Dárý – tek dáriden emes

Táýelsizdik ulttyq medısınanyń tynysyn keńeıtip, buryn tek shetelderdiń úlken klınıkalarynyń ǵana qolynan keledi deıtin san túrli em sharalardy jasaıtyn dárejege kóterildi. Memlekettik turǵyda kórsetilgen jan-jaqty kómektiń arqasynda dárigerler álemniń ozyq klınıkalarynda tájirıbe jınaqtap, jastar oqyp-toqyp, aýrýhanalar nebir osy zamanǵy qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilip, kúrdeli ota túrleri jasalynýda. Elorda Arqa tósine kelgennen bas­tap, mamandarynyń biliktiligimen, pasıentterine degen erekshe yqylastarymen erekshelengen emdeý ornynyń biregeıi – Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Is basqarmasynyń Máskeý kóshesinen oryn tepken «Medısınalyq ortalyq aýrýhanasy» boldy desek esh qatelespespiz. Jýyrda aýrýhana ulǵaıyp, ol sol jaǵalaýda salynǵan ásem ǵımaratqa qonys aýdarǵan. Alaıda, sol baıaǵy kóz úırengen Máskeý kóshesindegi ortalyq, aýrýhananyń quramynda qalyp, óz jumysyn ári qaraı jalǵastyrýda. Jáne bir qýanarlyǵy, onyń esigi endi burynǵydan da keńirek ashylyp, emdeý, dıagnoz anyqtaý, túrli zerthanalyq t. s.s. qyzmet kórsetý túrleriniń aıasyn keńitip otyr. Osy rette bizdiń tilshimiz aýrýhananyń bas dárigeri Rahat BAIQOShQAROVAǴA jolyǵyp, emdeý ortalyǵy jumysynyń jaı-japsaryn suraǵan edi.     – Rahat О́serbaıqyzy, jurt­shylyq Máskeý kóshesindegi ortalyq sol jaǵalaýǵa kóship ketti dep júrse, sizder qaıta dárigerlik qyzmet túrlerin kóbeıtip tastaǵansyzdar ma? – Durys ańǵarypsyz, al­ǵa­shynda sol jaǵalaýǵa kósherde bul jerde endi ne bolady eken, qandaı qyzmet kórsete alady degen oı týdy. Aqyry, ortalyq bas klınıkanyń quramynda, burynǵy qalypta qalyp, qosymsha aqyly dárigerlik qyzmet túrlerin kórsetetin terapevtik jáne hırýrgııalyq stasıonary bar, bir aýysymda 200 pasıent qabyldaıtyn emhanasy, dıagnoz qoıýǵa qajetti barlyq jabdyqtary saqtalynǵan kúıinde jumysyn jalǵastyrýda. Onyń ústine, bizdiń hırýrgterimizdiń biliktiligi esepke alynyp, jos­parly túrde kvotamen jasalynatyn otalardyń qomaqty bóligi qaldyrylady dep josparlanýda. Bul memlekettik tapsyrys qoı. Qazir 60 óte myqty, biligi mol dáriger, birneshe tek teoretık emes, praktık ǵylym doktorlary bar, ortalyqtyń múmkinshiligi, shúkirshilik deımiz, óte jaqsy. Kompıýterlik tomografııa, magnıtti-rezonansty tomografııa, rentgen, endoskopııalyq zertteý, ýltradybys jáne fýnksıonaldy dıagnoz qoıý, zerthana, qaıta qatarǵa qosý, ońaltý atqarylatyn mamografııalyq jáne flıýrografııa apparattary bar ortalyqta emdelýge de, qaralýǵa da jan-jaqty jaǵdaı bolady. Budan tys ońaltý jáne fýnksıonaldy dıagnostıkalyq bó­limderi, tis protezin atqaratyn sto­matologııa bólimi, gemodıalız, plazmoforez, endoskopııa jasaıtyn ortalyǵymyzdaǵy emhanada 24 mamandyqta qabyldaý júrgiziledi. – Meniń oıymsha, boıynda keseli bar jannyń aıyǵýynda eń bastysy dárigerdiń oǵan degen jaqsy qarym-qatynasy jatyr. Eger dáriger kúlip kelip, naýqaspen arada senim men túsinistik ornamasa, eshqandaı em-domnyń nátıjesi kútkendegideı bolyp, kóńil kónshitpeıdi. – Ol ras, bul mindetti túrde. Meniń kóp jylǵy praktıkam da