Tokıo konvensııasy maquldandy

JOO-nyń múmkindigi keńeıedi

Endi Qytaı, Japonııa, Koreıa, Aýstralııa, Jańa Zelandııa, Mońǵolııa, sondaı-aq aımaqtaǵy basqa elder Qazaqstannyń dıp­­­lom­­daryn moıyndaıdy. «Joǵa­ry bilim berý salasyndaǵy bilikti­likti taný týraly Azııa-Tynyq muhıty óńirlik konvensııasyn ratıfıkasııalaý týraly» zańdy talqylaǵan depýtattar bul qujat elimizdiń halyqaralyq arena­daǵy ustanymyn odan ári ny­ǵaı­typ, stýdentter men maman­dar­­dyń utqyrlyǵyn arttyrýǵa, eli­miz ben Ortalyq Azııanyń bilim berý júıeleriniń ıntegrasııasyn tereńdetýge yqpal etetinin aıtty.

– Qaralǵan qujat taraptar arasynda joǵary bilim berý sala­syndaǵy yntymaqtastyqty damy­týdy kózdeıdi. Atap aıtqanda, konvensııanyń ereje­leri oǵan qol qoıǵan elder arasynda bilik­tiliktiń ashyq, ýaqytyly baǵa­la­nýyn qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan. Zań oǵan múshe memleketter arasynda seriktestikti odan ári nyǵaıtýǵa, sondaı-aq elimizdiń bilim berý júıesiniń bedelin arttyrýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz, – dedi Senat tóraǵasy.

Tokıo konvensııasyna Aýǵanstan, Armenııa, Aýstralııa, Qytaı, Fıdjı, Qasıetti Taq, Japonııa, Mońǵolııa, Jańa Zelandııa, Koreıa Respýblıkasy, Reseı men Túrkııa kiredi.

Senator Ásem Rahmetovanyń málimdeýinshe, atalǵan zań ereje­leri konvensııaǵa qatysýshy elder­diń joǵary bilimge qatys­­ty biliktilikterdi taný jónin­degi ult­tyq aqparattyq ortalyq­tary­nyń aımaqtyq jelisine (APNNIC) kirýge múmkindik beredi. Atalǵan portal stýdentter men oqytýshylardyń fızıkalyq nemese vırtýaldy utqyrlyǵyn ilgeriletý úshin biliktilikterdi taný týraly aqparat usynady.

– Bul ortaq jeli arqyly sheteldik dıplomdardyń túpnusqalyǵyn rastaý, joǵary bilim berý júıesiniń sapasy men jumys isteýin qamtamasyz etý, sondaı-aq olardy taný rásimi úshin qajetti málimetterdi qamtamasyz etý máseleleri boıynsha jedel aqparat almasýǵa jaǵdaı jasa­lynǵan. Konvensııaǵa qosylý azamat­tary­myzdyń dıplomdary men bi­lik­tilikterin Azııa-Tynyq muhıty óńiri elderinde tanytýǵa, stý­dentter men oqytýshylar­dyń akademııalyq mobıldik múmkin­dikterin jeńildetýge, ulttyq bilim júıesiniń tartymdylyǵyn arttyrýǵa, azamattardyń shetelde kásibi boıynsha jumysqa ornalasýyna múmkindik beredi, – dedi Á.Rahmetova.

Depýtattyń aıtýynsha, zań­nyń teris saıası, quqyqtyq, qar­jy-eko­nomıkalyq, ózge de saldar­lary joq. Sondaı-aq pala­ta oty­rysynda Senattyń bir­qatar depýtaty «Qazaqstan Respýb­lı­kasyndaǵy saılaý týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń Konstı­tý­sııalyq zańyna ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zańynyń jobasy boıynsha Parla­ment palatalarynyń birles­ken ko­mıssııasynyń quram­yna saı­landy. Naqty aıtqanda, ko­mıs­sııa quramyna Senattan Kons­tıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tóraǵasy Nurlan Beknazarov, Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıtetiniń tóraǵasy Súıindik Aldashev, Kons­tıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń músheleri Naý­ryzbaı Baıqadamov pen Murat Qadyrbek saılandy. Son­daı-aq Nurlan Beknazarov qosym­sha baıandamashy bolyp belgilendi. 

