Elimizdegi aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardyń qarqyndy damýy memleket pen azamattar arasyndaǵy ózara tıimdi aqparattyq baılanysqa múmkindik berdi jáne www.egov.kz veb-portalyn qurý («Elektrondy úkimet» portaly) ıdeıasyn 2004 jyldyń 19 naýryzynda dástúrli jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda Elbasy N.Á. Nazarbaev aıtqan bolatyn. Osy ýaqyt ishinde ıdeıanyń aıtylýynan onyń iske asyrylýyna deıin – Qazaqstan Respýblıkasynda jobanyń qalyptasýy men damýynyń tórt kezeńi ótti jáne qazirgi tańda Qazaqstannyń kez kelgen azamatyna «Elektrondy úkimet» portaly elektrondy túrdegi memlekettik qyzmetter týraly ártúrli jáne ózekti aqparattarǵa qol jetkizýdi qamtamasyz etetin elektrondy qujat aınalysynyń keshendi júıesin bildiredi. Qazirgi tańda «Elektrondy úkimet» portalynda qoldanylatyn mindetti áleýmettik saqtandyrý salasyndaǵy tehnıkalyq ınnovasııalar kommýnıkasııalyq shyǵyndardy edáýir tómendetti.
Qazaqstandaǵy qoldanystaǵy mindetti áleýmettik saqtandyrý eńbek etý qabiletinen aıyrylǵan; asyraýshysynan aıyrylǵan; jumysynan aıyrylǵan; júktilikke jáne bosanýǵa baılanysty tabysynan aıyrylǵan; jańa týǵan balany (balalardy) asyrap alýǵa baılanysty tabysynan aıyrylǵan jáne bala bir jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimine baılanysty tabysynan aıyrylǵan jaǵdaılarda jumys isteıtin halyqty áleýmettik qoldaýdy qamtamasyz etedi.
Áleýmettik qamsyzdandyrýdyń osy túrin júzege asyrý úshin 2003 jyly «Mindetti áleýmettik saqtandyrý týraly» QR Zańy qabyldandy. Alaıda, elimizdiń keıbir azamattary qujattar jınaý, memlekettik organdardaǵy salǵyrttyq kidirister, kezek kútý úshin ýaqytyn joǵaltý sııaqty, t.b. jumystardyń oryn alýynan áli de saqtanady. Rasynda da osydan az ýaqyt buryn «Memlekettik áleýmettik saqtandyrý» AQ (MÁSQ) áleýmettik tólemder alý úshin ótinish berýshi júgingen jaǵdaıda 15 jumys kúni ishinde alýshynyń «qaǵaz» túrindegi ister maketi jasalatyn. Mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshylaryna áleýmettik tólemder taǵaıyndaý úderisin avtomattandyrý jáne kórsetiletin qyzmetter aıasyn keńeıtý úshin, 2005 jyly Zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyqta (ZTMO) únemi jetildirilip otyratyn «Áleýmettik saqtandyrý» aqparattyq júıesi ázirlenip engizildi. «Áleýmettik saqtandyrý» aqparattyq júıesi qazirgi ýaqytta Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıtetiniń aýmaqtyq qurylymdyq bólimsheleri men ZTMO-nyń oblystyq jáne aýdandyq fılıaldarynyń arasyndaǵy áleýmettik tólemder taǵaıyndaý kezinde qoldanylady. Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıtetiniń aýmaqtyq qurylymdyq bólimsheleriniń arasyndaǵy ózara qyzmet ZTMO biryńǵaı derekter bazasy arqyly júzege asyrylady, bul ýaqyt joǵaltýǵa baılanysty shyǵyndardy birshama qysqartty. «Áleýmet» AJ qoldaný áleýmettik tólemderdi taǵaıyndaý úshin qujattar qaralatyn 15 kún merzimdi 8 jumys kúnine deıin merzimge qysqartty. Qazirgi ýaqytta, áleýmettik qamsyzdandyrý salasyndaǵy aqparattyq tehnologııalardyń damýymen, 2014 jyldan bastap azamattar Zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyq arqyly ǵana emes, sonymen qatar halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary (HQO) arqyly da qyzmet alý múmkindigine ıe boldy. Sonymen birge, «Elektrondy úkimet» portaly HQO bron arqyly qyzmet alý múmkindigin de usynyp otyr, ıaǵnı burynǵydaı kezek kútip otyrýdyń qajettigi joq. Elektrondy úkimet portaly arqyly memlekettik organdardyń barlyq aqparattyq resýrstaryna qol jetkizýdiń biryńǵaı ortalyǵy qupııalylyq shartyn saqtaı otyryp, azamattardyń memlekettik organdarmen turaqty túrde ózara jumysyn qamtamasyz etedi. Engizilgen jańa onlaın-qyzmetterdiń qoldanystaǵy tájirıbesi kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń sapasynyń, birqatar qyzmetterdi resimdeý jedeldiginiń artqanyn kórsetip otyr. Áleýmettik qamsyzdandyrý salasyndaǵy kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń sapasyn odan ári arttyrý úshin, 2015 jyldyń 17 naýryzynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine áleýmettik-eńbek salasyndaǵy kórsetiletin memlekettik qyzmetterdi ońtaılandyrý jáne avtomattandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy. Zańnyń aıasynda «Mindetti áleýmettik saqtandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna da ózgerister engizildi. Jańa ózgeristerge sáıkes áleýmettik tólem taǵaıyndaý úshin ótinish berý úderisi asa yńǵaıly boldy. Sonymen qatar, azamattardyń memlekettik qyzmet alýy kezindegi ýaqyttary únemdeldi. 