Joǵary bilimge JI-di engizý neni ózgertedi?

Jıynda  Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń orynbasary Gúlzat Kóbenova joǵary bilim júıesindegi negizgi ózgerister týraly keńinen tarqatty. Onyń baıandaýynsha, qazirgi tańda elimizde 127 joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý uıymy 8,5 myńnan asa baǵdarlamasy boıynsha kadr daıarlaıdy. Keıingi bir jylda baǵdarlamalardyń 85%-y kásibı standarttarǵa saı jańartylǵan.

«Jedel tehnologııalyq jáne ekono­mıkalyq ózgerister jaǵdaıynda bilim júıesi men eńbek naryǵynyń naqty qajettilikteri arasyndaǵy turaqty sáı­kestikti saqtaý mańyzdy. Osy maqsatta kadr daıarlaýdy ekonomıka men óńirlik damý qajettilikterimen júıeli boljaý jáne úılestirý quraly retinde Jańa mamandyqtar atlasy ázirlendi. Atlas – jaı anyqtamalyq emes, navıgasııalyq qural: ol – qandaı mamandyqtardyń paıda bolyp jatqanyn, transformasııalanatynyn nemese joıylyp bara jatqanyn kórsetedi. Álemde mundaı quraldardy EO, Sıngapýr jáne Kanada kásiptik baǵdar berý jáne bilim berýdi josparlaý úshin qoldanady. Buǵan qosa, biz basshylyqqa alǵan halyqaralyq zertteýler JI jumyspen qamtýdy tikeleı qysqartpaıtynyn, biraq eńbek mazmunyn ózgertetinin kórsetti. Taldaý aıqyndaǵandaı, iri bıznes sıfrlandyrýǵa, avtomattandyrýǵa jáne JI-di engizýge daıyn. Olar qazirdiń ózinde ishki zertteý ortalyqtaryn, derekter bazasy keńselerin quryp, mashınalyq oqytýdy engizip jatyr. Sondaı-aq AI-mamandaryna, data-analıtıkterge, sıfrlyq arhıtektorlarǵa, tehnologııalyq úderisterdi avtomattandyrý ınjenerlerine degen suranysty arttyryp otyr», dedi vıse-mınıstr.

G.Kóbenovanyń aıtýynsha, osyǵan oraı búginde 95 joǵary oqý orny jasandy ıntellekt boıynsha pán­derdi engizdi. JI qazir kezindegi kompıýter­lik daǵdylar sııaqty bazalyq bilimge aınaldy. Sondaı-aq JI, ınjınırıng jáne JI sıfrlyq tehno­lo­gııalary boıynsha jańa bilim baǵ­dar­lamalaryna saı boıynsha daıarlaý bas­taldy. 30 joǵary oqý orny JI bo­ıynsha 42 bilim baǵdarlamasyn engizdi, olardyń qatarynda: «Qoldanbaly JI», «JI ınjenerııasy jáne blokcheın», «Medısınadaǵy JI» jáne t.b. bar. Onda ba­kalavrıat, magıstratýra jáne doktoran­týrada 2 815 stýdent bilim alyp júr.

«2025 jylǵy 6 qarashadaǵy «OpenAI» kompanııasymen kelisim aıasynda mektepter men joǵary oqý oryndarynyń 165 000 pedagogine tegin lısenzııalar beriledi. Bul pedagogterge kúndelikti tapsyrmalardy avtomattandyrýǵa (esepter daıyndaý, tapsyrmalardy tekserý), stýdentter úshin oqý josparlary men materıaldaryn derbestendirýge, derekterdi taldaý jáne qujattardy túıindeýdiń ozyq fýnksııalaryn paıdalanýǵa, óz kýrstary úshin kastomızasııalanǵan AI-assıstentter men chat-bottar qurýǵa múmkindik beredi. «AI Sana» baǵdarlamasy aıasynda «Coursera» jasandy ıntellekt boıynsha daıarlaýdyń bazalyq platformasy retinde paıdalanylady. 2025 jyly 98 044 bilim alýshy 109 987 sertıfıkat aldy, onyń ishinde JI boıynsha negizgi kýrstar bar. Búginde 668 myńnan asa stýdent JI boıynsha kýrstardan ótti. Baǵdarlama JI-saýattylyqty jáne praktıkalyq sıfrlyq daǵdylardy jappaı qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Qazir ekinshi kezeńdi iske qosý sharalary bastaldy. Bul kezeńde 100 stýdent oqytylady, irikteý olardyń jobalyq ıdeıalaryn eskere otyryp júrgiziledi», dedi spıker.

Baspasóz máslıhatynda aıtylǵandaı, sıfrlyq memleketke kóshý kezinde sıfrlandyrý jáne JI-di engizý úshin joǵary bilikti kadrlar qajet. Osy máseleni sheshý úshin mınıstrlik jasandy ıntellekt salasynda kadr daıarlaýǵa 12 sheteldik joǵary oqý ornyn tartty. Máselen, Seýl tehnıkalyq ýnıversıtetimen birlesip, Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıteti bazasynda JI jáne ınformatıka joǵary mektebi ashyldy. Q.Sátbaev atyndaǵy QazUTZÝ bazasynda «City University of Hong Kong» fılıa­ly (jasandy ıntellekt boıynsha qos dıplomdy baǵdarlamalar) jáne basqalary ashyldy. Úsh «Lý Ban sheberhanasyn» qurý qolǵa alyndy. Olardyń Qazaqstan úshin mańyzdy – elimizdiń ekonomıkasynyń asa mańyzdy salalary (avtopılotty avtokólikter, elektromobılder, jasandy ıntellekt, halyqaralyq logıstıka) úshin ınjenerlik-tehnıkalyq kadr daıar­laýdy kúsheıtedi.

