Pánder olımpıadasy – bilimdi ǵana emes, oı tereńin, tabandylyq pen talapty qajet etetin ıntellektýaldar alańy. Elimizdiń ár óńirindegi daryndy oqýshylar úshin respýblıkalyq dodada jeńiske jetý ońaı emes, júıeli daıyndyq kerek. Osy rette Ábish Kekilbaev atyndaǵy BINOM SCHOOL mektep-lıseıiniń ádisteme jetekshisi, pánder olımpıada komandasynyń jattyqtyrýshysy Nazerke Saılaýmen bilim dodasynyń qyr-syry týraly suhbattastyq.
– Nazerke Borambekqyzy, bizde balany erte jastan oqý ortalyqtaryna berip olımpıadaǵa qatystyratyn ata-analar bar. Bul balam erteń úzdik joǵarǵy oqý ornynda bilim alsa degen nıetten týyndaıtyn amal. Sizdiń Ábish Kekilbaev atyndaǵy BINOM SCHOOL mektep-lıseıiniń ádisteme jetekshisi, pánder olımpıadasyna qatysýshy komanda jattyqtyrýshysy ekenińizdi bilemiz. Bilim dodasyna balany qaı synyptan bastap daıyndaǵan jón? Oqýshylardy qalaı irikteısiz?
– Men ózińiz atap ótken mektepte bıologııa páninen sabaq beremin, osy pán boıynsha olımpıadaǵa daıyndyqty 6-7 synyptan bastaımyz. Dál osy kezeńde oqýshylardyń jaratylystaný ǵylymdaryna degen qyzyǵýshylyǵy artyp, jańa salaǵa qushtarlyǵy ulǵaıa bastaıdy.
Irikteý kezinde akademııalyq kórsetkishtermen ǵana shektelmeımiz. Eń aldymen balanyń pánge degen shynaıy qulshynysyna, zertteý úderisine beıimdiligine jáne logıkalyq oılaý qabiletine mán beremiz. Irikteýde mektepishilik baqylaý jumystary men test nátıjeleri de eskeriledi. Sheshim shyǵarý jan-jaqty ári kópqyrly saraptaýdy qajet etedi.
Olımpıada bilimmen qatar tulǵalyq qasıettiń de synalatyn alańy. Bıyl respýblıkalyq olımpıadada shákirtim Kádirbaı Abylaı qola medal ıelendi. Abylaıdyń boıynda oılaý men taldaý qabileti, tabandylyǵy men eńbekqorlyǵy, izdenisi men talaby úılesim tapqan. Kóp qatarlasymen salystyrǵanda, onyń jaýapkershiligi óte joǵary. Adamgershilik qundylyǵyn durys qalyptastyrǵan balaǵa jetistikke jetý qıyn soqpasy anyq der edim.
Jaratylystaný-matematıka baǵytyndaǵy pánder úshin tájirıbe jasaýǵa qyzyǵýshylyǵy men belgisiz tujyrymdardy zertteý maqsaty bolýy qajet. Qatysýshynyń psıhologııalyq turaqtylyǵy, streske tózimi jáne ishki tiregi bolýy da mańyzdy faktor dep oılaımyn. Sebebi mektep pen ata-ana úlken úmit artqan kezde balanyń ishki kúıiniń turaqty bolǵany abzal.
– Komandańyzda daıyndalǵan balalardyń keıingi jyldary respýblıkalyq kezeńnen júldesiz oralmaıtynyn bilemiz. Daıyndyq strategııasyn qalaı qurasyz?
– Ár oqýshy – jeke álem. Sondyqtan daıyndyq strategııasyn qatań shema dep qabyldamaımyn. Ár oqý jylynda san túrli bala qosylatyndyqtan, bizdiń komandanyń strategııasy tiri aǵza sıpatynda jumys atqarady. Eń aldymen oqýshynyń bastapqy deńgeıin anyqtap, soǵan sáıkes teorııalyq jáne praktıkalyq bilim balansyn qalyptastyramyz.
О́tken jyldardaǵy olımpıada tapsyrmalaryn júıeli taldaý daıyndyqtyń negizgi tireginiń biri. Ár toqsannyń basynda naqty jospar jasalyp, ár kitaptaǵy bólimderdiń maqsaty aıqyn belgilenedi. Jalpy, qalyptasqan júıe bar, biraq ár balanyń jeke tájirıbesi mindetti túrde eskeriledi.
Bıologııa jattap alatyn pán emes, balaǵa daıyn jaýapty aıta salmaı, bir taqyrypty birneshe kún birge talqylaýǵa tyrysamyn. Gıpoteza quryp, ǵylymı maqalalardy jeke zertteý tapsyrmalaryn berý basty ereksheligim dep sanaımyn.
– Olımpıadaǵa qatysqysy keletin balanyń jeke izdenýi strategııańyzdyń negizi ekenin túsindik. Al osyndaı júıeli dıssıplına bilim deńgeıi álsizdeý oqýshyǵa qalaı áser etedi?
– Júıeli jumys kez kelgen nátıjeli daıyndyqtyń negizi. Ol bilimdegi olqylyqtardy birtindep joıyp, oqýshynyń ózine degen senimin arttyrady. Ýaqyt óte kele bul turaqty progreske ákeledi. Alaıda tek qatań tártip jetkiliksiz. Eger oǵan qoldaý men motıvasııa qosylmasa, nátıje kútkendeı bolmaýy múmkin. Biz árdaıym akademııalyq talap pen adamgershilik qoldaýdyń tepe-teńdigin saqtaýǵa tyrysamyz.
