Kelimsekter kóshinen kóz tunady

Elderindegi atys-shabystan dińkesi quryp, ómir súrý úshin jaıly orta izdeý maqsatynda teńiz asyp, Eýropaǵa bettegen bosqyndar kúnnen-kúnge qaýpi artyp kele jatqan apattardan da, odan qalsa, kisi urlap, quldyqqa satatyn saýdagerlerden de taısalmaıtyn syńaıly. Bıylǵy jyldyń basynan beri kári qurlyqqa zańsyz joldarmen ótken mıgrant pen bosqyndar sanynyń 224 myńnan asýy, Jerorta teńizinen ótý kezinde 2 myńnan astam adamnyń qaza bolýy osyny ańǵartady. Belgrad saıabaqtary bosqyndar lagerine aınaldy Serbııa astanasy – Belgradtyń negizinen temirjol men avtobýs vokzaldary aýmaǵyndaǵy saıabaqtary mıgranttardyń tótenshe lagerine aınaldy. Kúndelikti túnde munda 500-den 700-ge deıin mıgrant aıaldaıtyn kórinedi. Bular – ómir súrý úshin jaıly jer tabý maqsatynda Eýroodaq elderine qaraı bettegen Sırııa, Aýǵanstan men basqa da birqatar eldiń azamattary. Bosqyn mártebesin alý úshin zańdy kómek kórsetip jatqan Belgradtyń adam quqyqtary jónindegi ortalyǵy ókilderinen bólek, mıgranttarǵa ózge úkimettik emes uıymdardyń eriktileri azyq-túlik jáne tazalyq zattaryn jetkizip berýde. Belgradtyń adam quqyqtary jónindegi ortalyǵynyń ókili Nıkolına Mılıchtiń aıtýynsha, eriktiler kúndelikti tótenshe lagerdi aralap, ondaǵan adammen sóılesedi. Ortasha eseppen mıgranttar Serbııada shamamen eki kún aıaldaıdy. Olar elge Makedonııamen shekaralas jatqan Preshevo qalasynan kirýde. Odan Belgradqa kelip, táýlikten keıin Vengrııa aýmaǵyna jaqyn Sýbotısa nemese Kanıja qalalaryna jetedi. «Mıgranttardyń jartysy Sırııa men Aýǵanstannan kelýde, odan bólek, Pákistan, Sýdan, Bangladeshtiń de azamattary kezdesedi. Olardyń 90 paıyzy Germanııaǵa bara jatyr. Sondaı-aq mıgranttar Skandınavııa elderine, al afrıkalyqtar negizinen Fransııa men Ulybrıtanııaǵa baǵyt alady», – deıdi N.Mılıch. Mıgranttardyń elge jappaı aǵylýyna baılanysty jergilikti buqaralyq aqparat quraldarynda Eýropa odaǵynyń Serbııada bosqyndardy qabyldaıtyn arnaıy ortalyq qurýdy josparlaǵany týraly aqparat paıda boldy. Alaıda, bul habardy Serbııanyń eńbek, jumyspen qamtý, ardagerler men áleýmettik máseleler jónindegi mınıstri Aleksandr Výlın joqqa shyǵardy. «Serbııa – mıgranttardy asyraý ortalyǵy emes, al elge kirip-shyǵýshylar áreketterin zań aıasynda isteýi qajet, – dedi mınıstr. – Biz mıgranttardy elimizde yrqynan tys ustamaımyz, olar Serbııany Eýroodaq elderine jetý jolyndaǵy tranzıttik memleket retinde paıdalanady. Biz olarǵa adamgershilikpen jáne jaýapkershilikpen qaraımyz». Italııada mıgranttardy zańsyz tasymaldaýshylar ustaldy Bortynda zańsyz mıgranttary myńdaǵan keme Jerorta teńiziniń ortalyq bóliginde ornalasqan Apennın túbegine qaraı tolassyz aǵylýda, ókinishke qaraı, kóbisi apatqa ushyrap jatady. Italııanyń jaǵalaý kúzeti kúndelikti júzdegen bosqyndy qutqaryp, jaǵalaýǵa jetkizedi. Sóıtip, olardy onsyz da lyq toly ýaqytsha ustaý ortalyqtaryna ornalastyrady. Jaqynda Italııanyń buqaralyq aqparat quraldary Sısılııa aımaǵyndaǵy Ragýza qalasynda memlekettik polısııa qyzmetkerleriniń mıgranttardyń Italııaǵa zańsyz tasymaldanýyn uıymdastyrýshy 4 adamdy ustaǵanyn habarlady. Kúdiktiler ótken aptada Soltústik Afrıka elderinen 453 mıgrantty Apennın túbegine alyp ótpek bolǵan kórinedi. Tórt úrlemeli qaıyqqa otyrǵyzylǵan bosqyndardyń arasynda kámelettik jasqa tolmaǵan 13 bala men 4 aıaǵy aýyr áıel bolǵan. Italııa jaǵalaý kúzetiniń kemesi bulardy ashyq teńizde qutqaryp alyp, Sısılııanyń Possallo portyna jetkizdi. Mıgranttar jergilikti quqyq qorǵaý organdaryna zańsyz saıa­hatty uıymdastyrýshylardy kórsetken. Bosqyndardyń biri olardyń borttaǵy adamdardy qorqytqanyn aıtty. Tipti, kúdiktiniń biri mıgranttarǵa tilin almaǵan jaǵdaıda balalaryn sýǵa laqtyramyn dep qoqan-loqy jasaǵan kórinedi. Budan buryn Palermo provınsııasynda zańsyz adam tasymaldaý jáne kisi óltirý kúdigimen úsh lıvııalyq, eki aljırlik qamaýǵa alynǵan bolatyn. Polısııanyń aqpary boıynsha, olardyń 5 tamyzda Lıvııa jaǵalaýynan 30 shaqyrym jerde oryn alǵan qaıǵyly oqıǵaǵa qatysy bar. Ol kezde bortynda Soltústik Afrıka elderinen shyqqan júzdegen mıgranty bar keme aýdarylyp, sýǵa batqan edi. ANSA agenttiginiń aqpary bo­ıynsha, apat kezinde kemede 700-ge jýyq adam bolǵan, onyń 400-i qutqaryldy, 25 adamnyń denesi tabylyp, jaǵaǵa shyǵaryldy. «Keme mıgranttardyń bir shetke kóptep shoǵyrlanýynan tepe-teńdigin joǵaltyp aýdarylǵan», – dep málimdedi mıgrasııa jónindegi halyqaralyq uıymnyń ókili Lenard Doıl. Jalpy, 2015 jyly Jerorta teńizi arqyly Eýropaǵa zańsyz ótý áreketi kezinde qaza bolǵan mıgranttar sany kúrt ósti. Alǵashqy jeti aıdyń ózinde 2000 adam qaza bolypty. Bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 400-ge kóp. Kanada Irak pen Sırııadan taǵy 10 myń jumyssyz qabyldaýǵa daıyn Eldiń basqarýshy Konser­vatıvti partııasy 19 qazanda bolatyn parlament saılaýynda jeńiske jetetin bolsa, elge taǵy 10 myń bosqynnyń kelýine ruqsat berýge daıyn. Bul týraly partııa lıderi, premer-mınıstr Stıven Harper Toronto qalasynda ótken saılaýaldy sharasynda málimdedi. Onyń aıtýynsha, Kanada aldaǵy tórt jylda óz aýmaǵyna Taıaý Shyǵys elderinen «Islam memleketi» terrorlyq tobynyń áreketteri úshin úılerin tastap ketýge májbúr bolǵan 10 myńǵa jýyq bosqyndy qabyldaı alady. Premerdiń Lıberaldy jáne Jańa demokratııalyq partııa­daǵy opponentteri Kanadanyń koalısııa qatarynda «Islam memleketine» qarsy áskerı mıs­sııaǵa qatysýyn synǵa aldy. Olar mem­lekettiń tek gýmanı­tarlyq kómek kórsetýmen ǵana shek­telgenin durys dep esepteıdi. Bul oraıda Stıven Harper: «Eger sizderdiń saıasattaryńyz áskerı qoldaýsyz