Ádette qaı eldi mekenniń bolsa da aýyl, aýdan, oblys kólemine tanymal resmı bılik ókilderinen basqa jergilikti halyq erekshe qurmet tutatyn shoqtyǵy bıik, eńbegimen elge tanymal abyroıly azamattary bolady. Mundaı dárejege kóterilý ekiniń biriniń qolynan kelmeıtin – úlken eńbektiń jemisi. El júreginiń túkpirinen oryn alǵan ondaı jandardyń eńbekteri adal, esimderi ómirsheń, ataq abyroılary turaqty, ári uzaq bolatyny aqıqat. Almaty oblystyq aýrýhanasynyń hırýrgııa bóliminiń meńgerýshisi, dáriger Mandat Esenǵarauly Dolaev sondaı jandardyń biri. О́ńirdiń áleýmettik jaǵdaıynyń biregeıi sanalatyn medısına salasynda bul azamattyń alatyn orny erekshe. Tipti, densaýlyq qorǵaý salasyna úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtyn Taldyqorǵan qalasynyń kez kelgen salıqaly turǵyny onyń maqtaýly esimin, eren eńbegin estimeýi múmkin emes. Aqkóńil adamgershiligi, abyroıly ataǵy, bilikti maman ekendigi oblys kólemi turmaq, respýblıkaǵa da keńinen tanymal. Sózimiz dáleldi bolý úshin, bir ǵana mysal keltireıik. Birde belgili adamnyń mereıtoıyna Astana qalasyna barǵanymda, Taldyqorǵannan kelgenimdi estigen toı qonaqtary: «Ol jerde ataqty hırýrg Mandat isteıdi ǵoı», degendi estip, onyń abyroı-bedeliniń halyq arasynda tym aýqymdy ekenin sezindim. Keıipkerimizdi izdegen jan ony úıinen taba qoıýy ekitalaı. «Qashan kelsek aýrýhanada júresiz, bul jer sizdiń ekinshi úıińiz shyǵar?» degen suraǵyma: «Aýrýhana meniń ekinshi úıim emes, birinshi úıim, sebebi, ómirimniń jartysynan kóbi osynda ótti», – dedi ol. Rasynda da, qashan kórseńiz aýrýhana ishinde júretin Mandat Esenǵarauly jasy alpysty alqymdasa da áli tyń, qımyly jiti. Ádette túske deıin ota jasaýdan qoly bosap kórgen emes.Ol jumys isteıtin oblystyq aýrýhana hırýrgııa bólimshesinde jylyna myńnan astam ota jasalynady eken. Eger árbir ota ár adamnyń ómir jolyndaǵy ajalmen arpalysqan qysyltaıań sátteri ekenin, sol otalardyń jartysynan kóbi Mandat Esenǵaraulynyń tikeleı qatysýymen, qalǵandary qadaǵalaýymen ótetinin eskersek, onyń ushan-teńiz eńbeginiń baǵasyn sezinýge bolatyn shyǵar. Qaýyrt jasalynatyn otalardy eseptemegende bir kúnde josparly túrde birneshe naýqasqa ota jasalynyp jatady. Negizinde keıipkerimiz Almaty oblysyndaǵy Bórlitóbe óńiriniń týmasy. Aıtýynsha marqum ákesi kezinde Balqash kóliniń jaǵasynda ornalasqan Úlgi kolhozynyń tóraǵasy bolǵan. Kezinde Muqan Tólebaev, Erkeǵalı Rahmadıev sııaqty teńdesi joq sańlaq kompozıtorlar, Sara Tynyshtyǵulova sekildi áıgili ánshi oqyǵan osy aýyl mektebin altyn medalmen aıaqtaǵan ol ózi bala kúnnen armandaǵan dáriger mamandyǵyn qalaǵan. 1978 jyly Almaty memlekettik medısına ınstıtýtynyń emdeý bólimin bitirgennen keıin, týǵan ólkesine kelip, eńbek jolyn Taldyqorǵan oblystyq aýrýhanasynyń hırýrgııa bólimshesinen bastaǵan. Kúni búginge deıin osy jerde tapjylmaı 36 jyl eńbek etip keledi. Sonyń sońǵy 25 jyly hırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi. Bilim-tájirıbesi eskerilip, respýblıka kólemindegi úlken klınıkalarǵa san ret shaqyrylsa da, ol úırengen eńbek ortasyn tastap ketpedi. Abyroı, ataqty alystan izdemedi. Ony bar qurmettiń ózi izdep kelip tapty. Búginde ol Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi, joǵary kategorııaly hırýrg-dáriger. Taldyqorǵan qalasynyń qurmetti azamaty. Eń bastysy – qaıda barsa da halqy qoshemettep qarsy alady. Odan artyq qandaı syı-dáreje bolmaq. Jergilikti jerdiń kez kelgen turǵyny syrqattansa, qınalsa: «Mandatqa bardyń ba?» – degen sóz el arasyna máteldeı tarap ketken. Tipti, terapııalyq dert bolsa da, keıipkerimizdiń aldyna bir ret baryp, keńesin tyńdamaı kóbiniń kóńili kónshimeıdi. Qashan kórseń de alystaǵy aýyldan kelgenderdi jetelep júrgeni. Týma talantty dáriger osyndaı bolsa kerek. Bir qyzyǵy,etjeńdi, alyp denesine qaramaı shıraq, qaǵylez qımyldaıdy. Alyp demekshi, 1998 jyldyń kúz aıy bolatyn. El ekonomıkasy qazirgideı kóterile qoımaǵan