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap azamattar áleýmettik tólemderdiń eki túrin taǵaıyndaý úshin (jumysynan aıyrylýyna jáne bir jasqa tolǵanǵa deıingi bala kútimine) «Elektrondy úkimet» portaly arqyly ótinish bere alady. Árıne, bul jumys isteıtin analar men ýaqytsha jumys istemeıtin azamattar úshin jaǵymdy jańalyq boldy. Endi ótinish berýshi jeke basyn kýálandyratyn kýáligi bolǵan jaǵdaıda kez kelgen HQO resimdeýge bolatyn elektrondy sıfrlyq qoltańbasy (ESQ) bolǵan jaǵdaıda «Elektrondy úkimet» portaly arqyly ótinish bere alady. ESQ elektrondy ótinishti jáne memlekettik organdardan jáne (nemese) uıymdardyń aqparattyq júıelerinen kelip túsken málimetterdi kýálandyrý úshin qajet. Osyndaı derekterdi rastaǵannan keıin elektrondy ótinish jáne basqa da málimetter ótinish berýshi azamattyń isteri maketin qalyptastyrý úshin «Áleýmettik saqtandyrý» AJ-ǵa jiberiledi. Jalpy, eńbek etý qabiletinen aıyrylǵan jaǵdaıda, ótinish berýshi, áleýmettik tólem taǵaıyndaý úshin ZTMO-ǵa nemese HQO-ǵa ótinish berýge quqyly, al 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap, jalpy eńbek etý qabiletinen aıyrylý dárejesi alǵash belgilengen jaǵdaıda ótinish berýshi memlekettik áleýmettik qamsyzdandyrý organdaryna barmaı-aq tikeleı medısınalyq-áleýmettik saraptama (MÁS) júrgizetin ókiletti qurylymdyq bólimshege ótinish jasaı alady. Budan bylaı mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshysyna jumyssyz retinde tirkelgennen keıin jumysynan aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólem taǵaıyndaý úshin jumyspen qamtý ortalyǵyna ótinish berýine bolady. Mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń aqparattyq jáne kommýnıkasııalyq tehnologııalar salasyna tehnıkalyq ınnovasııany engizý basqa da memlekettik aqparattyq júıelermen biriktirý arqasynda múmkin boldy. Mysaly, «Jumyspen qamtý problemalary jónindegi aqparattyq-taldaý ortalyǵy» AQ (JQP ATO) tıimdi eńbek naryǵyn damytý maqsatynda jumys isteıdi. JQP ATO qyzmetkerleri halyqtyń ekonomıkalyq belsendiliginiń artý qarqynyna, sonymen qatar azamattardyń turaqty jáne ónimdi jumyspen qamtylýyna turaqty túrde taldaý jasap otyrady. Júzege asyrylǵan jobalardyń ishinde azamattarǵa jańa jumys ornyn izdeýge, al jumys berýshilerge qajetti mamandardy tabýǵa kómek kórsetetin «Jumys» portalynyń áleýmettik máni zor ekenin erekshe atap ótýge bolady. Jınaqtalǵan tájirıbelerden áleýmettik qamsyzdandyrýdaǵy aqparattyq jáne kommýnıkasııalyq tehnologııalar salasyndaǵy ınnovasııalyq tehnologııalar halyqtyń memlekettik organdarmen ózara tyǵyz baılanysyn nyǵaıtýǵa múmkindik berdi. Bul jańǵyrtýdyń basty ıdeıasy memlekettik qyzmet kórsetýde ashyqtyq pen jan-jaqtylyqty, memleketten kepildendirilgen áleýmettik qoldaýdy alýda ótinish berýshiniń baratyn memlekettik organdarynyń sanyn azaıtýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady. Bul úrdisterdi ońtaılandyrý memlekettik qyzmetshilerdiń jumysynyń tıimdiligin arttyryp, sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alýda paıdasyn tıgizdi Eldegi halyqty áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy, onyń ishinde mindetti áleýmettik saqtandyrýdaǵy ınnovasııalyq tehnologııalar bizdiń azamattarymyzdyń qazirgi zamanǵy qajettilikterge beıimdelgen jáne áleýmettik saqtandyrý salasyndaǵy kommýnıkasııalyq tehnologııalarǵa jańa ınnovasııalardy engizý jáne olardyń jańarýyna qaraı qoldanystaǵy aqparattyq júıeni odan ári jetildirý jalǵastyrylýda. Eger BUU «Elektrondy úkimettiń damý ındeksi» Búkilálemdik reıtınginde Qazaqstan Respýblıkasy 2005 jyly 68-orynda bolsa, qazirde «Qazaqstan-2050»: Strategııasynyń bastaýymen 2014 jyly 28-orynǵa kóterildi. Árıne, budan ári de áleýmettik saqtandyrý salasy basym baǵyttardyń biri bolyp qala bermek jáne onyń odan ári damýy qoǵam damýynyń, eldiń básekege qabilettiliginiń jáne azamattardyń ómir súrý sapasy men ıgiliginiń turaqtylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Rústem HAMZIN, «Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory» AQ prezıdenti.