Besjyldyqtyń bes kúni
«Qazaqstanda naqty jańǵyrtý mindetteri qoıylǵan jáne júzege asyrylýda. Bul eń aldymen bizdiń ekonomıkamyzdy údemeli ındýstrııalyq damytý mindetteri. Osy jónindegi baǵdarlamanyń aıasynda tórt jyldyń ishinde 780 kásiporyn iske qosylyp, 160 myń jumys orny quryldy. Bıylǵy jyly taǵy da 130 kásiporyn iske qosylady. Baǵdarlamany tolyq oryndaý Qazaqstanǵa jalpy quny 70 mıllıard dollar turatyn 950 kásiporyn men 250 myń jumys ornyn qurý múmkindigin beredi. Bul jospar naqty oryndalýda, qarjymen jáne resýrstarmen qamtamasyz etilgen. Osynyń nátıjesinde Qazaqstanda 250-den astam jańa ónim túrleri paıda bolady. Búgingi kúni qazaqstandyq ónimder álemniń 111 eline eksporttalýda». Nursultan NAZARBAEV, Qazaqstanda tirkelgen sheteldik dıplomatııalyq qyzmetter basshylarymen kezdesýdegi sózinen.DEREK PEN DÁIEK:
Qazaqstan álemdegi taýar eksporttaýshy elder arasynda 43-shi orynda tur. Qazaqstandaǵy eksport kólemi ishki jalpy ónimniń 37 paıyzyn quraıdy. Qazaqstan birqatar ónim túrlerin eksporttaýda jetekshi oryndarǵa shyqty. Ýran eksporttaýdan 1-orynǵa, un eksporttaýdan 2-orynǵa, munaı eksportynan 9-orynǵa, bıdaı eksportynan 10-orynǵa ıe boldy. Qazaqstan álemniń 119 eline ónim eksporttaıdy. Qazaqstandyq eksporttyń 57 paıyzy Eýropalyq odaqtyń (44,4 mıllıard dollar), 18 paıyzy álemniń basqa elderiniń (14,1 mıllıard dollar), 13 paıyzy Qytaıdyń (9,8 mıllıard dollar), 7 paıyzy Keden odaǵynyń (5,2 mıllıard dollar), 6 paıyzy TMD-nyń basqa elderiniń (4,6 mıllıard dollar) úlesine tıedi. Sonyń ishinde, shıkizat ónimderi negizinen alys shetelder men Qytaıǵa, óńdelgen ónimder Keden odaǵyna, Ortalyq Azııa, Kavkaz, Iran jáne Aýǵanstan elderine eksporttalýda. Qazaqstandyq kóptegen daıyn taýarlar úshin Keden odaǵy negizgi ótkizý rynogy bolyp tabylady. Aınalmaly temir saqınalardyń 95 paıyzy, mys symdardyń 93 paıyzy, akkýmýlıatorlardyń 85 paıyzy, metall qubyrlardyń 78 paıyzy, kondıterlik buıymdardyń 55 paıyzy, portlandsementtiń 49 paıyzy, transformatorlardyń 47 paıyzy osy rynokqa eksporttalýda. Qazaqstandyq eksport ónimderiniń nomenklatýrasy 2008 jylǵy 880-nen 2014 jyly 950-ge ósti. Qazaqstan astyǵy álemniń kóptegen elderine belgili brendtik ónimderdiń birine aınalýda. Birqatar elder onyń sapasyn joǵary baǵalap otyr. Qazaqstan astyǵynan jasalynǵan undy ózderinde shyǵatyn astyq unymen aralastyra otyryp, nan-toqash ónimderiniń sapasyn kóterý úshin paıdalanady. Indýstrııalandyrý baǵdarlamasy iske qosylǵannan beri qazaqstandyq eksporttardy jarnamalaý baǵytynda álemniń 14 elinde 31 kórme men jármeńkeler, basqa da saýda qyzmetteri uıymdastyryldy. 90-nan astam arnaýly sharalar ótkizildi. Oǵan 150-den astam otandyq kompanııalar qatysty. 60-tan astam otandyq kompanııanyń qatysýymen shetelderde 14 ulttyq stendter uıymdastyryldy.Qazaqstan eksporty
