Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov bastaǵan «Ádiletti jáne progressıvti Qazaqstannyń halyqtyq Konstıtýsııasy úshin!» jalpyulttyq koalısııasy Mańǵystaý oblysy men Atyraý oblysy turǵyndarymen kezdesip, Ata zańnyń jańa normalary jóninde mol maǵlumat berdi.
Mańǵystaýdaǵy aýyzsý túıtkili sheshildi
Jurtshylyqpen kezdesýde Erlan Qoshanov Mańǵystaýdyń qýatty ónerkásiptik áleýetine qaramastan, óńirde ondaǵan jyldar boıy turǵyndardyń oryndy narazylyǵyn týdyratyn máseleler jınalyp qalǵanyn atap ótti. Osyǵan oraı, Memleket basshysy alty jyl buryn bul máselelerdi sheshý jáne О́ńirdi damytý jónindegi keshendi jospar ázirleýdi tapsyrdy, ony iske asyrýdy ol óziniń jeke baqylaýynda ustady. Barlyq qajetti resýrstar bólindi. Búginde jospar tolyq oryndalyp, mańǵystaýlyqtar onyń nátıjesin kórip otyr.
– Eń birinshi jáne eń ózekti másele aýyzsý tapshylyǵy boldy. Bul másele Keńes dáýirinde de, Táýelsizdik jyldarynda da tolyq sheshilmegen edi. Ol máseleni óz shyǵarmalarynda Ábish Kekilbaev ta jazǵan bolatyn. Prezıdenttiń júıeli qoldaýynyń arqasynda ótken jyly Mańǵystaý aýyzsý problemasy tolyq sheshimin tapty. Kaspıı sý tushytý qondyrǵysynyń qýaty artty, Túpqaraǵanda, Kendirli men Jetibaıda jańa sý tushytý qondyrǵylary iske qosyldy, – dedi Májilis spıkeri.
Sondaı-aq óńirde elektr qýatynyń úzilýi men ajyratylýy toqtady. Qazir balamaly energııa kózderi júıeli damyp keledi, sonyń ishinde Jańaózendegi biregeı gıbrıdti elektr stansasy bar. Memlekettiń qoldaýymen MAEK jańartylyp, jylý jáne elektr jelileri jóndeýden ótkizilýde.
Áleýmettik ınfraqurylym máseleleri keshendi túrde sheshimin tabýda. Keıingi eki jylda «Keleshek mektepteri» jobasy aıasynda 13 zamanaýı mektep salyndy, jaqyn arada úsh aýysymdy mektepterdiń máselesi tolyq sheshiledi. Jańaózende zamanaýı Oqýshylar saraıy paıdalanýǵa berildi, Aqtaýda halyqaralyq standarttarǵa tolyq saı keletin jańa muzaıdyn ashyldy. Oblys ortalyǵynda jedel kómek kórsetýge arnalǵan kópfýnksıonaldy ortalyq boı kóterdi, al Munaıly aýdanynda kópsalaly aýrýhana iske qosyldy.
Prezıdent tarapynan óńirlik ekonomıkany damytýǵa da erekshe kóńil bólinip otyr. Jalpy alǵanda Memleket basshysynyń jeke baqylaýyna alynǵan, oblystyń ekonomıkasyn aıtarlyqtaı ártaraptandyratyn 52 mindet bar. Atap aıtqanda, aldaǵy alty jyl ishinde oblysta 10 trln teńge turatyn 55 ınvestısııalyq joba iske asyrylady. О́ńdeýshi ónerkásip, logıstıka, týrızm jáne aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy iri jobalar shamamen 10 myń jumys ornyn qurýǵa jol ashady. Jańaózende salynyp jatqan gaz óńdeý zaýytynyń da óndiristik áleýeti zor.
О́z kezeginde óńir turǵyndary Mańǵystaý oblysyna erekshe kóńil bólgeni jáne jergilikti halyqqa kórsetken qamqorlyǵy úshin Prezıdentke shynaıy alǵystaryn bildirdi. Búginde óńirde turmys sapasy aıtarlyqtaı jaqsaryp, azamattar sý, jylý jáne elektr qýatynyń úzilýi sııaqty problemalardy umytty. Bul oblystyń ári qaraı turaqty damýy úshin berik negiz qalyptasqanyn kórsetedi.
