«Nazarbaev Assambleıa qurýymen-aq tarıhta qalar edi» – deıdi túrkııalyq baýyrlarymyz

Astanada «Astana-Ankara» qazaq-túrik medıa-konferensııasy ótti. Bul sharanyń baǵyty – eki eldiń aqparattyq keńistigi aıasyn keńeıtýmen qatar, ashyq únqatysý alańynda mádenı baılanystar qalyptastyrý. Medıa-forýmdy Bas redaktorlar klýby uıymdastyrdy. Jıyndy Bas redaktorlar klýbynyń prezıdenti, «Jetinshi arna» dırektorlar keńesiniń tóraıymy Bıbigúl Jeksenbaı ashty. Elimizdegi 250-ge jýyq BAQ basshylaryn biriktirip otyrǵan Bas redaktorlar klýbynyń jetekshisi, eń aldymen, bul sharaǵa qoldaý tanytqan Qazaqstan halqy Assambleıasyna, jýrnalıster qaýymy­na alǵysyn bildirdi. «2015 jyl – Qazaqstan úshin erekshe jyl. Prezıdent Jarlyǵymen bul jyl Assambeıa jyly dep jarııalandy. Bútindeı bir jyldy Assambleıaǵa arnaýymyzdyń sebebi ne? Myzǵymas birlik pen buljymas tatýlyqty tý etken elimizdegi eń beldi ınstıtýttardyń biri – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń dál búgingi ómirimizdegi mańyzdylyǵy qandaı? Qoǵamdyq turaqtylyqty jáne ult­aralyq kelisimdi qamtamasyz etýde BAQ-tyń róli qandaı? Osy jáne ózge de saýaldar boıynsha biz bas redaktorlar, ǵalymdar, qoǵam, memleket qaıratkerleri, saıasattanýshylar men túrkııalyq áriptesterimiz oı bólisetin bolady. Bul – medıakonferensııanyń alǵashqy talqyǵa túsetin taqyryby. Ekinshi taqyrypty «buqaralyq aqparat kommýnıkasııalary men quraldarynyń aımaqtyq qaýipsizdik turaqtylyqty qamtamasyz etýdegi róline» arnadyq. Qazirgi tańda dál osy qaýipsizdik pen turaqtylyq máseleleri ár úıdiń ashanasynda da, álemdik joǵary minberde de jıi qozǵalatyny shyndyq. Jyldar boıy búkil jahannyń nazaryndaǵy Aýǵanstannan alys emes Qazaqstan úshin de, dúnıe júzi sekemdenip otyrǵan Sırııamen shekaralas Túrkııa úshin de dál osy aımaqtyq qaýipsizdik pen turaqtylyq degen jalpylama sóz emes. Áleýmettik jelilerdiń jantalasa, jaǵalasa ótirik-shyny aralas aqparat taratyp, tabys pen reıtıng qýǵan buqaralyq aqparat quraldarynyń dáıekti aqpar taratýdan qalyp bara jatqany onsyz da dúrlikken dúnıeniń úreıin ushyryp jatqany ras. Endeshe, kásibı áriptesterimizge osy baǵytta qandaı ońtaıly oı aıta alamyz? Innovasııalyq medıa revolıýsııany bastan keship jatqan kezde BAQ-tyń jaýapkershiligin, abyroıyn qalaı arttyra alamyz? Medıa-konferensııada talqylanatyn bul taqyryp ta qyzyqty da paıdaly bolatynyna senimimiz mol», dedi B. Jeksenbaı. Budan keıingi kezekte sóz alǵan Qazaqstan halqy Assambeıasy Tóraǵa­synyń orynbasary Eraly Toǵjanov bul kezdesý Assambleıanyń negizi qalanýynyń 20 jyldyǵyna oraı ótip otyrǵanyn, sebebi, osydan 20 jyl buryn Elbasy QHA-ny qurý týraly Jarlyqqa qol