О́skeleń urpaqtyń óristi bolýy, danyshpan Abaı aıtatyn kemel adam tulǵasynda qalyptasýy – bergen bilim men úıretken tárbıege táýeldi. Bul ekeýi tarazy basyndaı teńespegen jerde urpaq taǵdyry tálkekke túsedi. О́mir joly buralańǵa aınalyp, bir burylysta qalyp qoıýy da kádik. Bilim men tárbıege eń aldymen ata-ana múddeli bolýy tıis. О́ıtkeni, ul men qyzdyń jaqsy bolyp ósýi ata-ananyń ýaıymsyz, qaıǵysyz júrip turýyna jol ashady. Odan keıingi jerde bilim alatyn mekemelerine, ómir súrgen qoǵamyna qatysty ekeni aıdaı aqıqat.
Muǵalimniń de atqarar róli erekshe. Osyny jan-jaqty oılastyrǵan, urpaq taǵdyry – ult taǵdyry dep bilgen, olardyń erteńine baıypty baǵdarmen jumys jasap jatqan bir bilim ordasy, Qyzylorda qalasyndaǵy №4 oblystyq daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternaty desek, artyq aıtqandyq emes.
Bul mektep-ınternat 2004 jyly shańyraq kóteripti. 2010 jyly 300 oryndy jańa mektep ǵımaraty paıdalanýǵa berilgen eken. Alǵashqy túlekteri 2008 jyly qanat qaǵypty. Bilim uıasynyń tabaldyryǵyn attaǵannan bastap, zamanǵa saı jabdyqtarmen jaraqtalǵanyna kóz jetkizesiń. Ásirese, teorııalyq bilimdi praktıkada ushtastyratyn kabınetter kesheni tolyqtaı ınternetke qosylǵan, kompıýtermen qamtamasyz etilipti.
Daryndy balalarǵa beriletin keshendi oqý men tárbıe negizderi jan-jaqty oılastyrylǵan. Onda adamı kapıtaldyń sapasyn arttyrý birinshi kezekke shyǵarylǵan. Otandyq jáne álemdik jarystarda júldeger atanǵan oqýshylar týraly málimettermen tanysqanda, kóp jaıǵa qanyq bolasyń. Mysaly, sońǵy 3 jyldaǵy bitirýshiler sanyna taldaý jasaıtyn bolsaq 2010-2011 oqý jyly 40 túlek bitirse, onyń 12-si «Altyn belgi», 2-eýi úzdikter qatarynan tabylypty. Al 2012-2013 oqý jylynda 47 oqýshy aıaqtap, olardyń 1-eýi «Altyn belgi», 2-ýi úzdik attestatty ıelense, 2013-2014 jyly mektep bitirgen 48 túlektiń 4-eýi «Altyn belgi», 2-eýi úzdik attestatqa ıe bolypty. Osynyń ózinen-aq kóp jaıdy ańǵarýǵa bolǵandaı. Bıylǵy oqý jylynyń kórsetkishi tipti bólek. «Altyn belgi» alǵandar – 5-ke halyqaralyq bilim básekesinde shashasyna shań juqtyrmaǵandar sany – 16-ǵa jetipti. Osyndaı bilim nárin berip, tárbıe úıretken ujym ár kez jetistikterdiń bıiginen kórinip keledi eken. Aıtalyq birer jyl buryn oblys ákimdiginiń 600 myńdyq grantyn, odan keıin 150 myń grantyn jeńip alǵany sol sózimizge dálel.
Oqýshylarǵa bilim berip, tárbıe úıretip júrgen ustazdar qaýymynyń da jetken jetistikteri bir tóbe. Ondaı úlgili muǵalimder qatarynda «Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» tósbelgisimen marapattalǵan Shara Qalmuratova, Júsipáli Dinıslamov, ózge de biligi myqty azamattardy ataýǵa bolady. Zamanǵa saı ǵylym magıstri dárejesi bar jas muǵalimderdiń de kele bastaǵany kóńilge medeý. Olardyń qatarynda K.Nurmahanova, R.Jańabaeva, N.Ismaılovalardy ataýǵa bolady. Sol sekildi úzdik avtorlyq baǵdarlamalar boıynsha júldeger dep tanylǵan úzdikter de az emes eken. Ondaı júldegerler qatarynda, G.Bekmuhametova, A.Smaǵul, S.Bolatqyzy jáne ótken jyly matematıka páni muǵalimderi arasynda ótkizilgen oblystyq olımpıada jeńimpazy, bas júldege avtokólik alǵan Shaımaǵanbet Jıenbaev bar.
Oqýshylar arasynda respýblıkalyq, halyqaralyq olımpıadalarda naqtylaı tússek, bir ǵana «Ǵylym álemin ashamyz» atty halyqaralyq ǵylymı joba konkýrsynda topty jarǵan ul men qyzdyń uzyn sany sońǵy 3 jylda 18-ge jetipti.
