Ata zań – memlekettiń quqyqtyq, saıası jáne qoǵamdyq damýynyń basty irgetasy. Ol eldegi barlyq quqyqtyq júıeniń ózegin quraı otyryp, memlekettik bıliktiń tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdikti aıqyndaıdy, azamat pen memleket arasyndaǵy jaýapkershilikti naqtylaıdy. Konstıtýsııa – tek zańdar jıyntyǵy ǵana emes, ol qoǵamnyń qundylyqtary men bolashaqqa degen baǵdaryn aıqyndaıtyn strategııalyq qujat.
Zańger ári joǵary oqý ornynyń basshysy retinde Konstıtýsııany jetildirýge baǵyttalǵan bastamalarǵa beıjaı qaraı almaımyn. Osy oraıda Konstıtýsııalyq komıssııanyń jumysy aıasynda júrgizilgen talqylaýlardy, engizilgen usynystardy jáne qabyldanǵan sheshimderdi muqııat baqylap, zerdeledim. Mańyzdysy – bul úderistiń ashyq ári ınklıýzıvti sıpatta ótýi. Jarty jylǵa jýyq ýaqyt ishinde el azamattary, sarapshylar, azamattyq qoǵam ókilderi tarapynan eki myńǵa jýyq usynystyń túsýi – halyqtyń el taǵdyryna beıjaı qaramaıtynyn aıqyn kórsetedi.
Usynystardyń basym bóligi eskerilip, Konstıtýsııa mátininiń eleýli bóligin jańartý jóninde sheshim qabyldandy. Bul – quqyqtyq reformalardyń formaldy emes, shynaıy qoǵamdyq suranysqa negizdelgenin bildiredi. Atalǵan ózgerister qoǵam tarapynan qoldaý taýyp, el bolashaǵyna degen senimdi nyǵaıtty.
Jańartylyp otyrǵan Konstıtýsııa – Táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy asa jaýapty ári taǵdyrly kezeńderdiń biri. Alǵash ret negizgi zań deńgeıinde «Ádiletti Qazaqstan» tujyrymdamasy naqty mazmunmen tolyqtyrylyp, «Zań men tártip» qaǵıdattary júıeli túrde bekitilýde. Bul – ádiletti basqarý modelin qalyptastyrýǵa, quqyq ústemdigin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ýaqyt talabyna saı sheshim.
Máýlen Áshimbaev aldaǵy referendýmdy elimizdiń turaqty damýynyń irgetasy dep atady
Atalǵan qaǵıdattar memleket qyzmetiniń adamǵa, onyń quqyqtary men bostandyqtaryna baǵdarlanýyn kózdeıdi. Bul turǵyda Konstıtýsııa azamattyń qadir-qasıetin qorǵaýdy basty basymdyq retinde aıqyndap otyr. Jańa redaksııadaǵy birqatar bapta quqyqtyq kepildikterdiń kúsheıtilýi – sonyń aıqyn dáleli.
Atap aıtqanda, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan jańa normalarǵa erekshe nazar aýdarǵan jón. Kinásizdik prezýmpsııasyn naqtylaý, bir quqyq buzýshylyq úshin qaıtadan jaýapqa tartýǵa jol bermeý, adamnyń óz kinásizdigin dáleldeýge mindetti emestigin bekitý – quqyqtyq memlekettiń negizgi belgileri. Bul qaǵıdattar jeke tulǵanyń quqyqtaryn qorǵaý tetikterin kúsheıtip, quqyq qorǵaý organdary qyzmetiniń ádildigi men ashyqtyǵyn arttyrýǵa yqpal etedi.
Oljas Bektenov: Jańa Konstıtýsııa – bolashaqtyń strategııalyq tańdaýy
Sondaı-aq adam qadir-qasıetiniń myzǵymastyǵyn aıqyndaıtyn normalar – jańa Konstıtýsııanyń gýmanıstik sıpatyn aıqyn kórsetedi. Azaptaýǵa, zorlyq-zombylyqqa jáne adamdyq ar-namysty qorlaıtyn kez kelgen áreketterge zań júzinde tolyq tyıym salynýy – halyqaralyq quqyqtyq standarttarǵa saı keletin mańyzdy qadam. Bul ózgerister azamattardyń memleketke degen senimin arttyryp, quqyqtyq mádenıettiń qalyptasýyna negiz bolady.
Máýlen Áshimbaev: Konstıtýsııalyq reformanyń basym mindeti – azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý
Jalpy alǵanda, usynylyp otyrǵan Konstıtýsııalyq ózgerister qoǵamnyń suranysy men zaman talabyna tolyq jaýap beredi dep esepteımin. Bul qujat eldegi turaqtylyqty saqtaýǵa, ádiletti qoǵam qurýǵa, quqyqtyq memleketti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan uzaqmerzimdi strategııalyq baǵdar bolmaq.
Jańartylǵan Ata zań – tek búgingi kúnniń emes, bolashaq urpaqtyń da múddesin eskeretin tarıhı qujat. Ol Qazaqstannyń demokratııalyq damý jolyndaǵy senimdi qadamyna aınalyp, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýdyń berik kepili bolaryna kámil senemin.
Muhtar TО́LEGEN,
Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıtetiniń
Basqarma tóraǵasy − rektory