qoıǵanyn tilge tıek etti. «Bul ultymyzdyń birliginiń, beıbitshilik saıasatynyń táýelsiz Qazaqstanda qalyptasýynyń úlken bir belesi deýge bolady. Sol kezde bálkim keıbir azamattar kúmándanǵan shyǵar. Assambleıanyń negizgi baǵyty men baǵdary qandaı bolady dep oılanǵan shyǵar. О́tken ómirimizdiń, ótken 20 jyldyq tarıhymyzdyń ózi Qazaqstan halqy Assambleıasynyń basty baǵyty da, baǵdary da qoǵamdyq kelisim ekenin is júzinde dáleldep, aıqyndap otyr. Biz 20 jyldyq belesti jaı atap otyrǵan joqpyz. Onyń ar jaǵynda sóz joq, elimizdiń basynan ótken ártúrli saıası, qoǵamdyq ómiri kórinis tabady», dedi Eraly Luqpanuly óziniń sózinde. Ol «bıylǵy jyl QHA-nyń jyly dep tekten tek atalyp otyrmaǵanyn, ıaǵnı bul Assambleıanyń mereıtoıyn toılaý úshin atalyp ótpeıtinin, kerisinshe, oı oılaýǵa jeteleıtin jyl ekendigin» jetkizdi. Sonymen, bul kúngi «Qoǵamdyq jáne konfessııaaralyq kelisim. О́zara senim men órkendeý joly» taqyrybynda ótken 1-shi únqatysý alańyna qatysqan Túrki akademııasynyń professory, ­fı­lologııa ǵylymdarynyń doktory Ádil Ahmetov, ǵalym, dintanýshy, fıloso­­fııa ǵylymdarynyń doktory Ǵarıfol­la Esim, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń IýNESKO etnostyq jáne dinı tolerant­tylyq kafedrasynyń meńgerýshisi Ǵadilbek Shalahmetov, «Búgin TV» tok-shoýy­nyń júrgizýshisi Erkam Týfan Aıtav, An­karadaǵy qalalyq «Jańa ǵasyr» gazetiniń ókili Ahmet Takan osy másele tóńireginde ózderiniń oı-paıym­darymen bólisti. Bul otyry­s­qa moderatorlyq jasaǵan «Qazaqstan» RTRK» AQ Aqmola oblystyq fılıa­lynyń dırektory Arsenıı Dúısenov qoǵamdyq kelisim, etnosaralyq tatýlyq máselesiniń óte názik ári ózekti ekenine toqtaldy. «Qaı zamanda da, qaı memlekette de bolsyn, qoǵamnyń biryńǵaı, birtutas, bir oıly, bir pikirde bolýy múmkin emes. Degenmen, túrli úderister men qubylystarǵa baılanysty qoǵamdaǵy ártúrli toptardyń bir-birine uqsamaıtyn pikirleri men qaǵıdalarynyń, ustanymdarynyń bolýy zańdy. Biraq, kez kelgen qoǵam birige alady, kelisimge kele alady. Sondyq­tan, turaqtylyq pen kelisimge qandaı jol arqyly barýǵa bolady degen saýal búginde óte ózekti bolyp tur», dedi ol óz sózinde. Arsenıı Dúısenovtiń sózin jalǵas­tyrǵan Ǵarıfolla Esim qoǵamdyq kelisimniń óte aýqymdy uǵym ekenine toqtaldy. «Konfessııaaralyq kelisim, dinı kelisim máselesi Prezıdenttiń bastamasymen halyqaralyq deńgeıge kóterildi. Buǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń 4 sezi ótkeni dálel. Bul – álemniń eshbir jerinde, eshbir aımaǵynda bolmaǵan oqıǵa. Ár dinniń ókilderin bir ústeldiń basyna otyrǵyzý – aýyr jumys. Olardy bir maqsatqa jumyldyrý, beıbitshilik, turaq­tylyq, kelisim, azamattyq qundy­lyqtar