Aýyl ákimderiniń júktemesi kóp

Otyrysta senator Bekbol Orynbasarov aýyldyq okrýgter bıýdjetteriniń jaı-kúıi men problemalary týraly Úkimetke depýtattyq saýal joldady. Depýtattyń aıtýynsha, aýyldyq okrýgterdiń bıýdjetteri áli de joǵary turǵan bıýdjetten beriletin transfertterge táýeldi bolyp otyr. Osylaısha, aýyldardyń damýyna qarjy jetispeıdi. Sondaı-aq senator qazir aýyl ákimderi 19 fýnksııa­ny atqaryp otyrǵanyn aıtty. Mindettemeler berilgen, alaıda naqty qarjy resýrstarymen bekitilmegen.

– Aýyldyq okrýg ákimderi qyzmetine tolyq fýnksıonaldyq taldaý  júrgizýdi jedeldetýdi, bıýdjettiń tórtinshi deńgeıiniń kiristerin retteý bóliginde jańa Bıýdjet jáne Salyq kodeksterin qoldanýǵa keshendi monıtorıng júrgizýdi qamtamasyz etýdi usy­namyz. Ekologııalyq tólem­der men tabıǵı resýrs alym­darynyń bir bóligin jergilikti jerlerge aýdarý qajet. Sondaı-aq az qonystanǵan, keleshegi joq eldi mekenderdi halyqtyń quqyqtary men múddelerin saqtaı otyryp, olardy kórshiles ákimshilikpen biriktirý kerek, – dedi senator.

Al Evgenıı Bolgert arbıtraj salasyndaǵy júıeli máse­leler men azamattardyń quqyq­tarynyń buzylyp jatqanyn alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, arbıtraj ınstıtýty daýlardy balamaly sheshýdiń jáne sottarǵa túsetin júktemeni azaıtýdyń tıimdi quraly retinde qurylǵan, alaıda is júzinde bul mehanızm azamattar men adal bıznestiń múddelerine nuqsan keltirip jatyr.

Senator keltirgen málimet­terge sáıkes, 2023–2025 jyldar­dyń ózinde sottarǵa arbıtraj sheshimderiniń kúshin joıý tý­raly 2 800-den asa ótinishhat tús­ken. Quqyq qoldaný tájirıbesine jasalǵan taldaý osy saladaǵy teris paıdalaný faktileriniń tym kóp ekenin kórsetip otyr. Sonymen qatar 2024 jyly nesıe boıynsha daýlardy arbıtrajda qaraýǵa tyıym salyn­ǵanyna qaramastan, senator azamattardyń basqa salalarda, sonyń ishinde rıeltorlyq qyz­metter men úlestik qurylys sala­synda áli de oryn alyp jat­qanyn aıtady. Osy oraıda depýtat arbıtrlerge qosymsha biliktilik talaptaryn engizýdi, taraptarǵa memlekettik sotqa júginý quqyǵyn bere otyryp, arbıtrlerge qarsylyq bildirý ınstıtýtyn kúsheıtýdi usyndy. 

Veterınarııany ǵylymı turǵydan damytý qajet

Depýtat Arman О́teǵulov Almatydaǵy veterınarııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda júrgizilip jatqan qurylys jumystaryn toqtatýǵa shaqyrdy. Ol ınstıtýtty «QazBioPharm» holdınginiń qurylymynan shyǵaryp, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń tikeleı qaraýyna berýdi usyndy. Depýtattyń aıtýynsha, Qazaq veterınarııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty birtutas ǵylymı-óndiristik keshen retinde saqtalýy qajet.

