Dúnıe dıdary kún sanap emes, saǵat sanap qubylyp turǵan búgingi almaǵaıyp zamanda memlekettiń mereıin tasytyp, bedelin asyratyn – tek tabıǵı baılyq emes, taýsylmas aqyl-oı qazynasy. Qazaq dalasynda keshegi ál-Farabıden bastalǵan, Qanysh Sátbaevpen shyńdalǵan parasat joly búgin jańa mazmunǵa ıe bolyp, ulttyq damýdyń strategııalyq arqaýyna aınaldy. Ǵylym – bul tek zerthanadaǵy izdenis qana emes, bul – eldiń qaýipsizdigi, ekonomıkalyq qýaty, dep jazady Egemen.kz.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ǵylymdy damytýdy ulttyq basymdyq retinde aıqyndap berdi. Sonyń eń basty aıǵaǵy – ǵylym men ınnovasııanyń Konstıtýsııa deńgeıinde kórinis tabýy. Bul – Qazaqstannyń bilim men tehnologııaǵa súıenetin jańa sapaly memleket qurýǵa degen berik memlekettik ustanymy.
«Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» jańa Zańnyń qabyldanýy jáne 70-ten astam normatıvtik-quqyqtyq aktiniń túzilýi salanyń tamyryna qan júgirtip, ınstıtýsıonaldyq negizin bekemdedi. Endigi kezekte ǵylym akademııalyq ortanyń ishki sharýasy emes, óndiristiń ózegine, óńirlik damýdyń negizgi qozǵaýshy kúshine aınalyp otyr.
Kadrlyq áleýet: Jasarý men jańǵyrý dınamıkasyUlttyq ǵylymnyń bet-beınesi túbegeıli ózgerip, kadrlyq áleýettiń turaqty ósimi baıqalýda. Naqty derekterge úńilsek: 2025 jyly ǵylymı zertteýmen aınalysatyn mamandar sany 28 374 adamǵa jetti. Bul 2021 jylǵy kórsetkishten (21 782 adam) 30 paıyzǵa artyq. Eń qýantarlyq kórsetkish – jas ǵalymdardyń úlesi. Tórt jyl buryn jas zertteýshiler 7 525 adam (35%) bolsa, ótken jyly olardyń sany 13 592-ge (48%) jetti. Elimizde 2 005 ǵylym doktory, 4 855 ǵylym kandıdaty jáne 4 862 PhD doktory eńbek etýde. Ǵalymdardyń 56 paıyzy – áıelder qaýymy, bul saladaǵy genderlik teńgerimniń joǵary ekenin kórsetedi.
Qaldyqtan qazyna súzgen: Otandyq metallýrgııanyń jańa belesi
Memleket ǵalymdy tek grantpen ǵana emes, áleýmettik qamqorlyqpen de qýattap otyr. Búginde 606 jas zertteýshi baspanaly boldy. Onyń ishinde 123 ǵalymǵa páterler óteýsiz negizde berilse, qalǵandary jeńildetilgen nesıemen qamtyldy. Jyl saıyn 1 myń jas ǵalymǵa postdoktorantýra granttarynyń berilýi – erteńgi kúnge salynǵan eń senimdi ınvestısııa.
Innovasııalyq serpin: Zerthanadan óndiriskeǴylym – bul ınvestısııany tek «tutynatyn» sala emes, ol ekonomıkalyq qaıtarym beretin pármendi qural. Sońǵy jyldary ǵylymdy qarjylandyrý kólemi 116,7 mlrd teńgeden 261,3 mlrd teńgege deıin, ıaǵnı eki eseden astam ósti.
Toqaev: Joǵary memlekettik marapattar tizimine «Ál-Farabı» ordeni engiziledi
Satbayev University ǵalymdary vakýýmdyq dıstıllıasııa ádisimen tazalyǵy 99,5% bolatyn ST-1 markaly selen óndirý tehnologııasyn engizdi. О́nimniń qosylǵan quny 97%-ǵa deıin artyp, Qytaıǵa 100 tonnadan astam ónim eksporttaldy. Al Nazarbayev University ǵalymdary lıtıı-ıondy akkýmýlıatorlarǵa arnalǵan katod materıaldaryn alý tehnologııasyn ázirledi. Bul jobanyń áleýetti naryqtyq kólemi 40 mlrd AQSh dollaryna baǵalanyp otyr. Astana Life Ex-situ Machine (ALEM) qurylǵysy – qazaq ǵylymynyń álemdik deńgeıdegi jetistigi. Donorlyq aǵzalardyń ómirsheńdigin 24 saǵattan astam saqtaıtyn bul jańalyq – otandyq medısınanyń sapalyq bıigi.
О́ńirlik tynys jáne sıfrlyq ashyqtyqǴylym endi tek iri megapolıstermen shektelmeıdi. Elimizdiń ár oblysy óz ekonomıkalyq ereksheligine qaraı ǵylymı basymdyqtaryn aıqyndady. Sońǵy eki jylda ótken 13 ǵylymı-tehnologııalyq sessııa naqty sektordyń suranysyn ǵylymǵa ushtastyrýdyń pármendi alańy boldy. Sonymen qatar 2024 jyly iske qosylǵan Sıfrlyq ǵylymı portal salany basqarýdyń jańa mádenıetin qalyptastyrdy. Ǵalymdardyń sıfrlyq profaıly men zerthanalardyń pasporttary bir júıege toǵysyp, ashyqtyq pen dál analıtıkaǵa jol ashty.
Memleket basshysy: Elimiz úshin qoldanbaly ǵylymdy damytý – asa mańyzdy mindet
Búgingi qabyldanǵan sharalar Qazaqstannyń ǵylymı ekojúıesin jańa sapalyq deńgeıge kóterip, ulttyq damýdyń strategııalyq tiregine aınaldyratyny sózsiz.