Otandyq ónim álem naryqtarynda
Indýstrııalandyrý kartasynyń aıasynda iske qosylǵan 100-ge jýyq óndiris orny óz ónimderin shetelderge eksporttaý ústinde. О́tken bes jyldyń ishinde bul kásiporyndardyń eksporttaǵan ónimderiniń qarjylaı kólemi 1 mıllıard dollar boldy. Qazaqstan birqatar elderdiń naryqtarynda jekelegen ónimderdiń negizgi jetkizýshi bolyp tabylady. Máselen, Qazaqstannyń munaı ónimderi О́zbekstan naryǵyn 100 paıyz, un ónimderi 99 paıyz, bıdaı jóninen 99 paıyz qamtamasyz etedi. Qyrǵyzstan naryǵyndaǵy jaǵdaı da osyǵan uqsas. Bul naryqqa Qazaqstan birden-bir bıdaı jetkizýshi. Sondaı-aq, osy naryqqa keletin munaı men gazdyń 95 paıyzy, unnyń 85 paıyzy, kondıterlik buıymdardyń 20 paıyzy qazaqstandyq ónimder bolyp tabylady. Túrikmenstan naryǵy barıı sýlfaty jóninde 98 paıyz, un boıynsha 85 paıyz, temir jol lokomotıvteri jóninde 47 paıyz Qazaqstanda shyǵarylǵan ónimdermen qamtamasyz etiledi. Atalǵan ónimder jóninde Tájikstan naryǵyndaǵy úlesimiz de osyndaı. Al Grýzııany azot tyńaıtqyshtarymen 56 paıyzǵa, makoron buıymdarymen 16,5 paıyzǵa, bıdaımen 11 paıyzǵa qamtamasyz etemiz. Tipti, alyp Qytaıdyń mys lıgatýralary naryǵyndaǵy Qazaqstan eksportynyń úlesi 81 paıyzǵa deıin jetip otyr. Sondaı-aq, bul eldiń rynogyna kelip túsetin ýrannyń 66 paıyzy, vısmýt pen odan jasalǵan buıymdardyń 40 paıyzy qazaqstandyq bolyp tabylady. Mine, osyndaı jetistikterge qol jetkizý úshin elimizdiń ishinde kóptegen sharalardyń júzege asyrylǵandyǵyn aıtýymyz kerek. Údemeli ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń aıasynda qazaqstandyq shıkizattyq emes eksporttardy yntalandyrýdyń ońtaıly júıesi qalyptastyryldy. Munda shetke ónim shyǵaratyn kompanııalarǵa servıstik jáne qarjylaı qoldaý kórsetýdiń amaldary qarastyrylǵan. Ár jyl saıyn otandyq eksporttaýshylardy qoldaý maqsatynda Qazaqstanda jáne shetelderde 100-den astam sharalar ótkiziledi. Kásiporyndar áleýetti naryqtarǵa ónim ótkizýge qajetti taldaý aqparattarymen qamtamasyz etiledi. Qazaqstandyq taýarlar úshin naryqtardan oryn alý joldary kórsetiledi. Álemniń ár shalǵaıynan iri satyp alýshylar men áriptester izdestiriledi. Qazaqstandyq óńdelgen ónimderdi syrtqy naryqtarda alǵa jyljytý úshin jarnamalaý, tanystyrý sharalary uıymdastyrylady. Eksporttaýshylardyń júıelik problemalaryn sheshý joldary da jalyqpaı izdestiriledi. Eksporttaýshylardy qoldaý baǵdarlamasynda negizgi nazar shaǵyn jáne orta bızneske aýdarylǵan. Mundaı óndirýshilerdiń qatary 2000-ǵa jýyqtasa olardyń 1500-i qoldaý memlekettik amaldarynyń kómegine súıenip úlgerdi. Baǵdarlamanyń geografııalyq aýmaǵy jyldan-jylǵa keńeıip keledi. Búgingi kúni ol 20-dan astam eldi qamtıdy. Olardyń arasynda Ortalyq Azııa, Kavkaz, Iran, Aýǵanstan, Qytaı, Ońtústik Shyǵys Azııa, Eýropa elderi jáne