28 aqpanda Astanada jańa Konstıtýsııa jobasyna arnalǵan Partııaaralyq dıalog ótti. Pikirtalas «Qazaqstan» telearnasynyń áleýmettik jelidegi platformalarynda jáne «Habar» telearnasynyń YouTube-arnasynda tikeleı efırde kórsetildi, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Partııaaralyq dıalog – spıkerlerge qoıylatyn naqty reglamenti men aıqyn mindeti bar, 4 raýndtan turatyn biregeı pikirtalas formaty.
Dıalogqa Qazaqstandaǵy 7 partııa atynan 14 spıker qatysty. Olar moderatorlar men qarapaıym qazaqstandyqtardyń suraqtaryna jaýap bere otyryp, jańa Konstıtýsııa jobasyna qatysty óz ustanymdaryn bildirdi.
Spıkerler Táýelsizdik pen ulttyq birlikti Konstıtýsııa deńgeıinde bekitý, Parlament baqylaýyn kúsheıtý, bilim men ǵylymdy damytý basymdyǵy, áleýmettik kepildikter, menshik quqyǵyn qorǵaý, memlekettiń ekologııalyq jaýapkershiligi, azamattardyń sıfrlyq quqyǵy jáne negizgi sheshimder qabyldaý kezindegi jalpyhalyqtyq referendýmnyń róli syndy birqatar máseleni talqylady.
Májilis depýtaty, «AMANAT» partııasy fraksııasynyń múshesi Aıdos Sarym jańa Konstıtýsııa jobasynyń 3-babyna qatysty suraqqa jaýap bere otyryp, bul bapta alǵash ret konstıtýsııalyq deńgeıde memlekettiń strategııalyq qyzmet qaǵıdattary – Táýelsizdikti qorǵaý, ulttyq birlikti nyǵaıtý, qoǵamdyq dıalogty damytý, adam quqyǵy, ǵylym men bilim basymdyǵy bekitilgenin málimdedi.
«Jańa Konstıtýsııanyń 3-baby týraly aıtqan kezde, biz memlekettik saıasattyń irgetasy týraly oı qozǵaımyz. Bul jaı ǵana qundylyqtar tizimi emes, ol – quqyqtyq baǵdar. Zańdar men bıliktiń barlyq tarmaǵynyń sheshimderi soǵan sáıkes kelýge tıis», dedi Aıdos Sarym.
О́z kezeginde, Májilis depýtaty, «AMANAT» partııasy fraksııasynyń múshesi Únzıla Shapaq jahandyq transformasııalar men tehnologııalyq ózgerister jaǵdaıynda Konstıtýsııany jańǵyrtý qajet ekenine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, Ata Zańdy jańǵyrtý – memlekettiń quqyqtyq turǵyda damýynyń qısyndy kezeńi.
«Konstıtýsııany jańǵyrtý – quqyqtyq turǵyda damýdyń tabıǵı ári qısyndy kórinisi. Jańa joba demokratııalyq ınstıtýttardy nyǵaıtýǵa jáne quqyq ústemdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan», dedi Únzıla Shapaq.
Májilis depýtaty, «Aýyl» partııasynyń Tóraǵasy Serik Egizbaev jańa Konstıtýsııa jobasy memleket damýynyń adamǵa baǵdarlanǵan modelin bekitetinin aıtty. Soǵan sáıkes, memleket adamǵa qyzmet etýge tıis.
«Jańa Konstıtýsııada adam kapıtaly jer qoınaýy men tabıǵı resýrstardan mańyzdy ekeni bekitildi. Bul bilim men ǵylymdy damytý jáne azamattardyń turmysyn jaqsartý máselesi memlekettiń tikeleı mindetine aınalatynyn bildiredi», dedi Serik Egizbaev.
Májilis depýtaty, «Aýyl» partııasy fraksııasynyń múshesi Jıgýlı Daırabaev Konstıtýsııaǵa ózgerister engizýdiń jańa tártibine – jalpyhalyqtyq referendým arqyly sheshim qabyldaý máselesine egjeı-tegjeıli toqtaldy.
«Endi tek jalpyhalyqtyq referendým arqyly ǵana Konstıtýsııaǵa ózgerister engiziledi. Bul túpkilikti sheshimdi halyq qabyldaıtynyn bekitedi», dedi Jıgýlı Daırabaev.
Májilis depýtaty, «Respublica» partııasynyń tóraǵasy Aıdarbek Qojanazarov jańa Konstıtýsııa uzaq merzimdi ınvestısııalar úshin boljamdy orta qalyptastyratynyn atap ótti.
