О́ńirdegi bilim salasyna birjaqty pikir aıtýǵa kelmeıdi. Burynǵydaı emes, shalǵaı aýyldardaǵy orta mektepterdi basym bóligi zaman talabyna saı jasaqtaldy. 3 aýysymdy bilim oshaqtary joq. Jańa oqý nysandary boı kóterdi. Bilim sapasy birtindep ilgerilep keledi. Endigi bir másele – maman tapshylyǵy. Bul baǵytta jumystar júrip jatyr.
Qaýipsiz bilim ordalary boı kóterdi
Keıingi jyldary atqarylǵan jumystardyń nátıjesinde oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıyp, ásirese alystaǵy aýyldaǵy bilim oshaqtarynyń jaǵdaıy jaqsardy. Oblys qurylǵan kúnnen beri jóndeýdi nemese jańa qurylysty qajet etetin nysandardy jańartý deńgeıi orta eseppen 55,8%-dy qurap, 276 nysan qaıta jańǵyrtyldy. Onyń ishinde 41 mekteptiń jańarýy – bilim salasyna jasalǵan naqty ınvestısııanyń aıǵaǵy. Bul ózgeristerdiń tikeleı nátıjesi retinde bilim júıesindegi ózekti másele – beıimdelgen mektepter sany 69-dan 38-ge deıin qysqardy. Iаǵnı buryn ózge ǵımarattardy panalaǵan nemese talapqa saı emes jaǵdaıda jumys istegen mektepterdiń ornyna qaýipsiz bilim ordalary boı kóterdi.
«Oblys qurylǵannan beri 6 390 oryndyq 19 mektep paıdalanýǵa berildi. Bul – tek san emes, sapaly bilimge jol ashqan myńdaǵan oqýshynyń taǵdyry. Ásirese «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda iske asqan nysandardyń mańyzy zor. Alakól aýdanynyń Dostyq aýylynda jáne Panfılov aýdanynyń Jarkent qalasynda salynǵan 1 800 oryndyq eki iri mektep aımaqtyń bilim keńistigin túbegeıli ózgertti. Bul mektepter zamanaýı kabınettermen, zerthanalarmen, sport jáne shyǵarmashylyq alańdarymen jabdyqtalǵan», deıdi oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Dáýren Júnisov.
Byltyr birqatar aýyl qýanyshty jańalyqqa keneldi. Alakól aýdanynyń Dostyq aýylynda, Aqsý aýdanynyń Kóltaban aýylynda, Panfılov aýdanynyń Taldy aýylynda jalpy 1 020 oryndyq 3 mektep el ıgiligine berildi. Bul – shalǵaı eldi mekenderdegi balalardyń qaladaǵy qurdastarymen teń dárejede bilim alýyna jasalǵan mańyzdy qadam. Tek jańa mektep salýmen shektelmeı, qoldanystaǵy bilim nysandaryn jańǵyrtý da nazardan tys qalǵan joq. 2023–2025 jyldar aralyǵynda 22 mektepke kúrdeli jóndeý júrgizildi. Onyń ishinde byltyr 6 nysan tolyq jańartýdan ótti.
Atap aıtqanda, Aqsý aýdany Jansúgirov aýylyndaǵy Sátbaev atyndaǵy mektep, Eskeldi aýdanyndaǵy Qarabulaq jáne Eltaı aýyldarynyń mektepteri, Qaratal aýdanyndaǵy Tastóbe, Kóksý aýdanyndaǵy Bostoǵan, Panfılov aýdanyndaǵy Áýlıeaǵash aýyldarynyń mektepteri kúrdeli jóndeýden keıin jańa keıipke endi. Bul mektepterde shatyrdan bastap ınjenerlik jelilerge deıin tolyq aýystyrylyp, oqý kabınetteri zamanaýı talaptarǵa saı jabdyqtaldy.
«Jańa nemese jańartylǵan mektep – aýyldaǵy turaqtylyqtyń kepili. Muǵalim keledi, jas mamandar turaqtaıdy, ata-analar kóship ketýden qalady. Bul – óńirlik damýdyń uzaqmerzimdi ınvestısııasy. Buryn materıaldyq baza álsiz edi, zerthanalyq qural-jabdyqtar jetispeıtin. Qazir jańa ǵımaratta oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵy artty, ata-analardyń da senimi kúsheıdi», deıdi Eńbekshiqazaq aýylynyń mektep dırektory Raýan Myrzahmet.
Aýylda maman tapshy
Bilim salasynyń mamandarynyń aıtýynsha, aýyl mektebiniń jańarýy – tek oqý úderisin jaqsartý emes, tutas aýyldyń áleýmettik ahýalyn kóterý. Endigi másele – sol aýyldardy pedagogtermen qamtý ózekti bolyp otyr. О́ńirde 63 maman tapshylyǵy anyqtaldy. Pedagog jetispeýshiligi tikeleı bilim sapasyna nuqsan keltiretin faktor bolǵandyqtan, bul másele – basty nazarda tur. Qazir kadr tapshylyǵyn joıý úshin árbir bilim bóliminiń basshylary júıeli jumys istep jatyr.