osyny kórsetedi. Dáriger tek qana dárimen ǵana emdese, siz aıtqandaı naýqas tez kóterilip ketpeıdi, al kerisinshe, ishki jan dúnıesi ásem, kóńilimen aýrýǵa kómektessem dep turǵan dárigerge túsken aýrý jyldam jazylady. Sondyqtan aýys-túıis bolyp, dárigerlerdiń keıbireýi sol jaǵalaýǵa ketkende jumysqa qabyldaǵan, aty bar, tanymal dárigerlerdi iriktep, osynda mamandardy shaqyrǵanda basty krıterıı etip, osy másele qoıyldy. О́zińiz bilesiz, bizdiń aýrýhananyń qalyptasqan ımıdji bar, biz árbir pasıentke jylylyqpen qaraımyz, sol jaqsy úrdistiń sheti ketilip qalmasyn dedik. Bul tek dárigerlerge qatysty emes, ishke engennen anyqtama men tirkeý bóliminde otyrǵan adamdardan bastap, barlyǵyna qatysty osy qaǵıdat basshylyqqa alynǵan. – Sizder engizgen jaqsy jańalyqtyń biri – dıagnoz qoıý úshin 1-3 kúnge qysqa merzimge aýrýhanaǵa jatyp shyǵý eken. Shynynda, tez arada kóńildi kúpti etken, janǵa tıgen aýrýdyń qaı jerden ekenin anyqtap, jańylmaı dıagnoz qoıýdy, jazylýdyń basy dese bolǵandaı ǵoı. – Dóp tústińiz. Shetelderge konferensııalarǵa, issaparlarǵa baryp júrgende olarda osyndaı dárigerlik qyzmetter bar ekenin kórip júrmiz. Bizde densaýlyq saqtaý salasynda kvotamen emdelýshi 3 kún tolyq jatpasa, memleketten bólinetin qarajat tólenbeıdi. Al qazir otalardyń kópshiligi shaǵyn ınvazıvti, ıaǵnı 95-97 paıyzǵa deıingisi sondaı. Tek 3-5 paıyzdaıy ǵana qandaýyrmen jaryp jasalynady. Al otanyń basym bóligi – 60 paıyzdaıy tek 1-2 kún ǵana dárigerdiń kóz aldynda bolyp, qalǵan ýaqytta úıden-aq qaralatyn jaǵdaıda. Shetelde úlken klınıkalarda 1 kúndik stasıonarlar qalyptasqan. Bir táýlikte basynan aıaǵyna deıin tekserip, dıagnozyn qoıyp, keńesterin berip, shyǵaryp salady. Biz nege solaı jasamaımyz dep, osyndaı ádisti qolǵa aldyq. Buryn kerýet tapshylyǵynan ondaı múmkindik tipti joq edi, endi biz bir kúnniń ishinde tolyq dıagnoz qoıyp, emdeý jóninde keńes jazylǵan qaǵazdy konvertke salyp, qolyna beremiz. Tipti, plastıkalyq otalardy da jasaıtyn bolamyz. Buryn ol qyzmet joq edi. Sonymen qatar, endigi kúnde kontıngentten tys saqtandyrý kompanııalary pasıentteriniń bizde jatyp emdelýine oryn bar. 8 sala boıynsha stasıonarlyq emdeý júrgizemiz. – Bizdiń oqyrmandarymyz úshin taratyp aıta ketseńiz. – Ol jalpy hırýrgııa men ýrologııa jáne gıne­ko­logııaǵa qatysty otalar, otorı­nola­roın­gologııalyq, qan tamyrlary, qalqansha bezi, jaraqattan keıingi aýrýlar, bet-jaq qurylysy boıynsha stasıonarlyq emdeý túrleri. Al terapııalyq baǵytta; kardıologııa, nevrologııa, endokrınologııa, gastroenterologııa, pýlmonologııa, revmotologııa salalarynda stasıonarly túrde em júrgizemiz. Sosyn emhanamyzda myqty konsýltanttarymyz bar, olar keshke qaraı, aldyn ala jazylý retimen pasıentterdi qabyldaıtyn bolady. Nev­ro­patolog, hırýrg, dıetolog, prok­tolog, gematolog, revmatolog, plastıkalyq hırýrg, angıohırýrg, otorınolarıngolog syndy osy qaladaǵy eń bilikti, tanymal mamandar bizde keshki mezgilde keńes berip, qabyldaý ótkizedi. Adamdar Astananyń qaı kóshesindegi, qaı klınıkada qandaı maman otyr dep bastaryn qatyrmaı birden bizdiń ortalyqqa