatorlar túngi klýbtardyń lısenzııa­la­nýy men qyzmetine jetkilikti baqylaýdyń bolmaýymen túsin­diredi. Sondaı-aq olardyń málim­deýinshe, qoǵamdyq tártip pen qaýipsizdik júıeli túrde buzylyp, mekeme ıelerine qoldanylatyn sanksııalar tıimsiz bolyp otyr. Buǵan qosa kóleńkeli ekonomıka men bıýdjetke túsetin salyqtar aıtarlyqtaı azaıǵan.

Halyqaralyq tájirıbege súıen­sek, Germanııada túngi klýb lısen­zııasy jyl saıyn jańar­tylyp otyrady, qaýipsizdik talaptary buzylǵan jaǵdaıda ol birden qaıtaryp alynady. Al Sıngapýrda klýbtardy polısııa beınebaqylaý arqyly onlaın-rejimde baqylaı alady, shý men tártipsizdikke jol bergen oryndar uzaq merzimge jabylady. BAÁ-de de (Dýbaı tájirıbesi) klýbtar qatań salyq­tyq, sıfrlyq baqylaýǵa alynyp, alkogol satý tek arnaıy lısenzııaǵa baılanysty júzege asyrylady.

Osy elderdegi tájirıbeni eskere otyryp, senatorlar Úkimetke zańnamalyq normatıvtik tolyq­ty­rýlar arqyly túngi klýbtar men barlardy lısenzııalaý talaptaryn kúsheıtip, mindetti qaýipsizdik standarttaryn (polı­sııaǵa onlaın qoljetimdi beıne­baqylaý, kúzet, órt dabyly, evakýasııalyq shyǵý joldary) engizýdi usyndy. Sondaı-aq mekeme ıeleriniń kelýshiler­diń ómiri men densaýlyǵyna jeke ja­ýapkershiligin bekitip, jumys ýaqyty men alkogol satýǵa baqy­laý júrgizýge shaqyrdy. Depý­tattar­dyń aıtýynsha, túngi klýbtar men barlardyń biryńǵaı memlekettik tizilimi qurylýǵa tıis, tekserýler men anyqtalǵan zań buzýshylyqtar týraly qoǵam bilip otyrýy qajet. Atalǵan nysandardyń qyzmetin ákimdik, ishki ister men tótenshe jaǵdaı mınıstrlikteri, salyq organdary baqylaýǵa alýy kerek. Bu­ǵan qosa sıfrlyq tehnologııalar ar­qyly monıtorıng júrgizilip, beı­nebaqylaý derekterin zań aıasyn­da onlaın berý, elektrondy lı­sen­zııalaý, salyq túsimderiniń avto­mat­tandyrylǵan esebi jasalýy shart.

Azamattardyń qaýipsizdigin qam­tamasyz etý memlekettiń konstı­týsııalyq paryzyn oryndaý ǵana emes, sonymen qatar qoǵam­nyń bılikke degen seniminiń bir sharty ekenin aıtady depýtattar.

Lısenzııalaý jemqorlyqty kúsheıtýi múmkin

Senatorlardyń kótergen máse­­­­lesine Úkimet basshysy lez­de ja­ýap berdi. Oljas Bektenov­tyń málimdemesine súıensek, qazir qoldanystaǵy zańnamada aza­mat­tardyń densaýlyǵyna zııan kel­tirip, qoǵamdyq tártip buzylǵan jaǵ­daılarda oıyn-saýyq oryndarynyń ıeleri Azamattyq kodeks (zııandy óteý bóliginde), Qylmystyq kodeks pen Ákimshilik quqyq buzýshy­lyq týraly kodekske sáıkes jaýap­kershilikke tartylady. Máselen, byltyr antıterror­lyq qorǵalý ta­laptaryn orynda­ma­ǵan 1 myńnan asa oıyn-saýyq ornynyń basshysy Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly ko­dekstiń 149-babymen ákim­shi­lik jaýapkershilikke tartylǵan. Sondaı-aq oıyn-saýyq oryndaryna barǵan 2 myń jasóspirim anyqtalyp, mekeme ıeleri zań aldynda jaýap bergen. Onyń ishinde quqyq buzýshylyqqa jol bergen 880, tynyshtyqty buzǵan 157 menshik ıesine ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Al jyl ishinde qaıtalama quqyq buzýshylyq jasa­ǵan 11 oıyn-saýyq ornynyń qyzmeti sot sheshimimen toqtatylǵan.