Kezdesýde Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov jańa Ata zań jobasy Qasym-Jomart Toqaev prezıdenttik qyzmetke kirisken alǵashqy kúninen bastap kezeń-kezeńimen júzege asyrylǵan júıeli reformalardyń nátıjesi ekenin atap ótti. Osy reformalar aıasynda barshaǵa teń múmkindik qamtamasyz etilip, bıliktiń bir qolǵa shoǵyrlanýy múmkindigi joıylyp, zańsyz shyǵarylǵan aktıvterdi elge qaıtarý jumystary qolǵa alyndy.
– Osy qadamdardyń ózeginde ádilettilik, teńdik pen birlik ıdeıasy tur. Zań men tártip sonyń berik irgesi bolyp qalanýda. Bul qoǵamnyń sanasyna serpilis bergen basty qundylyqtarymyzǵa, negizgi qaǵıdattarymyzǵa aınaldy. Jańa Ata zań – osy júıeli jumystyń zańdy jalǵasy ári túpki túıini. Eń mańyzdysy, munyń bári halyqtyń suranysynan týyndap otyr. Sondyqtan eldiń bolashaǵyna baǵyttalǵan baptar, preambýlada kórinis tapqan qundylyqtar, halyqtyń qalaýynan týǵan qaǵıdattar – bári Prezıdenttiń júreginen shyqqan deýge bolady. Bir sózben aıtqanda, jańa Konstıtýsııada Memleket basshysynyń jyldar boıǵy oı-tolǵamdary halyqtyń únimen úndesip tur, – dedi E.Qoshanov.
Májilis tóraǵasy ǵalamdyq turaqsyzdyq kúsheıip turǵan kezeńde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev syrtqy saıasatta syndarly baǵyt ustanyp, álemniń barlyq elimen seriktestik pen teń quqyqqa negizdelgen qarym-qatynasty qamtamasyz etýge úlken kúsh jumsaǵanyn erekshe atap ótti. Elge ınvestısııa tartylyp, shet memleketterdiń basshylary Qazaqstanǵa kelip, yntymaqtastyq ornatýǵa nıet bildirýde. Búginde jahanda aýmaly-tókpeli ahýal beleń alǵan tusta ishki turaqtylyq pen qoǵamnyń birligi erekshe mańyzdy. Tek osy arqyly Qazaqstan damyp, alǵa jyljı beredi.
Sondaı-aq kezdesý barysynda Ata zań jobasyndaǵy jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytý, sıfrlandyrý jáne memlekettiń áleýmettik mindetteri máseleleri de kóterildi. Jergilikti turǵyndar jańa Konstıtýsııa paradıgmasynyń aýysýy, jerasty qazba baılyqtaryna emes, adam kapıtalyn damytýǵa baǵyttalǵanyn talqylady. Endi elimiz tek mıneraldy resýrstarǵa emes, ıntellektýaldyq áleýetke, bilim ekonomıkasyn qurýǵa ıek artady. Sondyqtan qujatta ǵylym, bilim jáne ınnovasııalardy damytý normalary memlekettiń strategııalyq basymdyqtary retinde bekitilip, ǵylymı jáne tehnıkalyq shyǵarmashylyq erkindigine kepildik beriledi.
Oblystaǵy Tuz qyshqyly men kalsıı hlorıdin shyǵaratyn «Topan Chemical Industries» zaýytynyń ujymy jańa Konstıtýsııadaǵy laıyqty eńbek quqyǵy, ýaqtyly jáne ádil jalaqy, sondaı-aq qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý normalaryn talqylady. Bul erejeler memlekettik saıasattyń aıqyn baǵdary bolyp otyr. Jumyskerler atap ótkendeı, bul norma olardyń ómirin, densaýlyǵyn jáne kásibı múddelerin qorǵaýǵa berik negizin qalaıdy. Bul erejeler memlekettik saıasattyń tikeleı baǵdaryna aınalady.
О́ndiristiń bolashaǵy týraly koalısııa músheleri Jańaózen qalasynda «О́zenMunaıGaz» munaıshylarymen de pikir almasty. Áńgime Konstıtýsııanyń negizgi ıdeıasy – «adam memleket úshin emes, memleket adam úshin» qaǵıdasy aıasynda órbidi. Áleýmettik jáne eńbek kepildikteri, munaı-gaz salasyn damytý, jastardyń ǵylymı áleýeti, otbasyna qoldaý kórsetý, ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý, «Zań pen tártip» qaǵıdatynyń nyǵaıýy sııaqty máseleler talqylandy. Osy atalǵandardyń barlyǵy Ata zań jobasynda kórinisin tapty.
