Qazaqstan Parlamentiniń qaraýyna «Qazaqstan Respýblıkasynyń Quryltaıy jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zań jobasy engizildi. Qujat Quryltaıdyń qyzmeti men zań shyǵarý jáne baqylaý ókilettikterin aıqyndaıdy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Quryltaı halyqtyń múddesin bildiretin jáne zań shyǵarý bıligin júzege asyratyn joǵary organ retinde áreket etedi. Onyń qyzmetin zańdylyq jáne alqalylyq prınsıpterinde bekitý memlekettiń strategııalyq sheshimderdi ujymdyq qabyldaý jáne quqyqtyq sheńberdi qatań saqtaý ıdeıasyna adaldyǵyn kórsetedi. Bul halyqtyń joǵary erki ashyq jáne demokratııalyq rásimder arqyly naqty quqyqtyq normalarǵa aınalatyn senimdi tetikti qalyptastyrady.
Quryltaı halyq tikeleı saılaýda saılaıtyn 145 depýtattan turatyn bolady. Quryltaı qyzmeti bes jyldyq merzimge eseptelgen, bul saıası júıeniń turaqtylyǵyn jáne memlekettiń damý baǵytynyń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etedi.
Quryltaı qyzmetiniń negizgi aspektisi – onyń kadr saıasatyna qatysýy jáne atqarýshy bılikti baqylaýy. Depýtattar Premer-mınıstr, Vıse-prezıdent, Konstıtýsııalyq Sottyń sýdıalary, Joǵarǵy aýdıtorlyq palatanyń músheleri jáne Ortalyq saılaý komıssııasynyń músheleri sııaqty negizgi tulǵalardy taǵaıyndaýǵa kelisim beredi. Sonymen qatar, zań jobasynda Úkimetke senimsizdik votýmyn bildirý tetigi qarastyrylǵan, bul atqarýshy bılikti halyq qalaýlylarynyń aldynda esepti etedi.
Quryltaı jumysy qyrkúıekten maýsymǵa deıin turaqty negizde ótkiziletin sessııalar formatynda, al qajet bolǵan jaǵdaıda – Prezıdenttiń, Palata Tóraǵasynyń nemese depýtattyq korpýstyń bastamasymen kezekten tys tártipte júzege asady.
Qazaqstannyń saılaý zańnamasy qalaı ózgeredi?
Aıta ketý kerek, Quryltaı Tóraǵasy (Memleket basshysynyń usynysy boıynsha) depýtattar arasynan saılanady jáne otyrystardy shaqyrýdy, zań shyǵarý jumysyn úılestirýdi jáne qabyldanatyn aktilerge qol qoıýdy qosa alǵanda, organ qyzmetine jalpy basshylyqty júzege asyrady. Quryltaı qurylymynda úılestirýshi organ retinde Bıýronyń, sondaı-aq máselelerdi aldyn ala qaraýdy jáne sheshimderdi daıyndaýdy qamtamasyz etetin turaqty komıtetter men komıssııalardyń jumys isteýi qarastyrylǵan. Qosymsha konsýltatıvtik-keńesshi organdar qurylýy múmkin, olardyń sheshimderi usynys sıpatynda bolady.
Parlamenttik baqylaýdyń tıimdiligin arttyrý jáne ózekti máselelerdi talqylaý maqsatynda tyńdaýlar men úkimettik saǵattar sııaqty quraldar qarastyrylǵan. Olar depýtattarǵa, sonyń ishinde oppozısııa ókilderine mańyzdy taqyryptardy talqylaýǵa bastamashylyq jasaýǵa jáne memlekettik organdardyń ókilderin tyńdaýǵa múmkindik beredi. Sonymen birge, barlyq rásimder, sonyń ishinde olardy ótkizý tártibi Quryltaı Reglamentinde egjeı-tegjeıli kórsetiledi, bul onyń qyzmetiniń júıeliligi men ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi.
Zańdardy ázirleý jáne qabyldaý tártibi Quryltaıdaǵy zań shyǵarý prosesi zańdardy engizý, qaraý jáne qabyldaý tártibin, sondaı-aq negizgi memlekettik ınstıtýttardyń ózara is-qımylyn reglamentteıdi. Zań shyǵarý bastamasy quqyǵy Prezıdentke, Quryltaı depýtattaryna, Úkimetke jáne Qazaqstan Halyq Keńesine tıesili, bul rette barlyq zań jobalary otyrysqa shyǵarylmas buryn beıindi komıtetterde mindetti túrde qaralýǵa tıis. Qarjylyq bastamalarǵa jeke talaptar qoıylǵan: memlekettik kiristerdi qysqartýdy nemese memlekettik shyǵystardy ulǵaıtýdy kózdeıtin zań jobalary Úkimettiń oń qorytyndysy bolǵan jaǵdaıda ǵana engizilýi múmkin. Zań jobalaryn qaraýdyń basymdylyǵyn Prezıdent aıqyndaı alady.
Májilis depýtattary «Prezıdent týraly» konstıtýsııalyq zańdy birinshi oqylymda qabyldady
Quryltaı qoǵamdyq qatynastardyń negizgi salalaryn – azamattardyń quqyqtary men bostandyqtary men salyq salýdan bastap, qorǵanysqa, halyqaralyq sharttar men memlekettik qurylymǵa deıingi máselelerdi retteıtin zańdardy qabyldaý boıynsha keń ókilettikterge ıe. Zańdar depýtattardyń kópshilik daýysymen, al konstıtýsııalyq zańdar – bilikti kópshilik daýyspen qabyldanady. Qabyldanǵannan keıin olar Prezıdentke qol qoıýǵa jiberiledi, ol olarǵa qol qoıa alady nemese qarsylyqtarymen qaıtara alady. Qaıta qaralǵan jaǵdaıda Quryltaı Prezıdenttiń qarsylyqtaryn belgilengen bilikti kópshilik daýyspen eńserýge nemese usynylǵan ózgeristermen kelisýge quqyly.
Budan bólek, zań jobalaryn qabyldamaý jáne keri qaıtaryp alý tetikteri, sondaı-aq saıası jaýapkershilik elementteri qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, Úkimettiń bastamasy qabyldanbaǵan jaǵdaıda, Premer-mınıstr senim týraly máseleni qozǵaı alady, bul zań shyǵarýshy jáne atqarýshy bılik tarmaqtary arasyndaǵy teńgerimdi aıqyndaıdy. Jalpy alǵanda, bekitilgen rásim zańnamalyq sheshimderdi qabyldaý kezinde júıelilikti, jedeldikti jáne ınstıtýsıonaldyq teńgerimdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Nurbolat AMANBEK