kirse esh qatelespeıdi. Tek aldyn-ala jazylýy tıis. – Joǵaryda bir kúndik stasıonardy aıtyp óttińiz ǵoı, oǵan barlyq baǵytta dıagnoz qoıý kire me? – Biz oǵan birneshe keshendi qarastyryp otyrmyz. Olar – ishek-asqazan aýrýlary, júrek-qan tamyrlary, ókpe-qolqa júıesi, tirek-qımyl júıesi, baýyr, búırek nesep aǵý júıeleri. – Árıne, mundaı kúrdeli tekserýler teginnen-tegin jasalynbaıtyn shyǵar? – Eń úlken júıesi sheteldegideı 5-10 myń dollar emes, 170 myń tenge, al jekeleı jasalsa 50-60 myńnan. Bizdiń pasıentterimiz buryn shetelderge jıi baratyn. Qazir endi sol salystyrýlar arqyly shekara asyp, tekke aqsha shashady ekenbiz dep aıtatyn boldy. Men sizge aıtaıyn, kazirgi qalalyq zerthanamyzdyń dáldigi sheteldikterden de artyq. Keıde olar biz kórgen nárseni kórmeı qalady, alyp kelgen qaǵazdaryn salystyryp qarap otyryp, sizdiń mynaýyńyzdy ańǵarmapty ǵoı, kıstańyz qaıda, búırektegi tasyńyzdy baıqamapty ǵoı deıtin kezderimiz bolyp turady. Jeke nazar aýdartqym kelip turǵany, bizdiń aýrýhanamyzdyń analızderiniń ishki jáne syrtqy baqylaýdan ótkizilýi. Ol ne? Avtomattandyrylǵan júıede atqarylatyn analızder analızatorlarda júzege asyrylady da, analız qorytyndysyn jasaý ýaqyty tez júrgiziledi. Zertteýdi baqylaıtyn reagentter de satylyp alynyp, árbir 10-shy analız reagent shyǵarýshy zaýytqa baqylaýǵa jiberiledi. Bizdiń zerthanamyz qaladaǵy birden-bir halyqaralyq sapa sertıfıkaty jáne akkredıtasııasy bar óte senimdi ortalyq. Bul – bizdiń maqtanyshymyz, analızderimiz reagentter jiberetin zaýyttyń baqylaýynan tys Eýropanyń akkredıttelgen ortalyqtaryna turaqty túrde baqylaýǵa jibe­riledi. Qazir jurtshylyq ta muny bilip alǵan, kúmáni bolsa, bizge kelip analız tapsyrady. Baǵalary da qaladaǵy ózge aqyly klınıkalarmen bir shamada, keı analızder boıynsha olarda qymbattaý bolsa, bizde arzanyraq, al keıde bizde joǵary. Biraq bizdegi sapa ózdiginen sóıleıdi. Taǵy bir aıtaıyn degenim, bizdegi túrli kompıýterlik mag­­nıt­ti­-rezonansty dıag­nos­tıkalyq zertteýlerde ózge emhana, aýrýhanadaǵydaı bir ǵana maman­nyń oqýymen qorytyndy ja­zylmaıdy, ony aldymen jasaǵan dáriger, odan keıin onyń kýratory, sosyn ǵylym doktory, ne kerek úsh ret oqyp baryp toqeteri aıtylady. Al qorytyndyny bir adamnyń bergeni durys pa, álde eki úsh ret oı men bilim, bilik súzgisinen ótkeni durys pa?! – Endigi bir jańa­lyq­taryńyz ana men balaǵa qatysty eken. – Iá, buryn bizde pedıator­lyq birlik bolǵan joq edi. Endi bizdiń ortalyqta balalardy da qa­ratýǵa, emdeýge jaǵdaı bar. So­nymen birge, bizde júkti áıelder tolyq baqylaýda bolady. Biz óz jumysymyzda bu­ryn­ǵy ımıdjimizge shań túsir­meı, sapa men pasıentterge degen qurmetimizdi kemitpeýge jum­saımyz. Taǵy da qaıtalap aıtamyn, bizde tek júregi jyly, izgilikke qumar, naýqasyna jany ashıtyn, meıirim shýaǵy bar jandar ǵana jumys isteıdi. Bul – bizdiń basty ustanymymyz. Qoryta aıtqanda, aýrýhanamyzdyń esigi sapaly kópsalaly ambýlatorlyq, stasıonarlyq dárigerlik kómek alǵysy keletin barlyq adamdarǵa ashyq. –  Áńgimeńizge rahmet.   Áńgimelesken Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan».