Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde álemdegi úzdik 600 sýperkompıýterdiń biri ornalasqan. Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasynyń vıse-prezıdenti, akademık Asqar Jumadildaev osy sýperkompıýterdiń joǵary tehnologııalyq áleýetin paıdalanyp, eń kúrdeli matematıkalyq esepterdi shyǵara bastady.
Belgili matematık birneshe apta, aılar boıy shyǵarylatyn asa kúrdeli algebralyq esepterdi sýperkompıýter kómegimen qysqa ýaqytta sheshýge bolatynyn jetkizdi. «Tórtken» jáne «Tórtqara» algebrasynyń avtory buǵan deıin «Tórtqaranyń» 8-dárejesine deıingi syryn ashyp, dáleldese, endigi kezekte sýperkompıýter kómegimen 9-derejesin sheshýge kirisken. Onyń aıtýynsha, alyp qurylǵy ony eseptep shyqsa, úlken jańalyq bolǵaly tur. Osy oraıda akademıkke sýperkompıýterge arnaıy baǵdarlama jazýda Nazarbaev ýnıversıtetinde oqıtyn uly Saǵynnyń kómegi kóp tıip jatyr.
«Prezıdent elimizde sýperkompıýterdiń iske qosylýy sıfrlandyrýda mańyzǵa ıe ekenin aıtty. Sondaı-aq osy baǵyttaǵy tehnologııalardy damytýǵa zor mán berip otyr. Sýperkompıýterdi tıimdi paıdalaný úshin algorıtmdi durys qura bilý qajet. Álemdegi eń kóne matematıkalyq zertteý ortalyǵy sanalatyn Mıttag-Lefler ınstıtýtynda jumys istegen jyly kompıýterge esepteý baǵdarlamalaryn bersek, onyń nátıjesin kelesi kúni alatyn edik. Sebebi kúrdeli esepterdi sheshý úshin qýatty kompıýter qajet. Osy ınstıtýtta bir jyl otyryp eseptiń bir bóligin ǵana eseptegen bolsam, óz kompıýterimde bir aptada esepteımin. Al sýperkompıýter 3 saǵatta shyǵaryp bere alady. Bul orasan zor kúsh. Ázirge esep shyǵarýdyń alǵashqy satysyn bastadyq. Eger sýperkompıýterler áleýetin tıimdi paıdalanyp, tól tilimizdi ǵylym men tehnologııaǵa beıimdeımiz desek, naqtylyq, dáldikke basty mán berýge tıspiz», deıdi akademık.
Qazirgi kezde «Farabi Supercomputer» ortalyǵynyń mamandary arnaıy serverlermen jumys istep, akademıkke qoldaý kórsetip jatyr. «Farabi Supercomputer Center» ortalyǵynyń dırektory Ámirhan Temirbaevtyń aıtýynsha, QazUÝ sýperkompıýteri akademııalyq baǵytta iske qosylǵan alǵashqy joǵary ónimdi esepteý kesheni jáne mundaı deńgeıdegi júıe Ortalyq Azııadaǵy eń qýatty esepteý qurylǵy. Prezıdent tapsyrmasymen júzege asyp jatqan qazaq tiline arnalǵan úlken tildik modelin (LLM) ázirleýde osy sýperkompıýterdiń qýaty men múmkinshiligi paıdalanylǵan bolsa, Almaty qalasynyń «Smart City» jobasynyń beınemonıtorıng júıesi men sıtýasııalyq ortalyǵynyń derekterin jınaýdaǵy áleýeti joǵary. Sýperkompıýter elimiz ǵalymdaryna aýqymdy derektermen jumys isteýge, kúrdeli esepter men úrdisterdi ońtaılandyryp, mamandar zertteýlerin jedeldete otyryp, memlekettik organdar jumysyn modeldeýge kómektesedi.
Sýperkompıýterdiń ónimdiligi – 2000 teraflops. Arhıtektýrasy «Intel» jáne «NVIDIA» kompanııalary prosessorlarynan quralǵan. Qýaty zamanaýı derbes kompıýterden 10 myń ese artyq. Jady – 6 petabaıt. Bul júıe kúrdeli matematıkalyq modelder men kópólshemdi esepteýlerdi joǵary dáldikpen oryndaýǵa, klımattyq modeldeý, mashınalyq oqytýdyń ozyq algorıtmderin ázirleý, derekterdi tereń taldaýda, «Big Data» jáne jasandy ıntellekt salalarynda ǵylymı jáne qoldanbaly jobalardy tıimdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Akademııalyq klaster ǵalymdardyń ǵylymı izdenisterin naqty tehnologııalyq nátıjege aınaldyrý baǵytynda jumys istep, ǵylym men tehnologııany toǵystyryp, teorııany naqty nátıjege aınaldyratyn tıimdi quralǵa aınalyp otyr.
ALMATY