Kólik kóbeıgen saıyn qaýip kúsheıip barady

Árıne, joldaǵy apattyń kóbeıýin polıseılerdiń nemquraıdylyǵymen ǵana baılanystyrǵanymyz durys emes. Munda faktor kóp. Kóbine júrgizýshilerdiń kinásinen bolyp jatady. Memleket basshysy jol-kólik apatynyń tek bizde ǵana emes, kóptegen el úshin óte ózekti másele bolyp otyrǵanyn jetkizdi. Al oǵan basty sebeptiń biri dep avtokóliktiń kóbeıýin atap ótti.

«Infraqurylym jetildirildi, baqylaý kúsheıdi. Aıyppuldy ósirý týraly sheshim de, eń aldymen, jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qabyldandy. Sonyń nátıjesinde ahýal jaqsaryp keledi, kólik apattarynan bolǵan adam ólimi 9,4 paıyzǵa azaıdy. Alaıda qoǵam jol erejesin saqtaýǵa nemquraıly qarasa, qolǵa alynǵan sharalardyń eshqaısysy tıisti nátıje bermeıdi. Túptep kelgende, júrgizýshiler qarapaıym, biraq óte mańyzdy talaptardy saqtamaǵandyqtan, jan túrshigerlik apattar bolyp jatady. Bul jaǵdaı kólik júrgizýshileriniń jol erejesin bilmeýiniń nemese ony bile tura elemeýiniń kesirinen oryn alady. Dál osyndaı jaýapsyz júrgizýshiler adam ólimine ákep soqtyratyn apattarǵa sebepker bolady», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent suhbatynda keıbir da­my­ǵan elderde kólik apattarynyń al­dyn alý úshin jańa tujyrymdama engi­zilip jat­qanyn jetkizdi. Soǵan sáıkes ár adam polısııa qyzmetkerlerine usta­lyp qalýdan qoryqqandyqtan emes, óziniń jáne basqa adamdardyń qaýipsizdigin oıla­ǵandyqtan, jol erejesin saq­taýǵa tıis ekenin atap ótti. Budan bó­lek, Memleket basshysy bul sala­ǵa jańa tehnologııalardy, sonyń ishinde álem bar yntasyn salyp otyr­ǵan jasandy ıntellektini keńi­nen engizgen jón ekenin aıtty.

Ásilinde, Prezıdent suhbatta aıt­qan­daı, byltyrǵy JKO saldarynan bolǵan adam shyǵyny azaıǵanymen, bul tóńirektegi jyl saıyn ósip kele jatqan jalpy statıstıka ońala qoıǵan joq. Bas prokýratýra Quqyq­tyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń resmı málimetine súıensek, keıingi bes jylda kórsetkish satylap ósip keledi. Máselen, 2021 jyly – 13 940, 2022 jyly – 14 834, 2023 jyly – 15 886, 2024 jyly – 31 597, al ótken jyly 36 146 jol-kólik oqıǵasy tirkelipti.

Komıtettiń eldegi jol apattarynan jaraqat alyp, jantásilim etken adamdar sanyna da kóz júgirtsek, jaǵdaı máz emes. 2021 jyly – 2 270 (zardap shekkender – 18 096), 2022 jyly – 2 425 (zardap shekkender – 19 135), 2023 jyly – 2 543 (zardap shekkender – 19 554), 2024 jyly – 2 579 (zardap shekkender – 40 873), al byltyr 2 330 (zardap shekkender – 49 220) adam qaza tapqan eken. Bir qýanar­lyǵy, byltyr qaza tapqandar sany azaıypty. Degenmen qalaı qýansaq ta, myńdaǵan adam ólimi báribir qýanyshyńdy sý sepkendeı basady.

Bul máselege Memleket basshysy 2024 jylǵy halyqqa arnaǵan «Ádi­letti Qazaqstan: zań men tár­tip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Joldaýynda da mán berip, tıisti vedomstvo basshylaryna tapsyrma júktegen. Otandastarymyzdyń kún saıyn jol ústinde qazaǵa ushyrap jatqanyn, tipti olardyń arasynda tutas otbasylar da bar ekenine qyn­jylys bildirgen Prezıdent júr­gi­zýshilerdi daıarlaý deńgeıiniń de tó­mendep ketkeni jasyryn emes eke­nin aıtty. Júrgizýshi kýáligin arnaıy oqymaı-aq alatyn jaıttar bar eke­nine toqtalǵan Memleket bas­shy­sy Úkimet, ákimder, Ishki ister mı­nıstrligi batyl qadam jasaýy kerek­tigin eskertip, depýtattar da bul máse­leni nazarda ustaýǵa tıis ekenine nazar aýdarǵan-dy.

