Balyq ósirý – bási joǵary sharýashylyq

Byltyr óńirde balyq resýrs­taryn molaıtý maqsatynda 500 myńǵa jýyq sazan shabaqtary­men balyq sharýashylyǵyn damytý jumystary júrgizilgen. Jalpy alǵanda, sý aıdyndaryna 891 myńnan astam shabaq jiberildi. Sondaı-aq 2,2 myń tonnadan as­tam balyq aýlaý lımıti belgile­nip, onyń 800 tonnadan astamy aýlanǵan. Balyq sharýashylyǵyn da­­my­­­tý­dyń 2021–2030 jyldarǵa ar­­­n­al­­ǵan baǵdarlamasy aıasynda óńir­­­de 700 tonnadan astam taýarly balyq óndirildi.

Akvaósirý salasyn qoldaý maqsatynda 40 mln teńge kóle­minde memlekettik sýbsıdııa qa­ras­tyryldy. Bú­gin­de 30-ǵa jýyq balyq sharýa­shylyǵy jumys isteıdi. Kásip­oryndardyń basym bóligi shabaqty ózge aımaqtardan 4-5 gramm salmaqqa jetken kezde satyp alyp, ony taýarly deńgeıge deıin ósirip, naryqqa shyǵarady.

Balyq sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerlerdiń biri – Murat Seıithanov. Ol ba­­lyq ósirip, tonnalap ónim alyp otyr. Onyń kásibin ózge­ler­­den erekshelendiretin tus – ýyl­dyryqtan bastap, shabaq ósi­rýdi jolǵa qoıýy. Iаǵnı ol ba­lyq ósirý tizbeginiń bastapqy, eń jaýapty kezeńin ıgerip, daıyn sha­baqty ózge sharýashylyqtarǵa usynýmen aınalysady.

«Biz sapaly ýyldyryqty Túrkııadan aldyrtamyz. Onyń da ózindik tehnologııalyq, ýaqyttyq jáne qarjylyq qıyndyqtary bar. Bul baǵytqa jýyrda den qoı­dyq, bolashaqta ýyldyryq shasha­tyn analyq tabyndy qalyp­tastyrýdy josparlap otyr­myz. Qazir shetelden jet­kiziletin ýyldyryqtyń saqtalý rejimi asa qatań. Tasymal kezinde temperatýra 2 gradýs shamasynda turaqty bolý kerek. Kórsetkishtiń sál aýytqýynyń ózi ónim sapasyna keri áser etedi», deıdi kásip ıesi.

Sýret: 7-su.kz

Qyzyǵy sol, elimizge ýyl­dy­ryq kóbine Qyrǵyz Respýb­lıkasy arqyly jetkiziledi. Sebebi kórshi elde taýarly ba­lyq sharýashy­ly­ǵy qarqyndy damyǵan. Túrkııa­dan keletin ónimniń negizgi bó­ligi sonda baǵyttalady da, elimizge sa­lys­­tyrmaly túrde az kólemde bóli­nedi. Bul jaǵdaı otandyq balyq ósirýshiler úshin bastapqy mate­rıalǵa qoljetimdilik máse­le­sin ózekti etip otyr.  Sol sebep­ti balyq sharýashylyǵyn ýyl­dyryqtan bas­tap tolyq sıklde damytý qajet.

«Elimizde kásip bastaý týraly sóz qozǵalǵanda kóbine mal sharýa­­shylyǵy alǵa shyǵady. Alaı­da balyq ósirý isi de ekono­mıka­­lyq turǵydan tıimdi ári keń aýmaqty qajet etpeıtin sala sana­lady. Mysaly, ondaǵan iri qarany bor­da­qylaýǵa eleýli eńbek kúshi, jemshóp qory jáne ınfraqurylym kerek bolsa, balyq sharýashylyǵyn salystyr­maly túrde shaǵyn alańda uıym­dastyrýǵa bolady. Tıisti kútim jasalyp, jemdeý tártibi saqtalyp, sýda otteginiń turaqty deńgeıi qamta­masyz etilse, joǵary eko­no­mı­kalyq nátıje kórsetýge múmkin­dik bar», deıdi kásipker.

Onyń aıtýynsha, bir bas­seınniń ózinen qomaqty tabys tabýǵa bolady. Buǵan qosa, ondaǵan mal ustaýǵa qajet keń qora-jaı­dyń ornyna, júz myńdaǵan sha­baq­ty ósirýge beton basseın jetkilikti.