– Bizdiń alǵa qoıǵan basty maqsatymyz, daryndy balalarǵa beriletin keshendi oqý men tárbıe negizderin tereńdetý jáne elıtarlyq bilimniń fýnksıonaldylyǵyn qamtamasyz etý. Iаǵnı, adamı kapıtaldyń sapaly ósýin qamtamasyz etýge arnalǵan barlyq basymdyqtardy negizge ala otyryp Otanymyzdyń 2011-2020 jyldarǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlamasyndaǵy mindetterdi oryndaýǵa úles qosý bolyp esepteledi. Sol sekildi, daryndy balalarymyzǵa elimizdiń baǵa jetpes ulttyq ıgiligi jáne negizgi ıntellektýaldy, shyǵarmashylyq áleýeti retinde qarap, olardy áleýmettik jáne pedagogıka-psıhologııa jaǵynan qoldaý kórsetý bolyp sanalady. Men myna bir nárseni basa aıtqym keledi. Árıne, zamanǵa saı tehnıkalyq quraldardy paıdalaný kerek. Áıtse de rýhanı qundylyq bolyp sanalatyn kitaptyń jóni bólek. Bizdiń kitap qorymyz 15 myńnan asa bolsa, onyń 10 myńnan kóbi oqýlyqtar, 3,5 myńy kórkem ádebıet, ádistemelik quraldar 13 myńǵa taıaý, elektrondyq oqýlyq – 165 desek, bul 1 oqýshyǵa 26 kitaptan keledi degen sóz. 36 oqý kabınetteriniń barlyǵy da kompıýtermen jaraqtalǵan. 4 kompıýterlik, 9 ınteraktıvtik synyp jumys isteıdi. Elektrondy oqý zaly, 130 oryndyq ashana bar. Onda oqýshylarǵa 5 mezgil tamaq tegin beriledi. Buǵan qosa sport, akti zaly jumys isteıdi. Medısınalyq kabınet ýaqyt talabyna tolyq jaýap beredi, – deıdi mektep dırektory Balzııa Abdýllaeva.
Bilim uıasynyń jumysymen tanysqanda mektep dırektorynyń iskerligi, utqyr uıymdastyrýshy ekeni onyń qımyl-qareketinen, tııanaqty tirlik-tynysynan kórinip turdy. Oqýshylarǵa bilim berýmen qatar, tárbıe berý isi de jaqsy jolǵa qoıylǵan eken. Internat bolǵandyqtan ár oqýshynyń júris-turysy, oqýǵa yntasy – bári de ustazdar men tárbıeshilerdiń baqylaýynda bolary anyq. Ásirese, táýelsiz Qazaq eliniń patrıoty bolyp qalyptasý baǵytynda atqarylǵan jumystarynyń taqyryptaryna kóz jiberseń eldik is, ulttyq uǵym alǵa ozdyrylǵan. Sonyń ishinde rýhanı adamgershilik tárbıesi birinshi orynnan kórinedi. Bul týraly mekteptiń ustazdarymen oı bólisseń, ár azamat pen azamatsha oqýshy aldymen rýhy baı, ultynyń adal uly men qyzy bolýy tıis ekenin, sonda ǵana bilim tereń, tárbıe týra jolda bolatynyn aıtady. Bul iste aldymen ustazben tárbıeshiniń ózi tárbıeli bolýy kerektigin alǵa tartady. Oqýshylardyń ata-anasymen jumys isteý de jaqsy jolǵa qoıylǵan. Mektep – ata-ana – muǵalim qaǵıdasy berik oryn alǵan. Jaqsy oqýshyny úlgi etip kórsetý, onyń mártebesin kóterýmen birge, basqalardyń ynta-yqylasyn oıatatynyn, osy úshin alýan túrli sharalar uıymdastyratynyna da kýá boldyq. Oqýshylardy balań kezinen sportqa baýlý máselesi de óz sheshimin taýypty. Eńsesi bıik sport zalynda olardyń jattyǵý jasaýyna barlyq jaǵdaılar qarastyrylǵan. Taǵy bir atap aıtarlyǵy, ınternat tárbıeshilerine erekshe kóńil aýdarylatyndyǵy. Sonyń ádemi kórinisi tárbıeshiler arasynda ótkiziletin baıqaýlar der edik. Mysaly, ótken jyly «Úzdik tárbıeshi» baıqaýynda 1-shi oryndy Lázzat Áýbákirova jeńip alsa, 2-shi oryndy Gúljan Parmanqulova ıelenipti.
Bilim men tárbıeni utqyr uıymdastyryp otyrǵan mektep ujymy bilim uıasyna qazaqtyń ardaqty azamattarynyń biri, kezinde Qyzylorda oblysyna jetekshilik etken, sol tusta Syr eline erekshe iltıpat tynytyp, eseli isterge uıytqylyq jasaǵan Erkin Áýelbekovtiń esimin berý jóninde máseleni kópten beri kóterip júrse, bul tilek taıaý ýaqytta sheshimin tabatyn kórinedi. Sondyqtan, qazirdiń ózinde oǵan arnalǵan zaldy jabdyqtap qoıypty. Ásem jıhazdardyń ishine qoǵam qaıratkeriniń búkil ómir joly, atqarǵan qyzmeti, ósken ortasy, qatar júrgen zamandastary, Qyzylorda oblysyn basqarǵan kezdegi eleýli jumystarynan molynan derek beretin sýretter men qujattar, kitaptar, alýan túrli kóshirmeler qoıylypty.
Jalpy, bul bilim uıasy Otanymyzdyń árbir eleýli kezeńderine, ásirese, ataýly datalarǵa buryshtar uıymdastyrý dástúrin qalyptastyrypty. Aıtalyq, táýelsiz Qazaq eliniń shırek ǵasyr ishindegi ósip-órkendeýi, kúni keshe atap ótken Jeńistiń 70 jyldyǵy, Alash arystary, Baıqońyr ǵarysh kesheni týraly jaqsy jabdyqtalǵan dúnıeler dálel bolady. Bir sózben aıtqanda, úıretetin úlgisi bar bilim uıasynyń tabaldyryǵynan bastap, tórine deıingi aralyqtaǵy jetistik kimniń de bolsa mereıin ósiredi. Mundaı bilim uıalarynyń ozyq tájirıbesin ózgelerge úlgi etip, jurtqa jetkizip otyrsaq utarymyz kóp bolady.
Súleımen Mámet,
«Egemen Qazaqstan».