gýmanıtarlyq kómek kórsetý bolsa, onda kómekterińiz tek qaza bolǵan adamdarǵa jetedi», degen bolatyn. Aıta keteıik, budan buryn Kanada Iraktan 20 myń jáne Sırııadan 2,5 myń bosqyndy qabyldady. Irannan sanksııalardyń alynýy munaı baǵasyn tómendetedi Dúnıejúzilik bank mama­ny­nyń boljamy boıynsha, Iran­nan ıadrolyq baǵdarlamaǵa baılanysty sanksııalardyń tolyq alynýy munaıdyń álem­dik naryǵyna eleýli yqpal etip, 2016 jyly «qara altyn» baǵasynyń barreline 10 dollarǵa arzan­daýyna alyp keledi. «Irannyń álemdik naryqqa tolyq oralýy aqyr aıaǵynda munaıdy kúnine mıllıon barrelge kóbeıtedi», – delingen banktiń baspasóz habarlama­synda. Kelisim bekitilgen jaǵ­daıda, Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyn baıaýlatýyna oraı AQSh pen Eýropa Odaǵy oǵan qoıǵan sanksııalaryn alyp tastaıdy. Esterińizge sala keteıik, ústi­mizdegi jyldyń 14 shilde­sinde Iran men «altylyq» ıran atomyna baılanysty kópjyldyq problemany retteý týraly tarıhı kelisimge qol jetkizdi. Kóptegen aılar boıy júrgizilgen kelissózder nátıjesinde Iranǵa AQSh, Eýroodaq pen BUU Qaýipsizdik keńesi tarapynan qoıylǵan ekonomıkalyq jáne qarjylyq sanksııalardy alyp tastaý qarastyrylǵan birlesken is-áreket jospary qabyldandy. «2015 jyldyń sáýir aıynda shektemeli kelisim bekitilgennen bastap, halyqaralyq kompa­nııalardyń Irannyń munaı-gaz sektoryna ınvestısııa quıý­ǵa qyzyǵýshylyqtary joǵa­ry ekeni baıqalyp otyr. Sank­sııalar alynǵan soń bul úrdis jetile túsip, eldi qajetti kapıtalmen qamtamasyz etip, munaı-gaz sektory tehnologııalaryn jańarta túsýi yqtımal», – deıdi Dúnıejúzilik banktiń Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıka boıynsha ekonomısi Lılı Mottagı. Budan bólek, Dúnıejúzilik bank sarapshysy keler jyly Irannyń IJО́ ósimi 5 paıyzǵa ósetinin boljap otyr. Bóten el adamdarynyń kóbeıýine belgııalyqtar narazy Ipsos halyqaralyq áleýmettik ortalyǵy júrgizgen saýalnamaǵa sáıkes, Belgııa azamattarynyń 61 paıyzy el bıliginiń mıgranttardy tym kóp qabyldap jatqanyna alańdaýda. 2011 jyly osy másele jó­ninde alǵash ret saýalnama júr­gizilgen kezde, jaýap alynǵan belgııalyqtardyń jartysy óz­deriniń mıgranttarǵa degen te­ris kózqarasyn bildirgen bola­tyn. Sońǵy saýalnamaǵa sáıkes, jer­gilikti halyqtyń 58 paıyzy nemese ár altynshy azamat bosqyndardyń elge aýyp ke­lýi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa keri áserin tıgizedi dep esepteıdi. Suralǵandardyń 52 paıyzy mıgranttardyń jumyspen qamtý máselesinde, al 56 paıyzy olardyń ulttyq áleýmettik qorǵaý júıesi úshin qıyndyq týǵyzatynyn aıtqan. Tek respondentterdiń 12 paıyzy mıgranttar el damýy­na jaǵymdy yqpal etedi degen pikir bildirdi. Aıta keteıik, saýalnamaǵa Belgııanyń 16-64 jas aralyǵyndaǵy 500 azamaty qatysty. Daıyndaǵan Aıdar О́RISBAEV, «Egemen Qazaqstan».