Jalpy, balyq salasy – júıe­li tásildi talap etetin kásip. Keıip­­kerimiz atalǵan salanyń qyr-sy­ryn tereń meńgergen maman. Kóp­jyldyq tájirıbesine qaramastan, kásipti bastaý kezeńinde qolaıly nysan tabýda qıyndyqtarǵa tap bolǵan. Izdenis nátıjesinde О́te­naı eldi mekeni mańyndaǵy bu­rynǵy mal bordaqylaý alańyna nazar aý­da­ryp, birneshe jyl kelissóz júr­gizgen soń, aýmaǵynda sý kózi, jer telimi jáne jabyq qorasy bar ny­san­dy satyp alǵan. Odan keıin qora ishin balyq ósirýge beıim­dep, ar­­naıy basseınder ornatqan. Sý aına­­lymyn qam­tamasyz etý úshin on­­da­ǵan sý sorǵysy júıesi iske qo­syl­­­ǵan. Bul ınfraqurylymdyq ju­­­­­mys­­­tarǵa shamamen 25 mln teńge kó­­le­minde jeke qarajat jumsal­ǵan.

Jobany keńeıtý maqsatynda kásipker memlekettik qoldaý tetik­terin de paıdalanǵan. Atap aıt­qanda, «Damý» qorynyń Biryńǵaı keshendi baǵdarlamasy aıasynda jeńil­detilgen nesıe alǵan. Sony­­men qatar «Aýyl amanaty» baǵ­dar­­­lamasy sheńberinde tó­men paıyz­dyq qarjyǵa qol jet­ki­zgen. Tar­­tylǵan qarajat esebi­nen bir mezgil­de 500 myń dana shabaq shyǵa­rýǵa múm­kindik beretin birneshe ınkýba­sııalyq qurylǵy satyp alynǵan. Osy­laı­sha, «7 sý balyq» fermasy ón­di­ristik qyzmetin jolǵa qoıǵan.

Qazir «7 sý balyq» sharýa­shy­­ly­ǵynda ınkýbasııalyq quryl­­ǵy­­lar arqyly úsh márte ba­lyq ósirilip shyǵarylǵan. Basseın­derde shamamen 500 myń forel shabaǵy ósiri­lip jatyr. Kásipkerdiń má­lime­tinshe, Túrkııadan jet­kizi­le­tin ýyldyryq sapaly ári ónim­diligi joǵary. Ár 100 myń dana ýyldyryqqa qosymsha kólem­de berilý tájirıbesi bar. Bas­seınderde ósirilip jatqan sha­baqtardyń bir bóligi tapsyrys berýshilerge tıesili. Sharýa­shylyq mindeti – shabaq­tar­dy 50-60 kún ishinde qajetti sal­maqqa jetkizip, ıelerine ótki­zý. Inkýbasııa ke­zeńin­degi derná­silderdiń de naqty ıeleri bar.

Forel tuqymdas balyqtarǵa naryqtaǵy suranystyń joǵary bolýy ónimniń jedel ótkizilýine yqpal etip otyr. Kásipkerdiń aıtýyn­sha, bul balyq túri Eýropa na­ryǵynda joǵary baǵalanady, tutyný salmaǵy shamamen 300-400 gramm aralyǵynda. Ýyldyryq­tan shyqqan dernásil atalǵan salmaqqa orta eseppen 8 aıda jetedi. Keıingi jyldary elimizde ósirilgen forelge ishki suranys ta arta túsken.

«Shabaqtar táýligine bes ret azyq­tandyrylady. Qazir Pol­sha­dan jetkiziletin arnaıy qunarly jem qoldanylady. Jem «Han balyq» JShS arqyly satyp alynady. 20 kılogrammdyq jem quny shamamen 50 myń teńgeni quraıdy. Bolashaqta kásiporyn baıytylǵan balyq jemin óz kúshimen óndirýdi josparlap otyr, bul óndiristik shy­ǵyndardy ońtaılandyrýǵa múm­kindik bermek. Sonymen qatar aldaǵy ýaqytta óńirdegi sý aıdyn­daryna 1 mln dana sazan, dóń­mańdaı sekil­di jergi­likti balyq túrleri jiberiledi. Bul bastama sý eko­júıe­leriniń bıo­logııalyq teń­geri­min qalpyna keltirýge baǵyt­talmaq», deıdi M.Seıit­hanov.

Aldaǵy josparlardyń qata­ryn­da forel balyǵynyń ýyl­dyry­ǵyn óndirý isin jolǵa qoıý bar. О́ndiris kólemi art­qan jaǵ­daı­da qosymsha jumys oryndary ashy­lýǵa tıis. Sonymen qa­tar kásipker áleý­met­tik jaýap­­kershilik aıasynda óńir turǵyn­daryn qoldaýǵa baǵyttal­ǵan bas­tamalardy júzege asyrý nıetin bildirgen.

Jetisý oblysy