kez. Japonııadan kelgen delegasııa ókilderi oblysymyzdyń medısınalyq jaı-kúıimen tanysyp júrdi. Osy topty qarsy alýshylar quramynda oblystyq aýrýhananyń sol kezdegi bas dárigeri Shaımerden Sadyqov bastaǵan dárigerler arasynda men de júrgen edim. Aramyzda Mandat ta bar. Qarsy alyp, jaıǵasqannan keıin qonaqtar áı-shaı joq: «Sýmo, sýmo», – dep máz-máıram bolyp Mandatty qorshap alypty. Basqany túsinbesek de joǵarydaǵy sózdi túsinetinimiz anyq. Biz de kúlip tilmash arqyly olardyń oıyn túsingenimizdi, aldarynda turǵan balýan deneli azamat «sýmo» emes, eń bedeldi hırýrg-dáriger ekenin aıtyp jetkizdik. Osynyń ózi onyń janynyń ǵana emes, dene iriliginen de habar berip tursa kerek. Birde mynadaı oqıǵa boldy. Qarapaıym jumysshy Áset degen kisi jalǵyz ulynyń aýrýy asqynyp ketkenin kesh baıqap, janyn qoıarǵa jer tappady. Osy biledi-aý, degen talaı adamdarmen izdep baryp júzdesti, keńesti. Almatydaǵy úlken medısınalyq mekemelerge barýdy da oılaǵan. Alaıda kóptiń bergen keńesi jeńdi me, kóńili oblystyq aýrýhanadaǵy hırýrgııa bóliminiń meńgerýshisi Mandat Dolaevqa toqtady. О́zi qarapaıym eńbek adamy, zaıyby eden jýýshy bolyp isteıtin Áset eń bilikti hırýrgqa jolyǵarda áýelde qymsynǵany ras. Halyq aıtsa qalyp aıtpaıdy degen ras eken. Oblystyq aýrýhananyń hırýrgııa bólimshesin jyldar boıy basqaryp kele jatqan, aty ańyzǵa aınalǵan Mandat Esenǵarauly ataq-dárejesine qaramaı, óte qarapaıym jan bolyp shyqty. Quddy bir burynǵy tanysyndaı jatyrqamaı qarsy alyp, jyly sóılesti. Áldekimder sııaqty áleýmettik jaǵdaıyna qarap bólmeıtini kórinip tur. Qaıta jaǵdaılaryn muqııat tyńdap, naýqas jigitti jatqyzyp asa bir yjdahattylyqpen qarap tekserdi. Ara-tura suraq qoıyp, áńgimelesti. Analızderine úńildi. «Ýaıymdaı bermeńizder, áli-aq qulan-taza jazylyp ketedi. Tek kóp sozbaı, úsh kúnnen keıin bir oryn bosaıdy, sol orynǵa jatqyzamyz. Ota jasamasa bolmaıdy», – dedi ol. Kóńilderi súlesoq ata-ana úshin odan jaqsy habar bolýy múmkin de emes edi. ...Mine, ota jasalyp jatyr. Mundaıda ezýinen kúlki ketpeıtin Mandatty taný qıyn. Naýqasqa jasalynatyn otany ishteı josparlap, syrqat denege qyrandaı qadalǵan kózderinde jańaǵy jylylyqtyń izi de qalmaǵan. Kesek pishindi, qońyrqaı reńi salqyn tartyp, qabaǵy qatýlanyp alypty. Qolyndaǵy jaltyldaǵan skalpelmen aldyndaǵy naýqastyń ish terisin asa bir eptilikpen jaryp ótti. Jaǵdaı tym asqynyp ketken. Ishektiń birshama tusy irińdep qabysyp qalǵan. Onyń ústine ár qımylyńa abaı bolmasań joǵary tustary torsyldap jarylǵaly tur. Irińdep jabysqan jerlerin kesip alyp, eki ushyn jalǵaý ońaıǵa túspeıtin sharýa. Adamnyń ishegi mata emes ekeni belgili, onyń ústine saý emes, isingen aýrý ishek. Epti saýsaqtary jiti qımyldap mańdaıynan aqqan terdi de baıqamaıdy. Arasynda shákirtterine ár jerin shuqı kórsetip, sóılep qoıady. Aıtqan aýyzǵa jeńil bolǵanymen bul adamnyń ómiri men ólim arpalysqan sátter edi. Operasııa uzaqqa sozyldy.О́zine túsken jaýapkershiliktiń júgi tym aýyr ekenin jete uǵynatyn tájirıbeli hırýrg bul operasııany da sátti aıaqtady. Syrqattyń ata-anasynyń dárigerge aıtqan rahmetinde shek joq. Almaty oblystyq aýrýhanasynyń hırýrgııa bólimshesi S.Asfendııarov atyndaǵy Almaty medısına ýnıversıteti túlekteriniń sońǵy ınternatýra kýrsyn ótetin oqý bazasyna aınalǵaly kóptegen jyldardyń júzi bolǵan. Tájirıbeli hırýrgtiń árbir qımylyn jiti baqylap, aıtqan sózderin mılaryna muqııat toqyp úırengen shákirtter ustazdaryna dán rıza. Onymen birge operasııaǵa qatysqandaryn maqtan tutady. Báriniń oıyndaǵy arman belgili hırýrg Mandat Esenǵaraulyndaı bilikti maman bolý. «Basqa mamandyqty bilmeımin, hırýrgke qatelesýge bolmaıdy», dedi ol, otadan keıin tynyǵý bólmesinde ystyq kók shaıdy soraptaı otyryp. Onyń mańdaıynan aqqan móldir ter osy júrekjardy sóziniń móldirliginiń belgisindeı áser qaldyrdy.
Myrzahmet EREJEPOV, Qazaqstan Respýblıkasy
densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi.
TALDYQORǴAN.