Árıne, jeke izdenis tártipti talap etedi. Biraq barlyq bala birden jańa júıege daıyn bolyp kelmeıdi. Ásirese bastapqyda ózine senimsiz, izdenis deńgeıi sál tómendeý oqýshylar bolady. Mundaı jaǵdaıda balanyń tııanaqty oqý josparyn qalyptastyrý mańyzdy ról atqarady. Sebebi turaqty daıyndyq keı tustaǵy olqylyqty jabýǵa kómektesedi. Bir-eki kishigirim jetistikti kórgennen keıin, balanyń ózi de kóbirek eńbektengisi keledi. Sol úshin men mindetti túrde qoldaý kórsetip, kishkentaı progrestiń ózin atap ótemin. Tártip pen motıvasııa qatar júrgende ǵana jaqsy nátıje bolady.
– Olımpıadaǵa daıyndyq kezinde oqýshylar men ustazdar úshin týyndaıtyn másele bola ma?
– Oqýshyǵa úzdiksiz ári qarqyndy daıyndyqqa tótep berý ońaı emes. Bir qaraǵanda bári tek bilimge tireletindeı kóringenimen, ýaqytty durys josparlamaý, óz deńgeıin basqalarmen shekten tys salystyrý qıyndyq týdyrady.
Al ustaz úshin júktemeniń kóptigi, sapaly resýrstardy taýyp ony oqý baǵdarlamasyna engizý qıyn. Ár balamen jeke jumys isteý de jaýapkershilikti talap etedi. Munda ár balaǵa baǵyt berip qana qoımaı, olardy bir júıege biriktirý mańyzdy.
– Qazaqstandaǵy pánder olımpıadasyn uıymdastyratyn «Daryn» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵyn synaıtyndar da bar. Siz olardyń pikirimen kelisesiz be?
– «Daryn» ortalyǵy – elimizdegi daryndy oqýshylardy toǵystyrýda mańyzdy ról atqaratyn qurylym. Onyń basty artyqshylyǵy ár kezeńdi jyl saıyn bir ýaqytta uıymdastyrýy jáne respýblıkalyq deńgeıde tájirıbe almasýǵa múmkindik berýi dep sanaımyn. Degenmen keıde qazylar alqasy men balalardyń apellıasııada belgilengen ýaqytta ortaq sheshimge kele almaı qalatyny bar. Sol sebepti tehnıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq máselelerdi damytýǵa kóbirek nazar aýdarsa, nur ústine nur bolar edi degen pikirdemin.
– Olımpıadada top jaratyn oqýshylar býynyn qalyptastyrý úshin mektep qandaı is-sharalarǵa basymdyq berýi kerek?
– Olımpıadada top jaratyn oqýshylardy qalyptastyrý úshin mektep eń aldymen durys atmosfera qura bilýi kerek. Bala ózin baǵalaıtyn ǵana emes, damýshy ortanyń bólshegi retinde sezinýi mańyzdy.
Sonymen qatar mektepte akademııalyq erkindik bolýy qajet dep oılaımyn. Keıde oqýshy baǵdarlamadan asyp ketip, óz betimen tereńirek zertteý júrgizgisi keledi. Dál sol sátte ony shektemeı baǵytyn túzep jiberse bala qabiletin tolyq ashady. Mekteptiń basty mindeti daıyn nátıje talap etý emes, sol nátıjege alyp baratyn oılaý mádenıetin qalyptastyrý.
– Shákirtterińizdiń arasyndaǵy báseke men komandalyq rýhtyń balansyn qalaı saqtaısyz?
– Ár qatysýshynyń minezi, ambısııasy, qabyldaýy ártúrli bolǵandyqtan ortaq rıtm qalyptastyrý ońaı emes. Bireýine qoldaý kerek, bireýine kerisinshe talapty kúsheıtý kerek.
Biz ár oqýshynyń jeke jetistigin baǵalaı otyra toptyq daıyndyqqa da erekshe mán beremiz. Bir-birine qoldaý kórsetý mádenıetin qalyptastyrý basty qaǵıda. Durys uıymdastyrylǵan báseke oqýshyny alǵa jeteleıdi, al komandalyq rýh sol jolda jalǵyz qaldyrmaıdy. Osy ekeýiniń balansy motıvasııany arttyrady.
– Pánder olımpıadasynyń oqýshylarǵa berer paıdasy bar ma?
– Olımpıada balany tártipke, ýaqytty basqarýǵa, óz isine jaýapkershilik alýǵa úıretedi. Jeńis te, jeńilis te – úlken tájirıbe. Osy arqyly oqýshy óz múmkindigin shynaıy baǵalap, qaı baǵytta damýy kerek ekenin túsine bastaıdy.
Pánder olımpıadasy tereń akademııalyq bilim alýǵa jol ashatyn ári analıtıkalyq daǵdyny qalyptastyratyn alańy. Bul ózge aımaqtan kelgen balalarmen jarysýdan ǵana turmaıdy. Ol oqýshynyń synı oılaý qabiletin damytyp, bolashaq mamandyǵyn sanaly túrde tańdaýǵa yqpal etedi. Sonymen qatar joǵary oqý oryndaryna grant jeńip alýǵa da bolady. Jalpy aıtqanda olımpıada – ǵylym men qundylyqtardy ushtastyratyn úzdik alaman.
– Áńgimeńizge rahmet.
Suhbattasqan Dilnaz QORDABAEVA,
MNU Halyqaralyq jýrnalıstıka mektebi stýdenti