Máselen, orta bilim berý uıymdarynda 15 754 pedagog eńbek etedi. Keıingi úsh jylda olardyń sany 6,3%-ǵa artyp, kadrlyq áleýettiń dınamıkasy joǵarylady. Pedagogterdiń 95,2%-y – joǵary bilimdi, 1003 mamannyń magıstrlik dárejesi bar. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar pedagogter úlesi 4,8%-dy quraıdy. Birqatar bazalyq pán boıynsha 50 jastan asqan pedagogterdiń úlesi 21-24% aralyǵynda, al jas pedagogterdiń úlesi – 6,9 %. Jastardy eldi mekenge tartý óńir úshin emes, elimiz úshin de túıtkildiń tóresi bolyp otyr. Qyzyǵy, oblysta 30 jasqa deıingi pedagogter arasynda eń joǵary úles aǵylshyn tili muǵalimderine tıesili eken.
«Oqý sapasyna tikeleı yqpal etetin ózekti faktordyń biri – muǵalimderdiń pándik bilim deńgeıi. Keıbir pedagogterdiń oqytatyn páni boıynsha teorııalyq biliminiń jetkiliksizdigi, zamanaýı ǵylymı mazmundy, kúrdeli uǵymdardy jáne pán ishindegi ózara baılanystardy túsindirýde qıyndyqtarǵa tap bolýy baıqalady. Bul ásirese jaratylystaný-matematıkalyq baǵyttaǵy pánder men shet tilderin oqytýda aıqyn kórinis tabady. Pándik bilimniń álsizdigi oqytý ádistemesiniń de sapasyna áser etip, sabaqtyń mazmunyn tereńdetýge múmkindik bermeıdi», deıdi oblystyq ádisteme ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Aıbek Kenjebaev.
Búginde oblystaǵy dırektorlardyń 90%-ynyń pedagogıkalyq saladaǵy eńbek ótili 10 jyldan asady. Bul rette basshylyq quramnyń 197-si basqarýshylyq ótili 7 jylǵa deıingi merzimdi quraýy basqarý korpýsynyń birtindep jańaryp, júıege jańa menedjerlerdiń kelip jatqanyn ańǵartady. Biliktilik sanaty boıynsha 148 basshy attestattalǵan. Qazirgi ýaqytta 22 basshylyq laýazym bos bolsa, onyń 22-si aýyldyq mektepterge tıesili. Mundaı kórsetkish qala men aýyl arasyndaǵy kadrlyq teńgerimsizdikti kórsetedi. О́kinishke qaraı, aýyl mektepterin bilikti kadrlarmen qamtamasyz etý kezek kúttirmeıtin máselege aınalyp otyr.
«Bul máseleni sheshýde respýblıkalyq kadrlyq rezerv negizgi tetikke aınalyp otyr. 2023–2025 jyldar aralyǵynda oblystan rezervke engen 34 pedagog bilim berý uıymdarynyń basshysy, al 17 maman basshynyń orynbasary laýazymdaryna taǵaıyndaldy. Kadrlyq rezerv jumysyn jandandyrýdy basqarýshylyq korpýstyń sapasyn jaqsartýdyń jáne aýyldyq jerlerdegi kadr tapshylyǵyn joıýdyń negizgi quraly retinde tıimdi qoldaný qajet», deıdi A.Kenjebaev.
Jas mamandardyń aıtýynsha, aýyl mektebindegi jaǵdaı keıingi jyldary jaqsarǵanymen, bul sheshim qabyldaýǵa jetkiliksiz. Sebebi zaman aǵymyna qaraı árbir mamannyń tańdaý quqyǵy óz erkinde. Bul jerde patrıottyq sezimniń de aýadaı kerek ekeni de anyq.
«Mektep ǵımaraty jańaryp, synyptar zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵany qýantady. Oqýshylar da yntaly. Biraq jas maman úshin tek jumys orny emes, ómir súrý ortasy da mańyzdy. Aýylda turǵyn úı máselesi, bos ýaqytty tıimdi ótkizý múmkindiginiń azdyǵy, kásibı damýǵa arnalǵan orta men básekeniń joqtyǵy seziledi», deıdi jas maman Qanatbek Dosymbek.
Jetisý mektepterindegi oń ózgeris – memleket pen jergilikti bıliktiń bilimge degen jaýapkershiliginiń kórinisi. Shalǵaı aýdandarda jańa mektepterdiń salynýy, eski nysandardyń jańarýy – óńirde sapaly bilimge teń qoljetimdilik qalyptasyp kele jatqanyn kórsetedi. Búgin salynǵan mektep – erteńgi bilikti maman, sanaly azamat. Osy turǵydan alǵanda, Jetisý óńirindegi bilim berý ınfraqurylymyn damytý jumystary aldaǵy jyldary da júıeli túrde jalǵasady degen oıdamyz.
Jetisý oblysy