Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qyzylorda qalasynda ótken Ulttyq quryltaıdyń besinshi otyrysynda birneshe mańyzdy bastama kóterdi. Sarapshylar Memleket basshysynyń saıası júıe men konstıtýsııalyq qurylymdy qaıta qurý týraly usynysy basty ári mańyzdy sheshim boldy degen pikir bildirip
Memleket basshysy qazirgi qos palataly parlamentten bir palataly júıege kóshirý ıdeıasyn alǵa tartyp, jańa qurylatyn Parlamentke «Quryltaı» degen tarıhı ataý berý qajet ekenin aıtty. Bul usynys Parlamenttiń jańa rólin eldik dástúrmen baılanystyrý maqsatynda jasalǵan. Osy kezeńde Parlament depýtattarynyń quzyretteri keńeımek. Prezıdent depýtattarǵa jańa ókilettikter berý, sonyń ishinde Joǵarǵy sot sýdıalaryn saılaýǵa qatysty keıbir quqyqtar berý kerektigin málimdedi.
Senat apparatynyń basshysy Maksım Spotkaı elimizdiń saıası júıesi túbegeıli transformasııasy kútip turǵanyn aıtady.
«Qasym-Jomart Toqaev jańa ulttyq parlamenttik modeldiń fýnksııalary men mindetterine naqty toqtaldy. Atap aıtqanda, Quryltaıda 8 komıtetten aspaıtyn qurylym qalyptastyrylyp, depýtattar sany 145 adamdy quraıdy, onyń ishinde 3 vıse-spıker bolady. Konstıtýsııalyq sottyń, Joǵary aýdıtorlyq palata men Ortalyq saılaý komıssııasynyń barlyq múshelerin taǵaıyndaý Quryltaıdyń kelisimimen ǵana júzege asyrylady. Joǵarǵy sottyń barlyq sýdıalary Prezıdenttiń usynýy boıynsha saılanady. Bul jańa Parlamenttiń shyn máninde yqpaldy ınstıtýtqa aınalýyna jáne júzege asyrylyp jatqan reformalar sheńberinde zań qabyldaý úderisiniń tıimdi ári sapaly bolýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi» deıdi M.Spotkaı.
Sonymen qatar Senat depýtaty Amangeldi Nuǵmanovtyń aıtýynsha, Prezıdent usynǵan ózgerister – qoǵamnyń ádiletti, ornyqty ári esep beretin memlekettik basqarýǵa degen naqty suranysynan týyndap otyr, dál qazirgi ýaqyt eldiń saıası jańǵyrýyndaǵy logıkalyq ári ýaqtyly kezeń.
«Parlamenttiń jańartylǵan formaty ókildikti kúsheıtip, bılik tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdikti qamtamasyz etedi, bul óz kezeginde qabyldanatyn sheshimderdiń sapasyn arttyrady», deıdi senator.
Al Prezıdent janyndaǵy QSZI Strategııalyq taldaý bóliminiń bas sarapshysy Gúlmıra Týkanova: «Jańa Parlament sapasynyń negizgi krıterııleri ashyqtyq pen ınklıýzıvtilik bolýǵa tıis», degen pikirin bildirdi. Sarapshynyń aıtýynsha, eger referendým barysynda oń sheshim qabyldansa, elde bir palataly Parlament bolady. Damyǵan demokratııalyq júıelerdiń negizgi sıpattamalary – ashyqtyq, esep berý jáne ınklıýzıvtilik. Sondyqtan bir palataly Parlament pen saıası júıede: sheshim qabyldaý úderisindegi ashyqtyq, depýtattar men olardyń saılaýshylary arasyndaǵy ózara árekettesý, múddelerdi bildirý jáne oǵan qoǵamnyń kópshiliginiń qatysýy sekildi qasıetterdi qamtamasyz etý mańyzdy.
«Bolashaq reformanyń dızaıny zańdar men túzetýlerdi qabyldaý úderisinde, zań shyǵarý bastamasy quqyǵynan bastap, saraptamalyq sholý, jumys toptaryn qurý, zań jobasyn daýysqa salý rásimine deıingi ashyqtyqty qamtamasyz etýi kerek. Sheshim qabyldaýdaǵy ashyqtyq, óz kezeginde, depýtattar men saıası partııalardyń óz saılaýshylarymen tıimdirek ózara árekettesýine yqpal etedi, sebebi bul úderistiń barlyq kezeńderin, sonyń ishinde olardyń usynystary men sheshimderin baqylaýǵa múmkindik beredi», deıdi sarapshy.
G.Týkanovanyń aıtýynsha, Parlamentti proporsıonaldy ókildik júıesi negizinde ǵana qurý usynylǵanyn eskersek, saıası partııalardyń ishki saılaýlaryn retteý máselesi týyndaıdy. Buǵan olardyń partııalyq tizimderin qalaı quratyny, tizimder ashyq bola ma, tizimderde bolý reti mańyzdy ma, sondaı-aq saılaý shegine jetken jaǵdaıda partııa músheleri arasynda oryndar qalaı bólinetini sekildi máseleler kiredi. Osy kezde saıası partııalardaǵy demokratııa men merıtokratııa qaǵıdattary erekshe mańyzdy.
«Qazaqstannyń praımerız tájirıbesi odan ári damýy múmkin. Sonymen qatar jańa Parlament azamattyq qoǵamnyń aqparatqa qoljetimdiligin, zań shyǵarý úderisine qatysýyn keńeıtýdi qamtamasyz etýi kerek. Muny qoǵamdyq tyńdaýlar, parlamenttik pikirtalastar men Parlamenttiń onlaın resýrstaryna qol jetkizý tetikteri arqyly jeńildetýge bolady», dep túıindedi sózin QSZI sarapshysy.
Sondaı-aq senator Amangeldi Nuǵmanov Quryltaıda aıtylǵan Prezıdenttiń Halyq keńesin qurý bastamasyna da toqtaldy. Onyń pikirinshe, Halyq keńesiniń máni erekshe. Bul – memleket pen qoǵam arasyndaǵy dıalogti ınstıtýsıonaldyq turǵyda bekitýge, azamattardyń strategııalyq sheshimderdi ázirleýge qatysýyn keńeıtip, «estıtin memleket» qaǵıdatyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan naqty qadam.
«Jalpy alǵanda, Quryltaıda aıtylǵan bastamalar Prezıdenttiń júıeli reformalar júrgizý, memlekettik egemendikti kúsheıtý, saıası jaýapkershilik pen ult birligin nyǵaıtý baǵytyndaǵy berik ustanymyn aıqyn kórsetedi. Bul – bir rettik sharalar emes, uzaqmerzimdi damý men azamattardyń senimine negizdelgen Jańa Qazaqstannyń tutas arhıtektýrasynyń ajyramas bóligi», deıdi A.Nuǵmanov.
Qysqasha aıtqanda, V Ulttyq quryltaıda eń basty másele saıası júıeni tereń reformalaý, Parlamenttiń qurylymyn ózgertý men jańa memlekettik ınstıtýttardy engizý boldy. Sonymen qatar qoǵamnyń moraldyq qundylyqtary men azamattardyń teń quqyqtaryna da nazar aýdaryldy.