«Memleket basshysynyń tapsyrmasy jáne Joǵary bilim men ǵylymdy da­mytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn iske asyrý aıasynda elimizde jetekshi sheteldik joǵary oqý oryndarynyń fılıaldaryn ashý boıynsha júıeli jumys júrgizilip jatyr. Búginde ártúrli formattaǵy 40 strategııalyq seriktestike qol jetkizdik, onyń ishinde 33-i – sheteldik ýnıversıtetterdiń fılıaldary. Bul – jastarymyzǵa elden shyqpaı-aq álemdik deńgeıdegi sapaly bilim alýyna jasalǵan jaǵdaı. Fılıaldardy ashý óńirlik erekshelikterdi eskere otyryp jáne negizinen tehnıkalyq baǵyttar boıynsha iske asyrylady. Osy kúni elimizde 35 myń sheteldik stýdent bilim alyp júr. 2029 jylǵa qaraı sheteldik stýdentter sanyn 100 000 adamǵa deıin ulǵaıtý josparlanǵan. Qazirdiń ózinde Azııadan kelgen stýdentter sany alǵash ret TMD elderinen kelgen stýdentter sa­nynan asyp tústi. Qazaqstanǵa she­tel­dik stýdentterdi tartý maqsatynda ha­lyq­aralyq kórmeler men forýmdardy ót­kizýdi kózdeıtin «Study in Kazakhstan» aqparattyq naýqany júrgiziledi. Byl­tyr «Study in Kazakhstan» bilim kórme­leri Ulybrıtanııada, Ázerbaıjan­­da, Pákistanda jáne QHR-da ótti. Bıyl Vetnam, Úndistan, Indonezııa, BAÁ, Qatar, Túrkııa, QHR, Mońǵolııa, Marokko jáne basqa elderde ótkizý josparda bar», deıdi G.Kóbenova.

Spıkerdiń baıandamasynan soń bas­pasóz otyrysynda ádettegideı suraq-jaýap bastaldy. О́z kezegimizde biz: «Prezıdent aıtqandaı, Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekti jylyn naý­qandatpaı, nátıjeli ótkizý úshin joǵa­ry bilimde naqty qandaı jumys qolǵa aly­nyp otyr? «AI Sana» baǵdarlamasy stýdentterdiń sıfrlyq saýatyn arttyrýǵa baǵyttalǵanyn bilemiz. Bas­tapqy kezeńder halyqaralyq platformalarda oqytyldy, degenmen maman­nyń ózinen bilim alǵandaı bolmaıdy. Osy turǵyda stýdentterdi kimder oqytady? Olar osy salaǵa beıimdelgen be, biliktiligi saı ma? 600 myńnan asa stýdent oqytylǵany aıtylady, sapa qandaı, olar sol bilimin shynymen de óz salasynda paıdalana alyp júr me?» dep qatarynan eki saýalymyzdy qoıdyq.

Suraǵymyzǵa Joǵary jáne jo­ǵary oqý ornynan keıingi bilim komı­teti­niń tóraǵasy Gúljan Jarasova: «Sıfr­lan­dyrý jáne jasandy ıntellekt jylyna qa­tysty Úkimet deńgeıinde jospar daıyn­dalyp jatyr. Bul josparda shynymen de naq­ty mindetter kózdelgen. Joǵary bi­lim­ge baılanysty negizgi sharalar­dyń biri – «AI Sana» baǵdarlamasynyń sheń­berinde stýdentterimizdiń JI-di kási­bı qyzmetinde qoldanýǵa múmkindik be­re­tin jumystardy iske asyrý. Ekinshi shara – Memleket basshysynyń tapsyrma­sy ne­gizinde arnaıy Jasandy ıntellekt zert­teý ýnıversıtetin qurý mindeti. Osy­dan basqa da birqatar shara qolǵa alynady.

Rasymen, «AI Sana» baǵdarlamasynyń alǵashqy kezeńinde 668 myń asa stýdent JI boıynsha bazalyq bilimin shyńdady. Bul jerde «Coursera», «Huawei», «Google» akademııasy sııaqty birneshe platfor­malar, sonymen qatar otandyq joǵary oqý oryndary men «Astana hub» ázirlegen kýrstar paıdalanyldy. Osy oqytýdyń naqty nátıjeleri qazir de kórinip jatyr. Búginde stýdentter jasaǵan 229 JI agenti qoldanysqa engizildi. Olardyń qatarynda «E-kýrator», «Inklıýzıvti gıd», «Kóz-AI» degen sııaqty agentter bar. Munyń barlyǵy oqytýǵa tartylǵan mamandardyń qajetti deń­geıde daıyndyǵynyń bar ekenin kór­setedi. Professor-oqytýshylar qura­mynyń 54%-dan astamy JI boıynsha ser­tıfıkattalǵan kýrstardan ótti. Bul jumys ári qaraı jalǵasady. «AI Sana» baǵdarlamasynyń ekinshi keze­ńinde negizgi seriktesimiz «Stenford» ýnı­versıtetiniń sarapshysy bolǵan Pol Kım óziniń áriptesterimen kelip, bizge stý­dentterdi JI-men qatar JI kásip­kerligine oqytatyn baǵdarlamany júzege asyrýǵa kómektesedi», dep ­jaýap berdi.