«Dalamnyń ıisi burqyrap, Qarttarym, aman-saý júrshi». Bul – aqıyq aqyn Saǵı Jıenbaevtyń óleńi. Doshan Joljaqsynov osy óleńge án shyǵarǵanda «Dalada ıis bola ma?» dep oılaýshy em. Sóıtsem, bolady eken. Ol jýsan ıisi, ol apam jaqqan oshaqtyń ıisi, ol jalbyzdyń, qaraǵaıdyń, saǵyzdyń ıisi eken. Esaǵam... Esmuhan Obaev – Qazaqstannyń halyq ártisi, professor, osyndaı oshaq jaqqan óńirde ómirge kelgen. Táńirtaýdyń eteginde, Kegende týǵan, erjetken.
О́tken ǵasyrdyń 70-jyldarynan bylaı qazaq teatr óneriniń jańa belesi bastaldy. Otyzdyń o jaq, bu jaǵyndaǵy ordabuzar bir top rejısser shoǵyry paıda boldy. Árıne, bul toptyń basynda Ázirbaıjan Mámbetov bastaǵan Baıten Omarov, Maman Baıserkenov, Esmuhan Obaev, Raıymbek Seıtmetov, Qadyr Jetpisbaev, Jaqyp Omarov, Ersaıyn Tápenov, Ámir Temir Huseıin, t.b. bar edi. Olar Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde teatr ónerine túren saldy. Tek qazaq dramatýrgteri ǵana emes, orys, batys, álemdik pesalardy sahnaǵa shyǵardy. Mádenıet pen rýhanııatty jyrlady. Kórermenniń janyna nur, kóńiline kún shýaǵyn syılady. Solardyń ortasynda Esaǵa bar-tyn. Qazaq óneriniń qara nary. Shoq juldyzdaı daryndardyń qus jolyna aınalǵan aǵa býyn. Myń alǵys sizderge!
Esaǵa Toqpanovtan bitirgen. Asekeńniń aldyn kórgen shákirti. Ákem teatrda alǵash rejısser bolyp, sosyn Máskeýge baryp eki jyl oqyp keldi. Alǵashqyda Almaty TIýZ-inde, keıin Semeı teatrynda jyljymaı jıyrma jyl rejısser boldy. K.S.Stanıslavskıı men V.I.Nemırovıch-Danchenkonyń dabyry gúrildep turǵanda klassıkalyq qoıylymdardy sahnaǵa shyǵardy.
N.Gogoldiń «Úılený», «Revızorynan» bastap Ý.Shekspırdiń «Asaýǵa – tusaý», M.Áýezovtiń «Abaı», «Qaragóz», «Aıman-Sholpan», «Eńlik-Kebek», Ǵ.Músirepovtiń «Qyz Jibek», «Aqan seri – Aqtoqty», «Qozy Kórpesh – Baıan sulý», t.b. pesalaryn Esaǵamyz sahnalaǵan.
90-jyldary Esmuhan Nesipbaıuly T.Júrgenov atyndaǵy kıno jáne teatr ınstıtýtyna rektor bolyp keldi. Kıno úıinde kezdestik. Buryndary aralaspaǵanmen, syrttaı biletinmin. Meni kórip jyly shyraımen amandasty. Baıaǵydan biletin aǵalarym sekildi. Ashyq-jarqyn. Kúmbirlegen daýysy Ánýar Baıjanbaevtyń únindeı, naǵyz qazaqy. Júrekke jyly tıer áýezdeı. Meni muǵalimdikke de, rektorlyqqa da usynǵan — osy Esaǵań.
Bir kúni sabaqta otyrsam, shaqyrady. Úlken kabıneti kók tútin. Amandyq-saýlyqtan soń: «Bylaı bolsyn, aınalaıyn. Men vıse-mınıstr bolyp bara jatyrmyn. Endi osy orynǵa sen kelesiń».
Shoshyp kettim. «Oıbaı, kóke… Kerek emes. Mende ondaı tájirıbe de, nıet te joq. Onyń ústine kıno túsirýim kerek».
– Asyqpa. Bul orynǵa kelem deıtinder jetip artylady. Biraq bizge sen sııaqty Máskeýde oqyǵan jas adam kerek. Túsiretin kınońdy túsire beresiń. Oılan, shyraq!
Mine, osylaı Esaǵam meniń ómirimde jón siltegen jan edi.
Esmuhan Obaevtyń Mádenıet mınıstrligine kelýi Egemendik alǵan alǵashqy kezeńge tap keldi. Resmı konsertter, memlekettik is-sharalar, shetelderdegi Qazaqstannyń mádenıet kúnderi, t.b.
Onyń ústine óńir-óńirde oblystyq teatrlar birinen soń biri boı kótergen kez edi. S.Muqanov atyndaǵy Soltústik Qazaqstan, N.Jantórın atyndaǵy Mańǵystaý, I.Omarov atyndaǵy Qostanaı, Sh.Qusaıynov atyndaǵy Kókshetaý, Temirtaýdaǵy nemis teatry, Qaraǵandydaǵy mýzykalyq teatrlardyń aıaqtan turyp ketýine Esmuhan Nesipbaıulynyń tikeleı aralasqany taǵy ras.
Keıin qara shańyraq M.Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatryn on jyldan asa basqardy. Qııýy ketken kezeńde teatrdyń berekesin buzbaı, Obaev bárin ornyna qoıa bildi. Esaǵańnan bitirgen shákirtteri búginde shartarapta.
Esime Esaǵamnyń telefon shalǵany túsken. Ol kezde komsomol tarap, ornyna Jastar syılyǵy keldi. Men komıssııanyń múshesimin. Esaǵań daýysy gúrildep jas rejısser Qaırat Súgirbekov jaıynda aıtty. О́ner adamdary ańqaý ǵoı. Ana bala qujattaryn daıyndamaı kesh qalypty. Talantty jigit. Sony qoldap jibershi. Dokýment degen nemene, táıiri?
– Bolsyn, Esaǵa. Qam jemeńiz.
Keıin Qaırat Súgirbekov ol syılyqty alǵanda Esaǵań balasha qýanǵan. Quddy ózi alǵandaı. Bul onyń aǵalyq qamqorlyǵy bolatyn.
Ákem teatr degende aldymen Asanáli Áshimov pen Esmuhan Obaev esime túsetin. Asekeń qaıtqanda qatty kúızelgen. О́mir boıy birge júrgen serigin, syrlasyn joǵaltý ońaı emes-ti.
Esaǵań jaqsy ánshi bolatyn. Hantáńirden kóktemde kóshken qardaı gúrildegen daýsymen án salǵanda talaı ánshi tamsanǵan.
«Túngi samal egin basyn terbeıdi,
Alysta qyr qaraýytyp kelbeıdi.
Aıdyń nury baıaý ǵana dirildep,
Tyń alqapty kókshil shuǵyla kómkerdi.
Aıly dala, salqyn samal tamasha!
Eki ǵashyq qol ustasyp kele jatyr ońasha»
Bul – Esaǵańnyń súıip aıtatyn áni. Án qadirin, saz qadirin, sóz qadirin uǵatyn úlken kóshtiń sońyndaǵy qara nar. Siz de ulylar meken etken mamyrstanǵa bet alǵan ekensiz. Ol jaqta súıikti jaryńyz Baǵılamen qol ustasyp, qoltyqtasyp «Eki ǵashyq» ánine basar degen oıdamyn.
Imanyńyz joldas bolsyn, qara nar!
Talǵat TEMENOV,
Qazaqstannyń halyq ártisi, kınorejısser