Munaıshylar óńirdegi ekologııa ahýalyna da toqtaldy. Uzaq ýaqyttan beri jumys isteıtin Qoshqar ata qaldyq qoımasy ornalasqan Mańǵystaý oblysy úshin jańa Konstıtýsııada joǵary ekologııalyq mádenıet qalyptastyrý, tabıǵatty aıalaý, sondaı-aq memlekettik organdar men laýazymdy tulǵalardyń qorshaǵan ortany qorǵaý, apattardyń, lastanýlardyń jáne qaldyq tógýdiń aldyn alý boıynsha jaýapkershiligin bekitý erekshe ózekti bolyp otyr.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókilderimen kezdesýde Qazaqstanda turatyn 130-daı etnos pen 20-ǵa jýyq konfessııanyń birligin bekemdeý máselesi sóz boldy. Ata zań jobasynda etnosaralyq kelisim prınsıpi negizgi memlekettik baǵdarlardyń qatarynda tur. Bul prınsıp preambýla men birqatar negizgi bapta kórinis tapqan. Kemsitýshilikke jol bermeý, mádenı alýandyqty qurmetteý memlekettiń strategııalyq qundylyǵy retinde erekshe atap kórsetilgen.
Kezdesýlerdiń qorytyndysynda qatysýshylar barshaǵa teń múmkindikter qarastyrylǵan «Ádiletti Qazaqstandy» qurý jónindegi Prezıdenttiń bastamasyn qoldaıtyndaryn bildirdi.
Qorshaǵan orta jaýapkershiligi mańyzdy
Sonymen qatar osy kúni atalǵan top Atyraý óńirinde qoǵam ókilderimen, shyǵarmashyl jastarmen, munaıshylarmen jáne kásiporyn ujymdarymen kezdesýler ótkizdi.
Qoǵam ókilderimen kezdesý barysynda koalısııa músheleri aldaǵy referendýmnyń eldiń bolashaǵy, ár otbasy men árbir qazaqstandyq úshin tarıhı mańyzy týraly áńgimelesti.
Májilis tóraǵasy jańa Konstıtýsııa halyqtyń suranysyna negizdelgenin, ol Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev júrgizip otyrǵan júıeli reformalardyń dáıekti jalǵasy ekenin atap ótti. Ata zań jobasy – qoǵamda qordalanǵan ádildikti ornyqtyrý, zań men tártiptiń ústemdigin qamtamasyz etý jáne barshaǵa teń múmkindikter berý jónindegi talaptarǵa berilgen jaýap. Sondyqtan parlamenttik reformadan bastaý alǵan konstıtýsııalyq túzetýler Qazaqstannyń bolashaǵy týraly keń aýqymdy qoǵamdyq pikirtalasqa ulasyp, nátıjesinde, jańa Ata zańnyń qabyldanýyna alyp keldi.
– О́zderińiz bilesizder, halyq tarapynan 10 myńnan asa usynys tústi. Azamattar eldiń bolashaǵy, qaǵıdattar men qundylyqtar týraly kóbirek aıta bastady. Osynyń bárin saralaı kele, parlamenttik reforma jónindegi jumys toby jańa Konstıtýsııa qabyldaý qajettigi týraly qorytyndyǵa keldi. Eldegi saıası júıe tutastaı jańaryp jatyr. Bıliktiń barlyq tarmaqtary qaıta qurylýda. «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasy bekı túsedi, – dedi Májilis tóraǵasy.
Erlan Qoshanov atap ótkendeı, jańa Konstıtýsııa ótken men búgindi baılanystyryp, eldiń bolashaqqa baǵyt alǵan jolyn aıqyndaıdy. Al preambýlada baıyrǵy qazaq jerinde memlekettilikti nyǵaıtý týraly qaǵıdanyń bekitilýi tarıhı sabaqtastyqty jáne ulttyń san ǵasyrlyq tarıhyn aıshyqtaıdy.
