Konstıtýsııalyq reforma: Senatorlar óńirlerge barady

Palatalardyń birlesken komıssııasy quryldy

Otyrys barysynda palata spıkeri 19 aqpan men 5 naýryz aralyǵynda senatorlar halyqpen kezdesip, azamattarǵa jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi erejelerin túsindirý úshin óńirlerge baratynyn atap ótti.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵyna sáıkes, 15 naýryzda jańa Konstıtýsııa jobasyna baılanysty respýblıkalyq referendým ótedi. Osyǵan oraı depý­tattar konstıtýsııalyq refor­malardyń mánin halyqqa túsin­dirý úshin óńirlerge barady. Kezde­sýlerde halyqpen ashyq dıalog quryp, konstıtýsııalyq ózgerister Prezıdentimizdiń saıası baǵdarynyń júıeli jalǵasy ári «Ádiletti Qazaq­stan» tujyrymdamasynyń ınstı­týsıonaldyq negizi ekenine basa mán berý qajet. Qolǵa alynǵan bastamalardy azamattardyń durys túsinip, qabyldaýy – reformalardy tabysty júzege asyrýdyń basty kepili», dedi M.Áshimbaev.

Palata otyrysynda senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Konstıtýsııalyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zań jobasy boıyn­sha Parlament palatalarynyń birlesken komıssııasynyń quramyn bekitti. Osylaısha, komıssııanyń buryn bekitilgen quramyna Senattan Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń múshesi Sovetbek Medebaev qosyldy. Al buǵan deıin palata atynan atalǵan quram múshesi bolǵan Naýryzbaı Baıqadamov jańa laýazymǵa taǵaıyndalýyna baı­lanys­ty komıssııadan shyqqan edi.

Kún tártibinde qaralǵan kelesi másele  – «Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń Úkimeti men Qytaı Halyq Res­pýblı­kasynyń Úkimeti arasyn­daǵy jańar­tylatyn energııa kózderi salasyndaǵy jobalar­dy iske asyrý týraly keli­simdi ratı­fı­ka­sııa­laý týraly» zań. Is-shara­da bul jo­ba­lardy iske asyrý energetı­ka­lyq q­aýipsizdikti qamta­masyz etýge, «jasyl» tehnologııalardy en­gizýge jáne parnıktik gazdar shyǵaryn­dy­laryn azaıtýǵa yqpal etetini aıtyldy.

«Qaralǵan zań elimizdiń aýmaǵynda jańartylatyn energııa kózderi salasyndaǵy iri jobalardy ilgeriletý úshin ázirlengen. Osy maqsatpen kelisim aıasynda iri jobalardy iske asyrýdyń negizgi sharttary men tártibi anyqtalyp otyr. Maquldanǵan zań jańartylǵan energııa kózderinen alynatyn energııanyń úlesin arttyrýǵa, ınnovasııalyq tehnologııalardy engizýge jáne zııandy qaldyqtardyń kólemin qysqartýǵa múmkindik beredi dep senemiz», dedi Senat tóraǵasy.

Kelisim aıasynda Qaraǵandy, Túr­kistan, Pavlodar oblystarynda jel jáne kún elektr stansalaryn salý kózdelgen. Ár nysan energııa óndirýmen qatar ony jınaqtaýǵa arnalǵan ınfraqurylymdy qamtıtyn joǵary tehnologııalyq keshen retinde qurylmaq. Yntymaq­tastyqtyń ma­ńyzdy sharty – uzaqmerzimdi turaqtylyq: ıaǵnı atalǵan jobalar aıasynda elektr energııasyn satyp alý jónindegi sharttar 25 jylǵa eseptelgen. 

Týrızm salasy qoldaýǵa zárý

Sonymen qatar otyrysta týrızm jáne balalar sporty máselelerine qatysty zańnamalyq túzetýler de qaraldy. Senatorlar maquldaǵan «Qazaq­­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine týrıstik salany jáne balalar sportyn qoldaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań memlekettiń strategııalyq basym­dyq­tary – ulttyq ekonomıkany ár­­taraptandyrýdy jáne adam kapı­­talyn damytýdy iske asyrýǵa arnalǵan. Bul rette sóz týrıstik salany jáne balalar-jasóspirimder spor­tyn damytý úshin uzaqmerzimdi qu­­qyqtyq baza qalyptastyrý, sondaı-aq ekonomıkalyq ósý, áleýmettik damý jáne halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrý úshin jaǵdaı jasaý týraly bolyp otyrǵanyn atap ótken jón.

«Qaralǵan zań týrıstik salany, sondaı-aq balalar men jasóspirimder sportyn qoldaýdy retteıtin zańna­many odan ári jetildirýge baǵyt­talǵan. Týrızm salasynda qolaıly ınvestısııalyq ahýal qalyptastyrý úshin qoldanystaǵy normalardy jańartý jáne jańa tetikter engizý kózdelip otyr. Maquldanǵan zań týrızm salasyn ekonomıkanyń basym baǵyttarynyń birine aınaldyrýǵa jáne balalar men jasóspirimder sportyn damytýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Maquldanǵan zań arqyly týrızm jáne sport salalaryn júıeli jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń 13 zańnamalyq aktisine ózgerister engiziledi. Atap aıtqanda, bıýdjettik jáne bıýdjet­ten tys qarajatty jumsaýdyń ashyq­­tyǵyn qamtamasyz etý úshin sport salasyndaǵy bıýdjetten tys qarajatty bólý jónindegi biryńǵaı operatordyń qarjylyq eseptiliginiń mindetti jyl saıynǵy aýdıti boıynsha norma engizildi.

Sondaı-aq balalar-jasós­pirimder sport mektepteriniń (BJSM) mártebesi qosymsha bilim berý uıymy retinde bekitilip, jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý normatıvi men memlekettik tapsyrystyń biryńǵaı qaǵıdalary qarastyryldy. Derekterdi esepke alý men taldaý úshin dene shynyqtyrý men sporttyń sıfrlyq platformasy qurylady. Osyǵan baılanysty memlekettik sport uıym­darynyń derekterdi sıfrlyq platformaǵa berý mindeti belgilendi. 

Jedel aqparat berý ortalyǵy qajet

Palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn da joldady. Depýtat Janna Asanova óz saýalynda stasıonarlyq kómek kórsetý barysynda, ásirese tótenshe jaǵdaı kezinde pasıentterdiń týystaryn habardar etýdiń turaqty tetiginiń bolmaýy prob­lemasyna nazar aýdardy.

«Aýrýhanaǵa shuǵyl túrde jat­qyzý, pasıentti reanımasııaǵa aýys­tyrý, operasııa jasaý kezinde, sondaı-aq balalardy qabyldaý barysynda pasıenttiń jaǵdaıy týraly týystaryna eń qajetti aqparatty alýdyń múmkindigi joq. О́ıtkeni dárigerler bólimshede jumysta jáne odan ketýge bolmaıdy. Erip júrýshiler de oǵan kire almaıdy, al qabyldaý bólimi men tirkeý bóliminiń qyzmetkerlerinde tıisti klını­kalyq aqparat joq. Nátıjesinde, aqparattyq vakýým paıda bolady, qabyldaý bólimshelerinde jáne jalpy klınıkada qarbalas jaǵdaıdaǵy alqyn-julqyn kóńil kúı paıda bolady», dedi senator.

Osyǵan baılanysty pasıent­terdiń týystaryn habardar etýdiń biryńǵaı uıymdyq-sıfrlyq tetigin engizý usynyldy. Ol ótinish berýshiniń ókilettigin rastaý jáne dárigerlik qupııany, sondaı-aq derbes derekterdi qorǵaý jónindegi talaptardy qatań saqtaýǵa negizdelgen bolýǵa tıis. Onda aýrýhanaǵa jatqyzý deregi, bólimsheniń ataýy, pasıenttiń aǵymdaǵy mártebesi men kelý rejimi jóninde shekteýli aqparattyń tizimi týraly málimetter bolýy kerek.

Sondaı-aq «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha baılanys ortalyǵyn qurý, medısınalyq aqparat­tyq júıelermen ıntegrasııany qamtamasyz etý, kommýnıkasııanyń biryńǵaı standarttaryn belgileý jáne stasıonarlarda aqparattyq súıemeldeýge jaýapty adamdardy anyqtaý usynyldy. 

Donorlardy yntalandyrý mańyzdy

Qazirgi kezde turaqty donorlar­dyń sany azaıa bastaǵan, al qalǵan donor­larǵa júkteme artyp keledi. Sondaı-aq aýrýha­nalar­dy qan komponenti­men qamtama­syz etýdegi úzilis qaýpi óse túsip, dáriger mamandarǵa zárýlik kó­beıip barady. Senator Alısher Satval­dıev óńirlerdegi halyqpen kezdesý qorytyndysy boıynsha ázir­legen depýtattyq saýa­lyn jarııa etti. Saýalda qan berý qyzmetiniń jumysyna, densaýlyq saqtaýdyń kadrlyq áleýetine jáne azamattardyń densaýlyqty qorǵaýǵa konstıtýsııalyq quqyǵyn iske asyrýǵa baılanysty júıeli máseleler kóterildi.

Saýalda keltirilgen málimetter boıynsha elimizdegi donorlyq deńgeıi 1000 turǵynǵa shaqqanda 12 donasııa­ny quraıdy, bul dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń usy­nystarynan edáýir tómen. Donor­lyqty materıaldyq jáne moraldyq yntalandyrýdyń keshendi sharalary qoldanylatyn elderde bul kórsetkish 30–40 donasııaǵa jetedi jáne densaýlyq saqtaý júıesiniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi. Osyǵan baılanysty senator óteý­siz qan donorlarynyń ynta-yqy­lasy deńgeıiniń tómendigine nazar aýdardy.

«О́teýsiz donorlar úshin tegin tamaqtanýdyń aqshalaı balamasynyń mólsheri 0,25 AEK deńgeıinde belgilengen jáne baǵanyń óskeni men áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal ózgergen jaǵdaıda da jyldar boıy qaıta qaralmaǵan. Shyn máninde, bul tetik yntalandyrý mindetin joǵaltyp, kórsetkish belgi sıpatyna ıe boldy. Halyqaralyq tájirıbe donorlyqty keshendi ynta­landyrýdyń tıimdiligin naqty­lap otyr: birqatar elde tamaq­­taný men jumsalǵan ýaqyttyń keshendi ótemaqysy, sondaı-aq moraldyq kótermeleý men qoǵamdyq taný qolda­nylady», dedi senator.

Depýtattyq saýalda qan qyzmeti qyzmetkerleriniń kadr tapshylyǵy men jumystan sharshaýy, sondaı-aq medısına mamandarynyń biliktilik sanattaryn berý men qalpyna keltirýdiń qoldanystaǵy tártibi máseleleri kóterildi. Senator qoldanystaǵy erejeler tájirıbeli qyzmetkerlerdi buryn rastalǵan biliktilik deńgeıin qalpyna keltirý múmkindiginen aıyratynyn, bul ynta-yqylasty tómendetetinin jáne memlekettik densaý­lyq saqtaý júıesinen kadrlar­dyń ketýin kúsheıtetinin atap ótti.

Sonymen qatar otyrysta senator Álibek Náýtıev óz saýalynda birqatar aýylda «Qazposhta» qyzmetteriniń toqtaýyna alańdaýshylyq bildir­di. Mundaı sheshimge operator qyzmet­terin qarjylandyrý máse­leleri sebep bolyp otyr.

Al depýtat Janbolat Jórgenbaev sý qaýipsizdigin qamtamasyz etý men jerasty sýlarynyń monıtorıngin jetildirý máselelerin kóterip, tıisti bastamalar toptamasyn usyndy.