AQSh bar. Elimizde eksporttyq ónimderdi alǵa jyljytyp otyrý úshin tıisti mamandar ázirleý máselesi de oılastyrylǵan. Búgingi kúni 250 qazaqstandyq maman dál osy másele boıynsha arnaıy oqýlardan ótti. Eksporttaýshylar úshin arnaıy basylymdar turaqty túrde shyǵa bastady. Olar dál qazirgi kúni 30-dan astam basylymdar men oqý quraldaryn paıdalana alady. Álemniń 40-tan astam elderindegi naryq jaǵdaıy 86 taýar túri boıynsha turaqty túrde baqylaýǵa alynǵan. Olardaǵy jańalyqtar men ózgerister turaqty jarııalanyp otyrady. QR Syrtqy ister mınıstrligi qasynan Eksporttaýshylar Keńesi qurylǵan. Onda shetelderge taýarlar eksporttaıtyn nemese osy iske ázirlik júrgizýdegi otandyq kompanııalardyń atalǵan másele boıynsha problemalary jáne olardy sheshýdiń joldary qarastyrylady. Búgingi kúnge deıin bul keńestiń 10 májilisi, sondaı-aq, Almatyda О́ńirlik eksporttaýshylar keńesiniń 1 májilisi ótkizildi. 40-tan astam problemalardyń sheshý joldary qarastyryldy. Eksporttaýshylarǵa kórsetiletin qarjylaı qoldaý sharalary da aıtarlyqtaı. Olar óz ónimderin syrtqy naryqtarǵa alǵa jyljytqan kezde jumsaǵan shyǵyndarynyń 50 paıyzy óteledi. Máselen, taýarlyq belgilerin tirkeý, tıisti sertıfıkattar alý, shetelderde óz ókildikterin ustaý, sheteldik kórmelerge qatysý, ónimderin jarnamalaý, óz qyzmetkerlerin oqytý, veb-saıttaryn qurý, shetelderde marketıngtik zertteýler júrgizý shyǵyndary óteledi. Búgingi kúni 143 eksporttaýshynyń shyǵyndary 713 mıllıon teńgege ótelindi.Tabystar tarıhy
«Henkel Bautechnik Kazahstan» JShS qurǵaq qurylys qospalaryn shyǵarýmen shuǵyldanady. О́z ónimderin 2012 jyldan bastap eksportqa shyǵardy. «KAZNEX INVEST» AQ servıstik qoldaýynyń aıasynda О́zbekstandaǵy saýda sharasyna jáne Túrikmenstanda 2014 jyly ótken halyqaralyq kórmege qatysty. Qazirgi kúni bul fırma Tájikstanǵa, Qyrǵyzstanǵa, Túrikmenstanǵa jáne О́zbekstanǵa ónimder jóneltýde. Onyń jyldyq eksportynyń kólemi 5000 tonnany quraıdy. Aldaǵy ýaqytta osy atalǵan elderge eksport kólemin ulǵaıtý josparlary bar.
Shetelge ónim eksporttaýmen aınalysatyn taǵy bir fırma – «Alvı plıýs» JShS. Bul fırmanyń bir rettik paıdalanylatyn gıgıenalyq tazalyqqa arnalǵan ónimder shyǵaratyn ónerkásiptik zaýyty bar. Fırmanyń elimizdegi qyzmeti 2003 jyldan bastaý alady. Negizgi mekenjaıy Almaty qalasynda. Bul fırma birqatar jyldar boıy tehnologııany jaqsartý nátıjesinde eksporttyq ónimder shyǵarýǵa ázirlik jumystaryn júrgizip keldi. 2012 jyldan bastap ónimderin eksporttaı bastady. «KAZNEX INVEST» AQ servıstik qoldaý sharasynyń aıasynda Máskeý qalasynda 2013 jyldyń naýryz aıynda ótken halyqaralyq arnaýly «Interbythım» kórmesine qatysty. О́z ónimderin negizinen Reseıge eksporttaıdy. Sońǵy 2 jylda bul elge 877 921 dana ónim jóneltti. Odan 12,5 mıllıon teńgeniń kirisin qaratty.