uǵymdary aıasyndaǵy oı-pikirlerin tyńdaý – sırek kezdesetin jaǵdaı. Búginde bul bastama nátıjeli júzege asyp keledi. Iаǵnı, biz osy arqyly mundaı únqatysý suhbatynyń halyqaralyq deńgeıge kóterilgenine kóz jetkizemiz», dedi ǵalym. Ádil Ahmetov Astana men Ankara­nyń arasynda osyndaı is-sharanyń uıym­dastyrylýy óte quptarlyq jaıt ekenin atap ótti. «Men mundaı shara­nyń Ankaramen bastalǵanyna qýanyp otyrmyn. О́ıtkeni, Túrkııa men Qazaq­stan Túrkitildes memleketterdiń Yntymaq­tastyq keńesine kiretin memleketter», dedi. «Jańa ǵasyr» gazetiniń ókili Ah­met Takan búginde Túrkııa úshin etnos­ara­lyq toptar arasynda týyndaıtyn túsinispeýshilikter men kıkiljińder óte ózekti másele bolyp sanalatynyn jet­kizdi. «Búginde Túrkııada túrikter men kúrder arasynda túrli kıkiljińder bolyp turady. Muny ashyq túrde aıtý kerek. Bul máseleler qoǵamdaǵy jaǵdaılarmen de tyǵyz baılanysty. Biz árıne, qıyndyqtardyń aldyn alýǵa barynsha tyrysamyz. Qazirgi tańda bul máseleni sheshýdiń bir ǵana joly bar. Ol – ózara túsinistik jáne únqatysý», dedi A.Takan. «Búgin TV» tok-shoýynyń júrgizý­shi­si Erkam Týfan Aıtav Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqy Assam­bleıasyn qurǵan eńbegine erekshe joǵa­ry baǵa berdi. «Nazarbaev Assambleıa qurýymen-aq tarıhta qalar edi», dedi túrkııalyq qonaq. «Buqaralyq aqparat kommýnıkasııalary men quraldarynyń aımaqtyq qaýipsizdik pen turaqtylyqty qam­tamasyz etýdegi róli» taqyrybynda ótken 2-shi únqatysý alańynda da kóptiń kókeıinen shyqqan pikirler aıtyl­dy. Otyrysqa qatysýshylar búginde aqpa­rat­ – alyp qarý ekenine, sondyq­tan, onyń róli de aıryqsha bolyp otyrǵanyna toqtaldy. Másele, Qazaqstan azamattyq Alıansynyń prezıdenti Nurlan Erim­betov «Aqparat bizdiń sanamyzǵa áser etpeı qoımaıdy. Kez kelgen aqparat soǵys órtiniń tutanýyna da, ıa bolmasa, tatýlyqtyń ornaýyna da áser etýi múm­kin. Bul – óte názik másele», dese, Ult­tyq mýzeıdiń dırektory Dar­­han Myń­baı: «Qazir dúnıede eń qym­­bat nárse – aqsha emes, eń qym­bat nárse – aqparat. 2012 jyly Jýr­­nalıster ádebiniń kodeksi qabyl­dan­ǵan bolatyn. Dál osyndaı halyq­ara­lyq ádep kodeksi de bar. Eń aldy­men, osy kodekstiń qanshalyqty jumys isteıtinin, qanshalyqty paıda ákeletinin jýrnalısterdiń ózi anyq­taýy kerek. Bul qatyp qalǵan zań emes. Biraq, adamǵa rýhanı, mádenı, tipti, adam­gershilik, ımandylyq turǵysy­nan jaýap­kershilik júkteıdi. Sondyqtan, osy másele aldyńǵy qatarǵa shyq­qanda ǵana, jýrnalıster ózderiniń jaýapkershiligin aıryqsha sezine bas­taıdy dep oılaımyz. Jalpy alǵanda, qazir jýrnalıstıkada shek joq», degen oıymen bólisti. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan».