Konstıtýsııalyq reforma – memlekettiń saıası júıesin, bılik tarmaqtarynyń teńgerimin jáne azamattardyń quqyqtaryn aıqyndaıtyn strategııalyq qadam. Jańa reformanyń maqsaty – basqarý tıimdiligin arttyrý, demokratııalyq ınstıtýttardy nyǵaıtý jáne qoǵam men memleket arasyndaǵy jaýapkershilikti teń bólý. Osy oraıda senator, Bas redaktorlar klýbynyń tóraǵasy, konstıtýsııalyq komıssııanyń múshesi Bıbigúl Jeksenbaı álemdik tájirıbede kez kelgen konstıtýsııalyq reforma aldymen emosııalyq reaksııa týdyratynyn, keıin baryp mazmundy talqylaýǵa ulasatynyn aıtady. Onyń aıtýynsha búgin biz dál osy ekinshi kezeńge qadam basyp otyrmyz.
Senatordyń aıtýynsha, Konstıtýsııa jobasy jarııalanǵan sátten bastap qoǵamda qyzý pikirtalas bastaldy. Áleýmettik jelilerde túrli baǵalar berilip, keıde asyǵys tujyrymdar da aıtyldy. Bul – tosyn qubylys emes. Konstıtýsııa – jaı ǵana quqyqtyq qujat emes. Ol memlekettiń bolmysyn, qoǵamnyń qundylyqtaryn, bılik pen azamat arasyndaǵy tepe-teńdikti aıqyndaıtyn negizgi kelisim. Sondyqtan onyń árbir normasy qoǵam nazarynda bolýy zańdy. Bastapqyda túrli alańdaýshylyq pen kúmánniń týyndaýy da túsinikti. Biraq ýaqyt óte kele pikirtalas emosııadan arylyp, kásibı arnaǵa túsedi. Bul – kez kelgen demokratııalyq qoǵamnyń tabıǵı evolıýsııasy.
«Fransııada 2008 jylǵy Konstıtýsııalyq reforma alǵash jarııalanǵan kezde qoǵamda qyzý pikirtalas órbidi. Alaıda parlamenttik tyńdaýlar men ashyq túsindirý jumystary nátıjesinde talqylaý birtindep quqyqtyq arnaǵa aýysyp, reforma ornyqty túrde qabyldandy.
Norvegııada 2014 jylǵy túzetýler de alǵashqyda saqtyqpen qabyldanǵanymen, keń qoǵamdyq túsindirý jumystary olardyń mazmunyn aıqyndap, senimdi nyǵaıtty.
Basqa da elderdiń tájirıbesi kórsetkendeı, ashyq dıalog pen júıeli túsindirý konstıtýsııalyq ózgeristerdiń legıtımdiligin kúsheıtedi.
Búgingi jaǵdaıda mańyzdy bir jaıt anyq kórinip otyr: memleket únsiz qalǵan joq. Konstıtýsııalyq komıssııa músheleri qoǵam aldynda pikir bildirip, jýrnalıster suraqtaryna jaýap berip, kúrdeli normalardy túsindirip jatyr. Bul – durys ári qajetti qadam», deıdi Bıbigúl Jeksenbaı.
Elimizdiń sportshylary men óner ıeleri jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldady
Mundaı ashyqtyq túrli alyp-qashpa áńgimelerdiń aldyn alyp, mátinniń naqty mazmunyn túsinýge múmkindik beredi. Sebebi kez kelgen Konstıtýsııalyq qujat kúrdeli quqyqtyq tilde jazylady, ony jeńil urandarǵa aınaldyrý ońaı. Al naqty túsindirý ǵana qoǵamdy shynaıy mazmunmen tanystyrady.
«Qoǵamdyq syn – demokratııalyq prosestiń ajyramas bóligi. Biraq ol naqty mátinge, naqty baptarǵa súıengende ǵana paıdaly bolady. Eger talqylaý qaýesetke nemese burmalanǵan aqparatqa negizdelse, onda qoǵam Konstıtýsııanyń ózin emes, onyń kóleńkesin talqylap ketýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda pikirtalas paıdasynan góri kúmándi kúsheıtedi.
Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, Konstıtýsııalyq reformanyń sapasy synnyń deńgeıine baılanysty. Neǵurlym kásibı, naqty ári mazmundy pikirtalas bolsa, soǵurlym negizgi zańnyń sapasy da joǵary bolady», dedi senator.
Jańa Konstıtýsııa jobasynda advokatýra mártebesiniń bekitilýi qandaı mańyzǵa ıe?
Búgingi tańda qoǵamdaǵy pikirtalas birtindep baıypty arnaǵa túsip keledi. Azamattar jobanyń naqty normalaryn qarap, salystyryp, suraq qoıyp jatyr. Bul – jetilgen qoǵamdyq talqylaýdyń belgisi.
«Konstıtýsııany talqylaý – tek saıasatkerlerdiń nemese zańgerlerdiń ǵana isi emes. Bul – búkil qoǵamnyń ortaq jaýapkershiligi», dep qorytyndylady komıssııa múshesi.
Sarapshylar qaýymdastyǵy jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi erejelerin talqylady