Sondaı-aq Ǵalıasqar Sary­baev memlekettik veterı­nar­lyq fýnksııalar naryqqa be­ril­meýge tıis dep málimdedi. Depý­tat zańnama deńgeıindegi quqyqtyq qaıshylyqtardy jo­ıyp, janýarlardyń asa qaýipti aýrýlarynyń aldyn alý, dıagnos­tıkasy men birdeılendirilýine qatysty fýnksııalardy jeke sektorǵa berýge bolmaıtyn memlekettiń aıryqsha quzyreti retinde qaıta bekitýdi talap etti.

Senator Gennadıı Shıpov­skıh tyıym salynǵan taýarlar, medısınalyq qyzmetter men ınves­tısııalyq jobalarmen qatar kúmándi jarnamalardy nası­hattaıtyn blogerler men ınf­lıýenserlerdi synǵa aldy. Az­a­mattardyń áleýmet­tik, qar­jylyq qaýipsizdigi­ne qaýip tón­dirmeı, balalardyń quqyq­taryn qorǵaý úshin depýtat kúmán­di kontent avtorlary­nyń jaýap­kershiligin zańnama­lyq turǵydan qatańdatý qajet ekenin aıtty.

Janna Asanova alkogol, esirtki men toksıkomanııa saldarynan mas kúıde bolǵandardy jeke zerthanalarda medısınalyq kýálandyrý júrgizýge ruqsat berýdi surady. Onyń aıtýynsha, mundaı zerthanalardyń keń ınfraqurylymy men zamanaýı tehnologııalary bar. Depýtat qazirgi kezde kýálandyrý isi ınfraqurylymy shekteýli, qajettilikke sáıkes kelmeıtin memlekettik medısınalyq uıymdarda júrgiziletinin alǵa tartty. Senator 2 mln-nan asa halqy bar Almaty qalasyn mysal­ǵa keltirdi. Memlekettik eki zert­hana ǵana jumys isteı­tin qalada mas kúıinde usta­lǵan azamattardy polısııa qyz­met­kerleri medısınalyq kýálan­dyrý úshin sol jerge jetkizýge mindetti. J.Asanovanyń aıtýyn­sha, qoldanystaǵy júıe sybaılas jemqorlyqqa jol beredi, sal­dary­nan nátıjelerdiń shynaıy­lyǵyna degen senimdi tómendetedi.

Aýdandyq baspasóz arhıvin saqtaýymyz kerek

Senator Bıbigúl Jeksenbaı barlyq oblystaǵy aýdandyq gazetterdiń arhıvterin túgendep, ondaǵy baspasóz arhıvterin saqtap, sıfrlandyrý qajet ekenin aıtty. Depýtat Úkimetke memlekettik arhıvterge berý jónindegi biryńǵaı ulttyq standart ázirleýdi usyndy. Depýtat keltirgen derekke sáıkes, eldegi 200-den asa aýdandyq jáne qalalyq gazettiń kóbi júz jyldan asa ýaqyt boıy shyǵyp keledi. Bul basylymdar aımaqtardyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý barysyn jazdy, jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń resmı sheshimderin jarııalady, eldi mekenderdiń kúndelikti ómirin kórsetti. Degenmen keıin­gi jyldary aýdandyq baspa­sóz muraǵattary júıeli prob­lemalarǵa tap boldy. Redak­sııalar jabylǵan nemese qaıta quryl­ǵan kezde muraǵattar joǵa­lyp nemese múldem joıylady. Eli­mizdegi 1930–2000 jyldarda shyq­qan aýdandyq gazetterdiń biryń­ǵaı sıfrlyq tizilimi men tolyq­qandy elektrondyq qory da joq.

– Barlyq oblys boıynsha aýdandyq jáne qalalyq gazetter arhıvterine tolyq ınventarızasııa júrgizip arhıvterdiń naqty sany, saqtalý jaǵdaıy, sıfr­lyq formattaǵy kólemi týraly resmı esep usyný qajet. AQSh pen Ulybrıtanııanyń úlgisinde elimizdiń Birtutas sıfrlyq aýdandyq baspasóz arhıvin qurý jóninde qanatqaqty jobany iske qosý kerek, – dedi senator.