«Ekonomıkalyq ósim resýrstar kólemine emes, ınstıtýttardyń sapasyna, erejelerdiń turaqtylyǵyna jáne menshik quqyǵynyń qorǵalýyna baılanysty bolmaq. Jańa Konstıtýsııa dál osy ınstıtýsıonaldyq negizdi bekitedi», dedi Aıdarbek Qojanazarov.
Májilis depýtaty, «Respublica» partııasy fraksııasynyń múshesi Ekaterına Smolıakova memleket pen bıznes áriptestiginiń fılosofııasyna toqtaldy.
«Konstıtýsııa memleketke jáne jeke tulǵaǵa tıesili menshikti teń qorǵaýdy bekitedi jáne adal áriptestiktiń jańa qaǵıdattaryn qalyptastyrady», dedi Ekaterına Smolıakova.
Májilis depýtaty, Qazaqstan Halyq partııasy fraksııasynyń jetekshisi Magerram Magerramov jańa Ata Zańnyń áleýmettik mánine nazar aýdardy.
«Jańa Konstıtýsııa – memlekettiń adamǵa arnalǵanyn moıyndaýdy jáne áleýmettik memleket bolý mindettemesin alýdy bildiredi», dedi Magerram Magerramov.
Qazaqstannyń «Baıtaq» jasyldar partııasynyń tóraǵasy Azamat Ámirtaev ekologııalyq jaýapkershilikti kúsheıtý máselesine toqtaldy.
«Qorshaǵan ortany qorǵaý memleket pen árbir azamattyń konstıtýsııalyq mindetine aınalady», dedi ol.
О́z kezeginde, «Baıtaq» partııasynyń múshesi Táńirbergen Berdońǵarov Konstıtýsııa mátinine «Mıranda erejesiniń» engizilýin oń baǵalady.
«Bul normanyń konstıtýsııalyq mártebe alýy únsiz qalý quqyǵy men advokat kómegine júginý quqyǵyn azamattardy qorǵaýdyń irgeli kepildigine aınaldyrady», dedi Táńirbergen Berdońǵarov.
«Aq jol» Qazaqstan demokratııalyq partııasynyń atynan onyń tóraǵasy ári Májilis depýtaty Azat Perýashev sóz sóılep, proporsıonaldy saılaý júıesine kóshý qadamyn qoldady.
«Proporsıonaldy saılaý júıesi saıası ártaraptandyrý men kóppartııalyqty damytýǵa jaǵdaı jasaıdy», dedi Azat Perýashev.
Májilis tóraǵasynyń orynbasary, «Aq jol» partııasynyń múshesi Danııa Espaeva jeke menshikti qorǵaý máselesine nazar aýdardy.
«Memleketke jáne jeke tulǵaǵa tıesili menshik teń konstıtýsııalyq qorǵaýǵa ıe bolady. Al memlekettik organdardyń zańsyz áreketteri úshin ótemaqy tólenýge tıis», dedi Danııa Espaeva.
Májilis depýtaty, Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq partııasynyń tóraǵasy Ashat Raqymjanov jańa redaksııa adam ómiriniń eleýli bóligi sıfrlyq keńistikke aýysqanyn eskeretinin aıtty.
«Jańa Konstıtýsııaǵa sáıkes, sıfrlyq ortadaǵy jeke ómir de qorǵalady. Adamnyń jeke derekteri onyń úıi men jeke hat-habarymen birdeı deńgeıde qorǵaýǵa alynady», dedi Ashat Raqymjanov.
Al onyń fraksııalasy Nurlan Áýesbaev otbasy ınstıtýty men baqytty balalyq shaqty qorǵaýdy kúsheıtý máselesine toqtaldy.
«Otbasy, ana, áke jáne bala memleket qorǵaýynda bolady. Bul – keler urpaqtyń quqyqtyq kepili», dedi Nurlan Áýesbaev.
Referendýmnyń qashan ótetini belgili boldy
Osylaısha, partııaaralyq dıalog alańy jańa Konstıtýsııa jobasyn talqylaýda saıası ustanymdardyń keń aýqymyn kórsetip, kórermenderge eldiń aldaǵy damýyna qatysty negizgi máseleler boıynsha partııalardyń kózqarastaryn salystyrýǵa múmkindik berdi.
Referendým: Daýys berý ýchaskesin qaıdan bilýge bolady?