Atyraý turǵyndary, óz kezeginde, jańartylǵan Konstıtýsııa jobasynda adamnyń quqyqtary men bostandyqtarynyń jańa kepildikteri memlekettiń eń joǵary basymdyǵy retinde qarastyrylǵanyn atap ótti. Munaıly óńir turǵyndary úshin eńbek quqyqtaryn, áleýmettik kepildikterdi qorǵaý úshin quqyqtyq mehanızmderdi nyǵaıtý, sondaı-aq Zań men tártiptiń ústemdigi qaǵıdatyn bekitý erekshe mańyzdy. Bul ınvestorlar úshin de, jumysshylar úshin de aldyn ala boljanatyn quqyqtyq ortany qamtamasyz etedi.
Áńgime barysynda qorshaǵan ortaǵa jaýapkershilikpen qaraý normasyna erekshe nazar aýdaryldy. Olar alǵash ret Ata zańda irgeli prınsıpter deńgeıinde bekitilýde. Jurtshylyqtyń pikirinshe, bul ereje munaıly óńir úshin asa ózekti. Ekologııalyq qaýipsizdik pen tabıǵı resýrstardy qorǵaý máseleleri munda tek deklarasııa emes, keler urpaq úshin naqty bolashaq kepildigi bolyp sanalady.
Aımaqtyń shyǵarmashyl jastarymen kezdesý «Atyrau Creative Hub» ortalyǵynda ótti. Bilim berý, ǵylym, ınnovasııalar, sıfrlyq quqyqtardy qorǵaý jáne talantty jastardyń áleýetin tanytý máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. Kezdesýge qatysýshylar jańa Konstıtýsııa tehnologııalar men jasandy ıntellekt qarqyndy damyǵan dáýirde jeke derekterdi qorǵaýdy kúsheıtetinin jáne sıfrlyq qaýipsizdiktiń zamanaýı standarttaryn qalyptastyratynyn atap ótti.
Otbasylyq máseleler men qoǵamymyzǵa tán dástúrli qundylyqtardy saqtaýǵa arnaıy nazar aýdaryldy. Jas atyraýlyqtar jańa Konstıtýsııada nekeni erikti túrde jasalǵan er men áıeldiń odaǵy retinde naqty aıqyndaý otbasylyq ınstıtýtty qoldaýǵa baǵyttalǵan júıeli memlekettik saıasatty qalyptastyrýǵa jáne ony quqyqtyq deńgeıde qorǵaýǵa múmkindik beretinine toqtaldy.
Ár adamnyń eńbek etý quqyǵy, qaýipsiz eńbek jaǵdaılary, ádil eńbekaqy jáne áleýmettik qorǵaý syndy jańa Konstıtýsııa jobasynda jarııalanǵan normalar «QazTýrboRemont» qyzmet kórsetý ortalyǵynyń ujymymen ótken kezdesýlerde talqylandy.
Kásiporynnyń jas mamandary memleket pen bıznes olardyń kásibı damýyna qandaı múmkindikter jasaıtynyna qyzyǵýshylyq tanytty. Ásirese memleket adamnyń bilimi men kásibıligin eldiń strategııalyq resýrsyna aınaldyrýǵa jaǵdaı jasaý jaýapkershiligin óz moınyna alatyny týraly qaǵıdatqa kóbirek nazar aýdardy. О́ndiris mamandarynyń pikirinshe, bul óńirdegi jastardyń damý kókjıegin keńeıtedi.
Kezdesý barysynda kásiporyn qyzmetkerleri eńbek jaǵdaılary men zamanaýı ınnovasııalyq óndiristerdi damytý máselelerine qatysty birqatar suraq qoıdy. Irgeli ujym músheleri jańarǵan Ata zań eńbek jaǵdaılarynyń qaýipsizdigin jáne ádil eńbekaqy kepildikterin kúsheıtetinin, al memlekettik saıasat adamnyń eńbegi men kásibı jetistikterine negizdelip qurylatynyn atap kórsetti.
Kezdesýler qorytyndysy boıynsha Atyraý turǵyndary 15 naýryzdaǵy referendýmǵa qatysý árbir otandasymyzdyń azamattyq boryshy ekenin aıtty. Jergilikti jurtshylyq óz tańdaý quqyǵyn paıdalanyp, Qazaqstannyń turaqty bolashaǵy úshin daýys berýge nıetti ekenin bildirdi.