Sońǵy alty aıda Ońtústik Qazaqstan oblysynda 90 mlrd. teńgeden astam aýylsharýashylyq ónimi óndirildi. О́nerkásip óniminiń kólemi osy merzimde 3,6 paıyzǵa kóbeıip, 281,1 mlrd. teńgege jetti. Oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasynyń basshysy Asqar Abdýllaev ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda 65,8 mlrd. teńgege 36 jobany iske asyryp, 3200 jańa jumys ornyn ashý kózdelýde degendi aıtady. Esepti kezeńde 17,7 mlrd. teńgege 4 joba iske qosylyp, 1190 jumys orny ashylǵan. Al aýyl sharýashylyǵynda jalpy óniminiń kólemi 90,9 mlrd. teńgeni qurasa, onyń ishinde mal sharýashylyǵynda – 78,8 mlrd. teńge, egin sharýashylyǵynda 11,9 mlrd. teńge ónimi óndirildi. Basqarma basshysynyń aıtýynsha, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi – 141,3 mlrd. teńge. Al qurylys jumystarynyń kólemi 65,2 mlrd. teńgeni qurap 8,4 paıyzǵa artsa, iske qosylǵan turǵyn úılerdiń alańy 179 myń sharshy metr. Sonymen qatar, memlekettik bıýdjettiń kirisi 95,7 mlrd. teńge, ol ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda – 97,6 paıyz. Ońtústik – agrarly oblys. Tabıǵaty qatal óńirdegi aǵaıyndardaı emes, munda jerden ónim alýǵa múmkindikter kóp. Biraq, baıaǵydaı shybyqty teris qadasań da kóktep ketetin, týsyrylyp jatqan tyń jer joq. Agrotehnıkalyq talaptar qatań saqtalmasa kóńildegideı ónim alý qıyn. Muny ǵalymdar da jıi aıtyp, dabyl uryp júr. Amerıka, Qytaı, Eýropa memleketterinde fermerler jeriniń bir ýysyn qalta qapqa salyp ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna aparyp berse, oǵan qandaı tyńaıtqyshtar kerek ekendigin sol mezet aıqyndap beredi. Bizde ǵylymnyń osy tusy aqsap tur. О́ıtkeni, agronom mamandyǵynan túk habary joq, jurt aıtty dep selıtrany jerge mólsherden tys kóp bergen azamattardyń birazy bıyl salǵan ınvestısııasynyń ornyn jaba almaı qaldy. Oblys ákimdigi osyndaı keleńsizdikterdi boldyrmaý maqsatynda jıi semınarlar ótkizýde. Halqynyń sany mıllıonǵa jeteǵabyl Shymkentte bıyl aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerdiń kólemi bes ese ósti. Bul 2014 jylǵy bas josparǵa sáıkes Saıram, Tóle bı jáne Ordabasy aýdandarynan qosylǵan jer kólemi arqyly kóbeıgen. Ońtústik jaǵdaıynda Shymkenttiń megapolıs ekendigin eskersek, osy jerler arqyly qalanyń kókónis, baý-baqsha ónimderine qajettiligin tolyq sheship alýǵa bolady. Búginde oblystyń bıýdjeti 461 mlrd. bolsa, ózindik kiris 17 mlrd. teńgeden sál asady. Bıyl 1 shildege deıin túsken salyqtar men basqa tólemderdiń mólsheri 95,7 mlrd. teńgege jetken. Buny jiliktegende respýblıkalyq bıýdjetke 49,4 mlrd. teńge, jergilikti bıýdjetke 46,3 mlrd. teńge túsken. Oblys ákimi osynyń bárin shotqa salyp, kóbirek tabys tabý, jańa jumys oryndaryn ashý, oblys múmkindigin tıimdi paıdalaný máselesine oraı jıi jıyn ótkizedi. Jaqynda ótken keńeste óńir naryǵyn otandyq tutyný taýarlarymen qamtý máselesi talqylandy. Keńeste «Shymkent» áleýmettik kásipkerlik korporasııasy júrgizgen taldaý nátıjeleri tanystyryldy. Búginde óńir naryǵy 5,5 trln. teńge bolsa, sonyń 30 paıyzǵa jýyǵyn azyq-túlik taýarlary, qalǵanyn bul sanatqa jatpaıtyn saýda ónimderi quraǵan. Osyǵan baılanysty sarapshylar halyqtyń óndiris pen tutyný mólsherin aıqyndap, ár aýdan, qalalarda qandaı jobalarǵa basymdylyq berýin zerdelegen. Tamaq ónerkásibi salasyn damytý baǵytynda ázirlengen bul jobada ár aımaqtyń tabıǵı-klımattyq erekshelikteri men qajetti shıkizat óndirý múmkindikteri eskerilgen. Jasalǵan is-sharalar josparyna sáıkes óńirimizde 215 jobany iske asyrý josparlanýda. Iаǵnı, ár aýdanda 15 jobadan qolǵa alynbaqshy. Aldyn ala jasalǵan boljamdarǵa sáıkes osy kásiporyndarda 10 myńǵa jýyq jańa jumys oryndary qurylmaq. Jobalar tamaq ónerkásibimen qatar qurylys ónimderin de óndirýge baǵyttalǵan. Taldaý nátıjelerin sarapqa salǵan óńir basshysy basty mindet – ımporttyq táýeldilikten arylý ekendigin nazarǵa alyp, azyq-túlik taýarlaryn óndirýde otandyq kásiporyndardyń óndiristik qýattylyǵyn tereńinen taldap, shyǵaratyn taýar assortımentterin aıqyndaý jáne daıyn ónimdi satý naryǵyn belgileýde atqarylatyn jumystardy atqarýdy tapsyrdy. Sút, et óńdeý kásiporyndarynyń jumysyn jetildirý baǵytynda durys logıstıka júıesin qalyptastyrýdy mindettedi. Ońtústik Qazaqstan oblysy elimizdegi agrarlyq sharýashylyǵy órkendegen óńirlerdiń biri ekendigine kóńil bólgen oblys ákimi ishki naryqty aýylsharýashylyq ónimderimen jyl boıy qamtý ózekti mindet dep belgiledi. Osy oraıda aýylsharýashylyq ónimderin saqtaıtyn qoımalardy zamanaýı talaptarǵa sáıkestendirip, ónimderdi jyl boıy saqtaýǵa jáne qajetti logıstıkany damytýǵa jaǵdaı jasaý kerek dedi. Ishki naryqty qajetti ónimdermen jyl boıy qamtyp otyrǵan sharýalarǵa memlekettik qoldaý sharalaryn qarastyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq, óńir basshysy oblystyń brendi retinde qaqtalǵan qaýyn ónimin EHRO-2017 kórmesine shyǵarýdy usynyp, osy baǵytta jumystar atqarýdy júktedi. Ońtústikte osyndaı sharalar kezeń-kezeńimen iske asyp jatyr. Qazir «alma pis, aýzyma tús» deıtin zaman emes. Der kezinde qamdanyp qalǵandar ýaqyttan utady, sharýasy ilgerileıdi. Búginde oblys ákimi basqarma basshylaryn qasyna alyp, ár aýdan, qalaǵa jumys saparymen barýda. Jyl basynda ákimdik tarapynan berilgen tapsyrmalardyń qalaı oryndalǵandyǵyna baqylaý júrgizip, jergilikti jerdegi qordalanǵan máselelerdi sheshýdiń jolyn aıqyndaıdy.
Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.