«Sonymen qatar qazir­ Májilis­te qara­lyp jat­qan «Quqyq buzý­shylyq­tardyń aldyn alý máse­leleri boıynsha» zań jobasy aıasynda jyl ishinde quqyq buzýshylyq jasaýǵa yqpal etetin sebepter men jaǵdaılardy joıý jóninde shara qoldanbaǵan tulǵalarǵa, sonyń ishin­de oıyn-saýyq oryndarynyń ıelerine ákimshilik jaýapkershilik engizý kózdelgen. Bul azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etpeı­tin oıyn-saýyq oryndarynyń ıelerine qatysty quqyqtyq yq­pal etý sharalaryn qoldanýǵa múm­kindik beredi. Qarjy mınıstr­ligi memlekettik baqylaý jáne alkogol ónimderiniń aınaly­myn jetildirý boıynsha shara­lardy ázirleý maqsatynda vedomstvoaralyq jumys tobyn qurdy», dep málimdedi Premer-mınıstr resmı jaýabynda.

Sonymen qatar «Ruqsattar jáne habarlamalar týraly» zań­ǵa sáıkes oıyn-saýyq oryn­darynyń ıeleri qyzmetin basta­ǵany týraly memlekettik organ­dardy mindetti túrde elek­trondyq úkimet portaly (egov.kz saıtynda) arqyly habardar etýge tıis, budan soń olar memlekettik elektrondyq ruqsat­tar men habarlamalar tizilimine engiziledi. Sondaı-aq memlekettik quqyqtyq statıstıka men arnaýly esepke alý salasyndaǵy ýákiletti organ oıyn-saýyq oryndaryna júrgiziletin tekserýlerdiń biryń­ǵaı tizilimin jasaıdy. Qazir múddeli mem­le­kettik organdar oıyn-saýyq oryn­darynda júrgizilgen tekserý­ler men anyqtalǵan buzý­shy­lyqtar týraly aqparatty ashyq qoljetimdi ornalastyrý máselesin qarastyryp jatyr.

Dese de, Úkimet basshysy «Saý­da qyzmetin retteý týraly» zańǵa sáıkes saýda qyzmetin júzege asyratyndar mekemeniń jumys rejimin, taýarlardyń assortımenti men baǵasyn derbes aıqyndaıtynyn málimdedi. Sondaı-aq oıyn-saýyq orynda­rynyń qyzmetin lısenzııalaý ınstıtýtyn engizý artyq ákimshilik kedergilerdiń paıda bolýyna, sybaılas jemqorlyqtyń artýyna alyp kelýi múmkin. Osy sebepti mundaı oryndardyń jumysyna quzyrly organdar shekteý qoıa almaıdy.

Ishki ister mınıstrligi byl­tyr maýsym aıynan bastap «EgovMobile» men ekinshi deń­geıdegi bankterdiń (Kaspi.kz, Halyk Bank) mobıldi qosymshala­ryn­­da «Zań jáne Tártip» jańa ser­vıs­ti iske qosty, onyń kómegi­men aza­mattar qoǵamdyq, jeke qaýip­sizdik, sondaı-aq quqyq tártibi máseleleri boıynsha shaǵymdar men ótinishterin joldaı alady.

IIM júrgizgen taldaýǵa súıen­­sek, 15 myń oıyn-saýyq orny­nyń ­ 193-iniń quqyq buzýshylyq qaýpi joǵary. Sol sebepti qoǵamdyq oryn­dar men adam kóp jınala­tyn jer­lerde, onyń ishinde oıyn-saýyq oryndary­nyń ma­ńyn­da beınebaqylaý kamera­lary orna­tylǵan. Osy kame­ra­lardyń kóme­gimen 9,3 myń qylmys pen 504,1 myń ákim­shilik quqyq buzýshylyq anyq­talǵan. Sondaı-aq quqyq buzý­shy­lyq qaýpi joǵary jerlerde polı­­sııa shaqyrýǵa arnal­ǵan dabyl túı­meleri ornatylyp ja­tyr, olar beınekamera, dına­­mık, mıkrofondarmen jab­dyq­talǵan. Al qalalardyń krı­mı­no­gendik ýchaskelerinde 209 sta­­sıonarlyq polısııa beketi orna­­lastyrylǵan. Úkimet basshy­sy­nyń málimdeýinshe, jalpy al­ǵanda, qabyl­danyp jatqan shara­lardyń nátı­jesinde oıyn-saýyq oryndaryn­da jasalǵan qylmys­tar sany 12 paıyzǵa (2,2 myńnan 1,9 myńǵa deıin) azaıǵan.