Oqıǵalardyń basym bóligi negizi­nen júrgizýshilerdiń jolda júrý erejelerin saqtamaýdyń, olarda zańǵa moıynsuný minez-qulyq qaǵıdalary men daǵdylarynyń qalyptaspaýynyń, jastardyń jolda ushqalaqtap, zeıin­siz bolýynyń, mas kúıinde jolǵa shyǵý men jaıaý júrginshilerdiń de ruq­sat etilmegen kez kelgen tus­tan kese kóldeneń óte shyǵýynyń, qar­ly kúnderi joldyń durys tazalan­baýy­nyń, avtomobıl joldarynda kúni-túni maldyń mań-mań basyp, qaraýsyz júrýi­niń saldarynan ekenin kúndelik­ti jańalyqtardan kózimiz kórip, qulaǵymyz estip otyr.

Jýyrda alqa otyrysyn ótki­zip, ótken jyldyń jumysyn qorytyn­dylaǵan Ishki ister mınıstrligi biraz qylmystyń betin ashqanyn málim­dedi. Otyrysta mınıstr Erjan Sade­nov byltyr quqyqtyq tártip pen qoǵam­dyq qaýipsizdikti nyǵaıtýdyń mańyzdy kezeńi bolǵanyn atap ótti.

«О́tken jyl Memleket basshysy jarııalaǵan «Zań men Tártip» qaǵıdatyn nyǵaıtý kezeńi boldy. Osy baǵytta mınıstrlikte Pro­fılaktıka jyly jarııa­la­nyp, bul jasalyp qoıǵan quqyq buzý­shylyqtarǵa den qoıý­dan olar­dyń aldyn alýǵa basym­dyq berýge múmkindik týdy. Júıe­li profılaktıka óz tıimdiligin dálel­dep, qylmystyń turaqty túrde tómen­deýine septigin tıgizip keledi», dedi mınıstr E.Sadenov.

Mundaı oń kórsetkishter kóńi­limiz­di kónshitedi. Alaıda jol-kólik oqı­ǵa­syn qalaı azaıtýǵa bolady degen su­raq kún tártibinen áli de tús­peı­tin túri bar. Ádette quzyrly organ­dar kór­set­kish­terdiń oń dınamıka­syn aldyn ala qolǵa alynǵan profı­laktıkalyq jumystardyń nátıjesi dep túsin­diredi. Al ólim-jitimniń, ási­rese kólik apatta­rynyń kóbeıýin polı­seılerdiń qyra­ǵylyǵy men tynymsyz jumysynyń arqasynda kóp tirkeldi dep málimdep jatady. Múmkin solaı da shyǵar. Biraq qalaı bolǵan kúnde de, ózekti órter ókinishti faktiniń artyp bara jatqany janǵa batady.

Kólik salasyndaǵy sarapshy mamandar da, polıseıler de nesheme keńes berip, eskertýlerdi aıtýdaı-aq aıtyp keledi. Biraq tyńdar qulaq bol­maǵan soń, naqty nátıje eńse kóter­ter emes. Mamandar maksımaldy jyldamdyqty 5 paıyzǵa azaıt­qan jaǵdaıda, adam shyǵyny 30% kemıtinin aıtyp keledi. Mektepter men turǵyn úılerdiń mańynda jyldamdyqty 20 km/s deıin azaıtý qajet. Aldyńǵy oryn­dyqtaǵylar qaýipsizdik beldigin qol­dansa, adam shyǵynyn 50% azaıtaty­nyn zertteýler dáleldegen. Al artqy oryndyqta qaýipsizdik beldigin taǵý kisi ólimin 75%-ǵa deıin, sondaı-aq balalarǵa arnalǵan qaýipsizdik qu­rylǵylary olardyń jol-kólik oqıǵa­synan qaza tabýyn 54-80% deńgeıde boldyrmaıdy.

Oqıǵalar kezinde otandastarymyz eshbir ǵajaıyp jaǵdaılarda qaza taýyp jatqan joq. Sol baıaǵy jyl­damdyqty asyrý, mas kúıinde ról­ge otyrý, basyp ozý (manevr) ere­je­ni buzý, qarama-qarsy jolǵa shy­ǵyp ketý, jol qıylysy erejesin saq­ta­maý, qırap turǵan kóligimen jol­ǵa shyǵý, ara-qashyqtyqty saqta­maý, jol belgilerine baǵynbaý, adam tasý erejesin buzý, tipti jaıaý júrgin­shilerdiń de joldan ótý erejesin saqta­maýynyń arty orny tolmas adam shyǵynyn boldyryp otyr.

Prezıdent byltyrǵy Jol­daýyn­da aıtyp ótkendeı, árbir adam óz ómirine jáne aınalasyndaǵy adam­dardyń qaýipsizdigine jaýapty eke­nin sezinýge tıis. Al kólik júr­gizý má­denıetin búkil qoǵam bolyp qalyptas­tyrýymyz qajet.